• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • 66 lat temu w Auschwitz zgładzono Malę Zimetbaum i Edka Galińskiego

    20.08.2010. 00:46
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    66 lat temu Niemcy zgładzili dwoje więźniów Auschwitz, zakochanych w sobie Żydówkę Malę Zimetbaum i Polaka Edwarda Galińskiego. Ofiary zostały złapane po brawurowej ucieczce z obozu.

    Niemcy przywieźli ich ponownie do obozu, gdzie po barbarzyńskim śledztwie skazali na śmierć. Wyrok został wykonany 22 sierpnia 1944 roku w Auschwitz II - Birkenau.

    Edek, polski więzień polityczny (numer obozowy 531), został deportowany do Auschwitz w pierwszym transporcie więźniów, 14 czerwca 1940 roku. Miał wówczas 17 lat. Pochodził z miejscowości Tuligłowy koło Jarosławia. Mala urodziła się w Brzesku w 1918 roku jako najmłodsza córka Pinkusa i Chai. Rodzina w 1928 roku wyemigrowała do Antwerpii w Belgii. Niemcy aresztowali ją 11 września 1942 roku podczas łapanki i osadzili w obozie w Malines. 15 września 1942 roku została deportowana, wraz z 1047 innymi Żydami, do Auschwitz. Otrzymała numer 19880.

    Zimetbaum i Galiński poznali się na przełomie 1943 i 1944 roku. Ich uczucie natychmiast rozkwitło. Historyk Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau Adam Cyra w książce "Pozostał po nich ślad" cytuje słowa Mali, wypowiedziane do współwięźniarki: "Kocham i jestem kochana". Galiński zwierzał się ze swych uczuć współwięźniowi Wiesławowi Kielarowi, z którym planował ucieczkę. Mężczyzna zrezygnował z niej, by z Edkiem mogła pójść Mala.

    Para uciekła z obozu 24 czerwca 1944 roku. Mala ubrała się w kombinezon roboczy, a Edek w otrzymany od niezwykle przychylnego więźniom SS-mana z załogi obozowej Edwarda Lubuscha mundur i pas z kaburą oraz pistoletem. Posługując się skradzionymi i podrobionymi dokumentami wyszli na wolność i dotarli do Kóz koło Bielska. Za namową Mali zdecydowali się pójść w kierunku Słowacji. 7 lipca natknęli się jednak na patrol niemiecki. Mala została zatrzymana w sklepie. Galiński, który nie został zauważony, mógł uciec, ale dobrowolnie dołączył do aresztowanej.

    Uciekinierzy zostali rozpoznani jako więźniowie Auschwitz i deportowani do obozu. Oboje zostali osadzeni w podziemiach bloku 11. Obozowe Gestapo poddało Galińskiego okrutnym torturom, by zdradził, od kogo otrzymał mundur i pistolet. Nie zdradził. Współwięzień Edka z celi w bloku 11 - Bolesław Staroń, wspominał po latach, że każdego wieczoru po apelu, Galiński śpiewał włoską piosenkę. W ten sposób dawał Mali znak, że żyje.

    Za ucieczkę Mala i Edek zostali skazani na śmierć. Galiński został powieszony w Auschwitz I. Zimetbaum najprawdopodobniej została zastrzelona w Auschwitz II - Birkenau.

    W Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau do dziś przechowywana jest niezwykła pamiątka, którą przekazał w 1968 roku Wiesław Kielar. Są to dwa pukle włosów zawinięte w papier. Na jego brzegu ołówkiem Galiński napisał: "Mally Zimetbaum 19880, Edward Galiński 531". SZF

    PAP - Nauka w Polsce

    abe/ jra/bsz

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Franciszek Piper (ur. 1941) – polski historyk zajmujący się tematyką Holocaustu i obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Jest autorem lub współautorem licznych prac naukowych nt. obozu. Piper wchodził w skład kolegium redakcyjnego Wydawnictwa Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau. W latach 80-tych i do roku 2008 kierował Działem Historyczno-Badawczym Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu. Międzynarodowe Centrum Edukacji o Auschwitz i Holokauście - utworzone ww 2005 roku w ramach Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, centrum rozwija wszystkie płaszczyzny edukacji realizowane w Miejscu Pamięci Auschwitz-Birkenau przez Muzeum. Personel Auschwitz-Birkenau – dowódcy, oddziały wartownicze, personel administracyjny oraz techniczny niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau.

    Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu – muzeum utworzone w 1947 staraniem byłych więźniów KL Auschwitz w celu zachowania "po wsze czasy" pozostałości po byłym niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym i zagłady Auschwitz-Birkenau. Pierwszy masowy transport do Auschwitz – transport więźniów z zakładu karnego w Tarnowie, który w dniu 14 czerwca 1940 został skierowany przez okupantów niemieckich do nowo otwartego obozu koncentracyjnego Auschwitz.

    Roman Rybarski (ur. 3 sierpnia 1887 w Zatorze, zm. 6 marca 1942 w Auschwitz-Birkenau) – polski ekonomista i polityk narodowej demokracji, więzień niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Ruch oporu w Auschwitz zrodził się z niezbędnej do przeżycia samopomocy więźniarskiej. Wielu więźniów trafiało do Auschwitz ze środowisk partyzanckich, przygotowanych do działalności konspiracyjnej.

