• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Dyskretny urok lamp naftowych

    16.08.2010. 03:17
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Największe w Polsce zbiory lamp naftowych ma Muzeum Podkarpackie w Krośnie (Podkarpackie). W muzeum zgromadzono ponad 800 eksponatów - poinformował dyrektor muzeum Jan Gancarski.

    "W kolekcji znalazły się wszystkie typy lamp naftowych. Są przenośne lampy stołowe, biurowe, lampy nocne, kinkietowe, podwórzowe. Uwagę zwracają wieloramienne lampy wiszące. Osobny dział stanowią lampy ozdobne. Ich podstawy i klosze najczęściej zdobią motywy mitologiczne, zwierzęce, roślinne" - powiedział Gancarski.

    Lampy wykonano w drugiej połowie XIX i na początku XX wieku w pracowniach Wiednia, Berlina, Budapesztu, Lwowa, Lipska, Warszawy. Dominują wyroby rzemieślników niemieckich i austriackich.

    Istniejąca od 1958 r. ekspozycja dysponuje jedynie kopią pierwszej, skonstruowanej w 1853 r. przez Ignacego Łukasiewicza, lampy naftowej. Kopię wykonano na podstawie jej opisu.

    Lampa Łukasiewicza miała cylindryczny kształt ze zbiornikiem na paliwo zrobionym z grubej blachy zabezpieczającej przed pożarem. Rurkowy palnik osłonięty został perforowaną przesłoną, która pozwalała na prawidłowy przepływ powietrza. Natomiast specjalny kominek osłaniał ssący, porowaty knot, zapewniając ekonomiczne spalanie się nafty.

    Według pomysłu Łukasiewicza, lampę wykonał lwowski blacharz, zajmujący się wytwarzaniem lamp olejnych, Adam Bratkowski. Taka lampa po raz pierwszy zapłonęła 31 lipca 1853 roku podczas operacji we lwowskim szpitalu. Łukasiewicz nigdy nie opatentował swojego wynalazku.

    "Stałą ekspozycję lamp naftowych rocznie zwiedza ponad 20 tys. osób" - dodaje dyrektor muzeum. KYC

    PAP - Nauka w Polsce

    abe/ jbr/bsz

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Lampa subminiaturowa (mikrolampa) – rodzaj lampy elektronowej charakteryzującej się bardzo małymi rozmiarami w stosunku do zwykłych lamp. Średnica szklanych baniek tych lamp kształtuje się na ogół w granicach 5–10 mm, a ich wysokość jest rzędu 20–40 mm. Są to lampy zazwyczaj zasilane bateryjnie o napięciu żarzenia od ułamka wolta do 1,4 V a także o niskim napięciu anodowym od 20 do 70 V. Cokoły (również szklane) tych lamp mają nóżki w postaci elastycznych drucików umożliwiających montaż lampy bez podstawki (np. za pomocą lutowania). Istnieje też możliwość wstawienia (po skróceniu drucików) lampy subminiaturowej w specjalną podstawkę, zwaną również subminiaturową. Lampa miniaturowa – rodzaj lampy elektronowej małej mocy z cokołem typu nowal lub heptal, charakteryzującej się małymi rozmiarami bańki w stosunku do wcześniejszych konstrukcji .
    Wymiary lamp tego rodzaju wynoszą:
    Lampy mikrofalowe – ogólna nazwa dużej grupy lamp elektronowych pracujących w zakresie bardzo wysokich częstotliwości (mikrofal). Lampy tego rodzaju dzielą się na lampy o sterowaniu gęstością elektronów (tzw. "siatkowe") oraz lampy o sterowaniu prędkością elektronów. Lampy o sterowaniu prędkością elektronów zazwyczaj istotnie różnią się w konstrukcji od "siatkowych" lamp elektronowych . W lampach tych na elektrony emitowane z katody oddziałuje bezpośrednio pole elektromagnetyczne wysokiej częstotliwości. Pole elektromagnetyczne wysokiej częstotliwości może być wytwarzane przez samą lampę (w lampach generacyjnych np. magnetronie czy klistronie refleksowym), lub być wprowadzane z zewnątrz (np. w zwykłym klistronie lub lampie o fali bieżącej).

