• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Być może tym, co rano wstają, Pan Bóg daje - ale nocne marki są wydajniejsze

    27.04.2009. 15:11
    opublikowane przez: Maksymilian Gajda

    Naukowcy europejscy rzucają nieco światła na jedną z największych tajemnic życia: dlaczego niektórym lepiej się pracuje wczesnym rankiem, a inni zyskują wigor dopiero wieczorem? Zespół naukowców prowadzony przez profesor Christinę Schmidt z Badawczego Centrum Cyklotronowego przy Uniwersytecie w Liège, Belgia, badał w jaki sposób ilość czasu, który mija od momentu obudzenia się oraz godzina dnia wpływają na naszą uwagę i zdolność koncentracji. Wyniki badań prowadzonych przy użyciu neuroobrazowania opublikowano w czasopiśmie Science.

    "W ciągu dnia nasza wydajność kognitywna znajduje się pod wpływem procesów dobowych i homeostatycznych mechanizmów regulujących presję snu. Niektórzy ludzie pracują wydajniej rano, a inni stają się uważniejsi wieczorem" - czytamy w artykule. "Te chronotypy [czyli ranny ptaszek albo nocny marek] stanowią wyjątkowy sposób na zbadanie wpływu regulacji czasu aktywności i snu na mózgowe mechanizmy poznawcze."

    Naukowcy monitorowali aktywność mózgu osób "skrajnie porannych" i "skrajnie nocnych" za pomocą badań czynnościowych rezonansu magnetycznego (fMRI). Osoby badane otrzymały polecenie, aby przez tydzień poprzedzający badanie funkcjonowały według najodpowiedniejszego dla nich trybu senno-aktywnego.

    W trakcie samego badania uczestnicy spędzili dwie noce w laboratorium, otrzymawszy polecenie wykonywania czynności, które wymagały stałej uwagi. Zadanie wykonywały 1,5 h po obudzeniu się i ponownie po 10,5 h od momentu obudzenia się.

    W przypadku reakcji na zadanie wykonywane po 1,5 h nie zaobserwowano różnicy w wydajności działania ani aktywności mózgu pomiędzy dwoma chronotypami. Wynika to z faktu, iż presja snu jest wówczas słaba. Jednak po 10,5 h od przebudzenia naukowcy zauważyli różnice w wydajności działania albo aktywności mózgu, spowodowane większą presją snu.

    Zegar dobowy umieszczony jest w jednym z aktywnych obszarów mózgu. Dlatego też interakcje pomiędzy regionami mózgu, które kontrolują rytm dobowy i presję snu, wpływają na różnice zachowaniowe pomiędzy osobami porannymi a wieczornymi. W wyniku tego, w teście przeprowadzonym 10,5 h po obudzeniu, uwaga osób wieczornych wzrosła, a osób porannych nie.

    Rytm dobowy reguluje poziom uwagi człowieka w 24-godzinnym cyklu. Sygnał czuwania nasila się w ciągu dnia i słabnie w nocy. Jednocześnie nasza skłonność do snu rośnie w ciągu dnia i słabnie w nocy - zjawisko zwane procesem homeostatycznym. Jak wyjaśniają naukowcy, równowaga pomiędzy procesami dobowymi i homeostatycznymi pozwala człowiekowi utrzymać stały poziom uwagi w trakcie różnych zadań kognitywnych wykonywanych w okresie 24 godzin.

    Innym ciekawym odkryciem jest sposób reagowania osób porannych i wieczornych, kiedy presja snu zmienia się w ciągu dnia. Naukowcy stwierdzili, że u osób porannych presja snu stawała się silniejsza wraz z nastaniem nocy. W związku z tym są one bardziej wrażliwe na homeostatyczną presję snu, co z kolei wiąże się z poziomem aktywności w trakcie zadań wymagających czujności w części mózgu zwanej jądrem nadskrzyżowaniowym.