    Podobozy KL Auschwitz miały mieć początkowo charakter zaopatrzeniowy dla macierzystego obozu koncentracyjnego. W związku z działalnością niemieckich przedsiębiorstw przemysłowych na terenie okupowanych ziem postanowiono, że te będą służyły też jako źródła siły roboczej dla kopalń, hut czy zakładów produkcyjnych. Z początku wszystkie podobozy podlegały Auschwitz I, lecz gdy rozdzielono administracyjnie w listopadzie 1943 roku trzy główne obozy, podobozy rolno-hodowlane przypadły Birkenau, a przemysłowe – Monowitz. Ogółem podobozów rolno-hodowlanych było 6, podobozów przemysłowych było 28, a 10 innych podobozów pełniło różne funkcje - od pracy w lesie po budowę koszar. Feliks Lubieniecki (ur. 13 maja 1889 w Maleńcu, zm. w 1943 w Auschwitz-Birkenau) – działacz polskiego ruchu ludowego, uczestnik rewolucji Październikowej, więzień obozu w Oświęcimiu.

    Czerwony Domek, Bunkier I – pierwsza prowizoryczna komora gazowa w obozie Auschwitz II (Birkenau), a druga biorąc pod uwagę cały obóz Auschwitz-Birkenau, gdyż wcześniej pełniła tę rolę zaadaptowana kostnica na terenie obozu głównego. Potoczna nazwa budynku wzięła się od jego nieotynkowanej, ceglanej elewacji. Znajdował się na terenie Auschwitz II, a działka, na której stał, po wojnie przy tworzeniu muzeum znalazła się poza jego terytorium.

    Stanisław Nowotny (ur. 24 lutego 1895 w Nowym Targu, zm. 6 lipca 1942 w KL Auschwitz) – porucznik artylerii Wojska Polskiego, więzień obozu KL Auschwitz, inżynier chemik w Zakładach Azotowych w Mościcach, kawaler Virtuti Militari V klasy (1918-1920).

    Fundacja Auschwitz-Birkenau – utworzona w 2009 roku przez Władysława Bartoszewskiego, ma na celu zgromadzenie i operowanie funduszem żelaznym, z którego dochodów ma być finansowany długofalowy, globalny program konserwacji Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau. Międzynarodowa Rada Oświęcimska – rada powołana przez premiera Jerzego Buzka w 2000 roku, która stała się ciałem opiniodawczo-doradczym Prezesa Rady Ministrów. Zastąpiła wcześniejszą Międzynarodową Radę Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau działającą od roku 1990 na wniosek ministra kultury i sztuki. Rada zajmuje się przede wszystkim kwestiami związanymi z byłym hitlerowskim obozem Auschwitz-Birkenau, ale również w miarę potrzeby innymi b. obozami zagłady pozostawionymi przez nazistowskie Niemcy na terenie Polski. Rada pełni też funkcję wspomagającą prace Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau.

    Towarzystwo Opieki nad Oświęcimiem – organizacja pozarządowa z siedzibą w Oświęcimiu, na terenie Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, powołana w 1983 r. przez byłych polskich więźniów politycznych KL Auschwitz. Posiada dziesięć oddziałów. Misją Towarzystwa jest opieka nad byłym hitlerowskim obozem zagłady Auschwitz-Birkenau oraz działania zmierzające do utrwalenia pamięci o tym obozie i innych obozach, zakładanych w okupowanej Polsce przez nazistowskie Niemcy (błędnie nazywanych „polskimi obozami koncentracyjnymi”). Towarzystwo opiekuje się byłymi więźniami KL Auschwitz-Birkenau, prowadzi działalność oświatowo-popularyzatorską, współpracuje z Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau. W „Biuletynie Towarzystwa Opieki nad Oświęcimiem” (pierwszy numer ukazał się w styczniu 1987 r.) publikowane są m.in. prace historyków Muzeum, np.: Bajki z krainy pieców – film poświęcony historii powstawania "wydawanych" po kryjomu z narażeniem życia przez więźniów obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau bajek przeznaczonych dla ich dzieci. Więźniowie tworzyli ilustrowane bajki, a następnie – dzięki pomocy ludzi przebywających na wolności – przekazywali swoim bliskim. Bajki miały być pamiątką po autorach, którzy nie wiedzieli, czy uda im się odzyskać wolność i spotkać z dziećmi. Historię bajek opowiadają w filmie osoby nimi obdarowane oraz biorące udział w ich przekazywaniu.

    Dzień Pamięci o Zagładzie Romów – święto obchodzone 2 sierpnia upamiętniające, jedno z najtragiczniejszych wydarzeń w historii Romów, likwidację w KL Auschwitz II-Birkenau w 1944 roku cygańskiego obozu rodzinnego tzw. Zigeunerlager. Kazimierz Smoleń (ur. 19 kwietnia 1920 w Chorzowie Starym, zm. 27 stycznia 2012) – prawnik, absolwent KUL, więzień obozu koncentracyjnego Auschwitz, główny twórca i dyrektor Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, w latach 1955-1990. Jeden z najbardziej cenionych, powojennych znawców problematyki obozowej.

    Ostatni etap – polski film fabularny oparty na autentycznych wspomnieniach w reżyserii Wandy Jakubowskiej z 1947 roku. Scenariusz napisały byłe więźniarki Auschwitz-Birkenau, Wanda Jakubowska i Gerda Schneider w 1945 roku. Scenariusz został zaakceptowany przez Józefa Stalina. Film nakręcono na terenie obozu. W czołówce pojawia się tekst: Jako więźniarki, więźniowie, funkcyjni, SSmani i SSmanki występują artyści scen polskich oraz ludność miasta Oświęcimia i okolic.

    Dodano: 20.08.2010. 00:46  


    Najnowsze