    Karcinotron – generacyjna lampa mikrofalowa będąca rodzajem lampy o fali wstecznej. W karcinotronie jeden z końców linii opóźniającej jest zakończony tłumikiem, na drugim końcu znajduje się prowadnica wyjściowa odprowadzająca moc generowaną. Wyróżnia się dwa rodzaje karcinotronów: typu O (pole magnetyczne skierowane równolegle do osi lampy) oraz typu M (z polem magnetycznym poprzecznym względem osi lampy). Zaletą tego typu lamp jest możliwość zmiany częstotliwości generowanej w szerokim zakresie. Państwowa Wytwórnia Lamp Radiowych (PWLR) - fabryka produkująca lampy elektronowe w Polsce, pierwsza po II wojnie światowej.

    Lampa PAR (Parabolic Aluminized Reflector) – podstawowy element oświetlenia scenicznego. Lampy typu PAR wywodzą się z lamp motoryzacyjnych, opracowanych i wprowadzonych do produkcji w latach pięćdziesiątych XX wieku. Zaletami tych lamp są precyzyjnie ukształtowana wiązka światła oraz odporność na szok termiczny i udary mechaniczne. 1T4T – miniaturowa lampa elektronowa (pentoda regulacyjna) o cokole heptalowym, bezpośredniego żarzenia stosowana powszechnie w bateryjnych odbiornikach radiowych jako wzmacniacz napięciowy wielkiej częstotliwości. Lampa ta produkowana była od końca lat 40. XX w. przez węgierski Tungsram, a później także w Polsce przez ZWLE (Telam). Stanowiła oszczędnościową wersję amerykańskiej 1T4 (mniejszy prąd żarzenia). Ścisłym odpowiednikiem lampy 1T4T jest lampa 1F33 produkcji firmy Tesla.

    Lampa obrazowa – lampa elektronowa wyposażona w ekran, na którym możliwe jest wyświetlenie obrazu za pomocą wiązki elektronów. Składa się z trzech podstawowych elementów: źródła elektronów – katody, elektrod ogniskujących i sterujących oraz ekranu pokrytego luminoforem, na którym tworzony jest obraz. W zależności od metody odchylania strumienia elektronów, lampy obrazowe dzielą się na lampy oscyloskopowe z odchylaniem elektrostatycznym oraz kineskopy i lampy radaroskopowe z odchylaniem magnetycznym. Pierwowzorem lamp obrazowych była "rura Brauna" wynaleziona jeszcze w roku 1897. iISO (intelligent ISO, znane również jako stopka akcesoriów z automatyczną blokadą) to rodzaj złącza lamp błyskowych będący alternatywą dla gorącej stopki pozwalający na zamocowanie lampy oraz jej wyzwalanie z poziomu korpusu wraz z kontrolą nad mocą błysku i trybem wyzwalania lampy. Złącze wyróżnia się czterema kontaktami oraz odwróconą (względem zwykłej gorącej stopki) budową w której złącze wchodzi w lampę błyskową i zabezpieczane jest zatrzaskiem w stopce.

    Lampa gazowana to rodzaj lampy elektronowej, której bańka jest wypełniona gazem pod odpowiednim (niewielkim - kilka mmHg) ciśnieniem. Ponieważ przepływ prądu w gazach podlega zupełnie innym prawom niż w próżni, to zachodzą w tych lampach zupełnie inne zjawiska niż w lampie próżniowej. Lampy gazowane dzielą się na dwa główne rodzaje - na lampy z zimną katodą i lampy z żarzoną katodą.