    "Stwierdziliśmy, że utrzymanie uwagi wieczorem wiąże się z wyższą aktywnością chronotypu wieczornego w porównaniu z porannym w rejonie miejsca sinawego i jądra nadskrzyżowaniowego" - piszą autorzy. "Aktywność w rejonie nadskrzyżowaniowym słabnie wraz z narastającą homeostatyczną presją snu. Wyniki te wskazują na bezpośredni wpływ interakcji homeostatyczno-dobowej na aktywność neuronalną, która stanowi podstawę zachowań człowieka.

    W badaniach udział brały także Centrum Chronobiologii Szpitala Psychiatrycznego przy Uniwersytecie Bazylejskim (Szwajcaria) oraz Instytut Neuropsychologii i Czynnościowego Neuroobrazowania przy UniversitĂŠ Libre de Bruxelles (Belgia).

    Źródło: CORDIS

    Więcej informacji:

    Science
    http://www.sciencemag.org/

    Badawcze Centrum Cyklotronowe
    http://www2.ulg.ac.be/crc/en/index.html

    Źródło danych: Journal of Science
    Referencje dokumentu: Schmidt, C., et al. (2009) Homeostatic Sleep Pressure and Responses to Sustained Attention in the Suprachiasmatic Area. Science, 324, 516-519.

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Pranie mózgu (nazywane także reformą procesu myślenia albo reedukacją) — termin używany na określenie działań przymusowych albo o charakterze dobrowolnym mających na celu zmianę poglądów lub zachowań jednej lub większej liczby osób. Dyskusyjne jest to, od jakiego momentu działanie nakierowane na zmianę osobowości należy uznać za pranie mózgu. NIRS (z ang. near infrared spectroscopy) - technika wizualizacji aktywności mózgu, polegająca na przepuszczeniu promieni lasera przez czaszkę. Lasery te są bardzo słabe, jednak pracują z częstotliwością fali świetlnej (bliskiej podczerwieni), dla której czaszka jest przeźroczysta. Krew zawierająca tlen absorbuje inne częstotliwości fal świetlnych niż krew, w której tlen został już pochłonięty. Stąd obserwując ilość światła o różnych częstotliwościach odbijającą się od mózgu naukowcy mogą śledzić przepływ krwi. Neuroteologia - dyscyplina naukowa w badaniach nad duchowością. Jej metodologia polega na używaniu neurologicznych metod obrazowania pracy mózgu takich jak np. EEG, FMRI, Pozytonowa emisyjna tomografia komputerowa do ustalania związków pomiędzy aktywnością mózgu, a indywidualnym doświadczeniem duchowym. Badaniom w szczególności poddawane są siostry zakonne, Buddyści i inni ludzie wiary, którzy mają poczucie posiadania zdolności bezpośredniego komunikowania się z bóstwem.

    Elektroencefalograf – urządzenie wykorzystywane w elektroencefalografii (EEG); rejestruje zespół słabych sygnałów elektrycznych zapisanych jednocześnie w różnych punktach skóry głowy. Sygnały te wyrażają rytmy i fazy zwane także falami mózgowymi. Są to drgania elektryczne w miarę regularne o częstotliwości, która nie przekracza 0,5–35 Hz. Informują one o rozmieszczeniu źródeł fal elektromagnetycznych wewnątrz mózgu. Zależności między wykresami pozwalają scharakteryzować fale mózgowe, a interpretację wykorzystać do celów diagnostycznych przez porównanie aktywności mózgu normalnej z patologiczną. Elektroencefalografia (EEG) − nieinwazyjna metoda diagnostyczna służąca do badania bioelektrycznej czynności mózgu za pomocą elektroencefalografu. Badanie polega na odpowiednim rozmieszczeniu na powierzchni skóry czaszki elektrod, które rejestrują zmiany potencjału elektrycznego na powierzchni skóry, pochodzące od aktywności neuronów kory mózgowej i po odpowiednim ich wzmocnieniu tworzą z nich zapis – elektroencefalogram. Jeśli elektrody umieści się bezpośrednio na korze mózgu (np. podczas operacji) badanie nosi nazwę elektrokortykografii (ECoG). Pierwszy polski zapis EEG został zarejestrowany przez Adolfa Becka na Uniwersytecie Jagiellońskim, który swoją pracę opublikował w 1890 r. Pierwsze badanie EEG na człowieku przeprowadził Hans Berger, psychiatra z Jeny.