    Cokół lampy elektronowej to układ styków stale połączonych z elektrodami znajdującymi się wewnątrz lampy, zapewniający połączenie elektryczne z obwodami zewnętrznymi przy jednoczesnym zachowaniu szczelności lampy (której wnętrze może być wypełnione gazem o ciśnieniu odmiennym od atmosferycznego lub może w nim występować próżnia). Cokół pozwala na umieszczenie lampy w podstawce lampowej. Spośród wielu typów cokołów stosowanych w technice lampowej można wyróżnić: bocznostykowy (np. AZ1), 8-nóżkowe - oktalowy (np. EL34) i loktalowy (np. DL21), heptalowy 7-nóżkowy (np. ECC91), nowalowy - 9-nóżkowy (np. ECC83), a także dekalowy - 10-nóżkowy (np. PFL200). W europejskim literowo-liczbowym systemie oznaczeń lamp pierwsza cyfra liczby dwucyfrowej określa rodzaj cokołu np. 3 oznacza cokół oktalowy. Szczegółowe informacje o cokołach (wraz z rysunkami) są podawane w katalogach lampowych.

    Lampa pręcikowa – rodzaj subminiaturowej lampy elektronowej, w której tradycyjne siatki zostały zastąpione przez pary elektrod prętowych (pręcików). Lampa tego typu została skonstruowana w ZSRR w latach 50. XX w. i była tam produkowana na masową skalę w kilkunastu typach do końca następnego dziesięciolecia. W porównaniu z lampami z siatkami tradycyjnymi lampy pręcikowe wyróżniają się mniejszymi stratami energii na anodzie, mniejszymi pojemnościami międzyelektrodowymi, a także większą wytrzymałością mechaniczną, stabilnością oraz niezawodnością. Wadą tych lamp jest stosunkowo niskie nachylenie charakterystyki statycznej S − rzędu 1÷3 mA/V (większość pentod klasycznych ma S≥5 mA/V). Lampy pręcikowe znalazły szerokie zastosowanie w ówczesnej radzieckiej wojskowej i cywilnej aparaturze radiowej (głównie przenośnej i pokładowej), w tym także w technice rakietowej i kosmicznej. 1R5T – miniaturowa lampa elektronowa (heptoda) o cokole heptalowym, bezpośredniego żarzenia stosowana powszechnie w bateryjnych odbiornikach radiowych jako mieszacz. Lampa ta produkowana była od końca lat 40. XX w. przez węgierski Tungsram, a później także w Polsce przez ZWLE (Telam). Stanowiła oszczędnościową wersję amerykańskiej 1R5 (mniejszy prąd żarzenia). Odpowiednikiem tej heptody jest 1H33 produkcji firmy Tesla.

    Ławeczka Ignacego Łukasiewicza w Poznaniu – uliczny pomnik polskiego chemika, farmaceuty i wynalazcy lampy naftowejIgnacego Łukasiewicza, zlokalizowany w Poznaniu na Grobli, przed starą gazownią miejską, na Skwerze Łukasiewicza. 1S5T – miniaturowa lampa elektronowa (dioda - pentoda) o cokole heptalowym, bezpośredniego żarzenia stosowana powszechnie w bateryjnych odbiornikach radiowych jako detektor i wzmacniacz napięciowy małej częstotliwości. Lampa ta produkowana była od końca lat 40. XX w. przez węgierski Tungsram, a później także w Polsce przez ZWLE (Telam). Stanowiła oszczędnościową wersję amerykańskiej 1S5 (mniejszy prąd żarzenia).

    5Y3 – lampa elektronowa wyprodukowana po raz pierwszy w 1935 r. przez firmę RCA (USA). Jest to próżniowa pełnookresowa dioda prostownicza, żarzona bezpośrednio. Była stosowana w lampowych odbiornikach radiowych oraz lampowych wzmacniaczach gitarowych. Późniejsze wersje tej lampy nosiły oznaczenie oznaczenie 5Y3G oraz 5Y3GT. W pierwszych latach po II wojnie światowej w Państwowej Wytwórni Lamp Radiowych (PWLR) w Dzierżoniowie produkowano lampy oznaczone jako 5Y3GN .

    Dodano: 16.08.2010. 03:17  


    Najnowsze