    Projekt poznania ludzkiego cognomu (ang. Human Cognome Project) – zespół projektów badawczych mających na celu rozszyfrowanie działania ludzkiego mózgu. Nazwa cognom bierze się od łacińskiego cogito (myślę) i nawiązuje do nazwy genom. Cognom oznacza zespół cech określających sposób myślenia człowieka. Podstawowym założeniem projektu jest próba zrozumienia mózgu ludzkiego jako bardzo skomplikowanej maszyny. Naukowcy chcą odszyfrować sposób działania naszego umysłu podobnie, jak to się udało w Projekcie poznania ludzkiego genomu. Współczynnik aktywności zawodowej informuje o stosunku osób w aktywności zawodowej (tzn. pracujących i bezrobotnych) w danym wieku (najczęściej jest to 15-64, lub 15+) do ogółu ludności w tym wieku.

    Aktywność elektryczna bez tętna, PEA, rozkojarzenie elektromechaniczne (Pulseless Electrical Activity) jest to czynność serca prowadząca do zatrzymania krążenia. Charakteryzuje się aktywnością elektryczną rejestrowaną w zapisie EKG lub na ekranie kardiomonitora przy braku fali tętna. PEA jest także nazywana nieefektywną systolą. Podczas PEA u chorego występują drobne skurcze miokardium, ale są one zbyt słabe, by wywołać falę tętna lub badalne ciśnienie tętnicze. Często czynność elektryczna bez tętna spowodowana jest przez potencjalnie odwracalne przyczyny. Dla łatwiejszego zapamiętania podzielono je na dwie grupy: 4H i 4T: Nuroobrazowanie – metody umożliwiające obrazowanie struktury i funkcji mózgu. Metody neuroobrazowania pozwalają na obserwację czynności mózgu podczas przeprowadzania wybranych procesów, np. odliczania co 3, zapamiętywania twarzy, poruszania palcem wskazującym, czytania słów, itd. Neuroobrazowanie umożliwia lokalizację obszarów funkcjonalnych mózgu, odpowiednich dla danych procesów. Istotną sprawą jest to, aby w eksperymencie z wykorzystaniem neuroobrazownia dobrać odpowiednio warunek kontrolny dla wybranego warunku eksperymentalnego (zadania wykonywanego przez osobę badaną). Do badań tego typu można stosować funkcjonalny magnetyczny rezonans jądrowy.

    Temperatura ciała człowieka w dużej mierze zależy od miejsca pomiaru, pory dnia oraz poziomu aktywności danej osoby. Wbrew powszechnej opinii nie istnieje jedna, stała, wartość temperatury ciała dla wszystkich osobników.

    Trening asertywności – uczenie zachowań asertywnych, przeprowadzane zarówno indywidualnie jak i w grupie. Uczestnicy treningu ćwiczą wyrażanie uczuć, poglądów, postaw i życzeń w sposób bezpośredni i stanowczy, szanując opinie i prawa innych osób. Uczestnicy szkoleń uczą się odmawiania bez poczucia winy i burzenia relacji oraz radzenia sobie z presją i naciskami.

    Wstrząśnienie mózgu – zaburzenie czynności pnia mózgu, będące wynikiem urazu lub zniesienia czynności komórek zwojowych mózgu bez znaczących zmian anatomicznych. Aktywność nasycenia – osiągana poprzez ciągłe napromieniowywanie substancji (aktywację) stała w czasie aktywność. Przyrost i ubytek jąder promieniotwórczych w stanie aktywności nasycenia są sobie równe:

    Angelo Mosso (ur. 30 maja 1846 w Turynie, zm. 24 listopada 1910 tamże) – włoski fizjolog. Wynalazca pierwszej techniki neuroobrazowania, polegającej na zapisie pulsacji kory mózgowej pacjentów z ubytkami kostnymi w czaszce po zabiegach neurochirurgicznych. Stwierdził, że pulsacje te mają związek z aktywnością myślową i napływem krwi do odpowiednich części mózgu.

    Dodano: 27.04.2009. 15:11  


    Najnowsze