• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Porozumienie Szczecińskie

    30.08.2010. 14:20
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    30 sierpnia mija 30. rocznica podpisania Porozumienia Szczecińskiego, kończącego strajki organizowane latem 1980 roku na Pomorzu Zachodnim. Było to pierwsze z zawartych pomiędzy strajkującymi robotnikami a rządem porozumienie. Kolejne podpisano następnego dnia w Gdańsku.



    Publikujemy pełny tekst porozumienia:

    Protokół ustaleń w sprawie wniosków i postulatów Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego z Komisją Rządową w Szczecinie.

    W wyniku przeprowadzonych dyskusji i rozpatrzenia zgłoszonych wniosków i postulatów przyjęto następujące ustalenia:

    - Uzgodniono, że w oparciu o opinię ekspertów, będą mogły powstawać samorządne Związki Zawodowe, które będą miały socjalistyczny charakter zgodnie z Konstytucją PRL, przy przyjęciu następujących zasad: Komitety Strajkowe z chwilą zakończenia strajku stają się Komisjami Robotniczymi, rozpisują one w miarę potrzeb powszechne, bezpośrednie, tajne wybory do Władz Związków Zawodowych. Prowadzone będą prace nad przygotowaniem Ustawy, Statutów i innych dokumentów określonych w art. 3 Konwencji Nr 87, w tym celu opracowany zostanie odpowiedni harmonogram pracy.

    - Uzgodniono opracowanie przez rząd konkretnego programu zaopatrzenia rynku w artykuły żywnościowe i podanie go do szerokiej wiadomości do dnia 31 grudnia 1980 roku.

    - Wyjaśniono, że będzie wprowadzona stopniowa podwyżka płac wszystkich grup pracowniczych, a przede wszystkim płac najniższych. Uzgodniono jako zasadę, że płace będą podnoszone w poszczególnych zakładach i grupach branżowych. Podwyżki będą realizowane przy uwzględnieniu specyfiki zawodów i branż w kierunku podwyższenia uposażenia o jedną tabelę płac bądź odpowiedniego zwiększenia innych elementów płac lub grupy zaszeregowania. W odniesieniu do pracowników umysłowych przedsiębiorstw podniesienie uposażenia o jedną kategorię osobistego zaszeregowania.

    - Uzgodniono, że do dnia 31 grudnia 1980 roku zostanie określony poziom tzw. minimum socjalnego i podany do publicznej wiadomości. Po analizie możliwości budżetowych Państwa od dnia 1 stycznia 1981 roku zostaną podniesione do odpowiedniej wartości najniższe renty i emerytury.

    - Uzgodniono zasadę, że pracownikom, którzy utracili zdrowie w związku z wykonywaną funkcją w zakładzie pracy, należy utrzymać zarobki nie niższe niż na poziomie poprzedniego stanowiska pracy. Do dnia 30 września 1980 roku rząd przedstawi Sejmowi propozycję nowej treści art. 217 i 218 Kodeksu Pracy zgodnie z ustaloną zasadą.

    - Uzgodniono, że w terminie do dnia 31 grudnia 1980 roku zostanie przeprowadzona analiza możliwości Państwa i określona wysokość miesięcznego zasiłku przysługującego kobiecie będącej na trzyletnim urlopie macierzyńskim. W terminie do dnia 31 grudnia 1980 roku rząd wystąpi do Sejmu z projektem odpowiedniej modyfikacji w tym zakresie art. 186 Kodeksu Pracy.

    - Uzgodniono zrównanie zasiłków rodzinnych dla wszystkich grup zawodowych do poziomu pracowników Wojska i Milicji. Zrównanie powinno nastąpić w trzech równych ratach rocznych. Pierwsza rata 1 stycznia 1981 roku.

    - Wyjaśniono, że "Pakty Praw Człowieka" oraz "Akt Końcowy Konferencji w Helsinkach" zostały wydane drukiem przez wydawnictwa PRL. Zostaną one ponownie wydane w formie broszur.

    - Ustalono, że wszyscy strajkujący pracownicy, a w szczególności wybrani przedstawiciele załóg, nie poniosą żadnych represji i nie będą szykanowani w jakikolwiek inny sposób w związku z całokształtem prowadzonej działalności strajkowej, z wyjątkiem popełnionych przestępstw pospolitych.

    - Stwierdzono, że działacze polityczni nie będą represjonowani, jeżeli działalnością swoją nie będą w sposób przestępczy godzili w ustrój socjalistyczny i podstawowe interesy PRL lub nie popełnią przestępstw pospolitych. Tworzenie organizacji może następować zgodnie z ustawodawstwem PRL.

    - Stwierdzono, że pomyślnie rozwija się dialog między Kościołem Rzymsko-Katolickim a Państwem. Umożliwiać się będzie szerszy dostęp do środków masowego przekazu.

    - Uzgodniono wmurowanie w rejonie Bramy Głównej Stoczni tablicy upamiętniającej ofiary wydarzeń z grudnia 1970 roku. Forma i treść tablicy zostaną uzgodnione: z Dyrekcją Stoczni, z Architektem miasta Szczecina i Komisją Mieszaną powołaną przez rząd PRL. Termin realizacji - do 17 grudnia 1980 roku.

    - Uzgodniono za niezbędną dalszą poprawę lecznictwa w Polsce, a w szczególności zapatrzenia w leki i ujednolicenia opłat za leki dla ubezpieczonych. Utrzymać w mocy dotychczasową nieodpłatność za leki dla rencistów, emerytów, kolejarzy i wojska. - Przyjęto za konieczność zahamowanie wzrostu celi towarów powszechnego użytku poprzez wzmożoną kontrolę sektora państwowego i prywatnego, a w szczególności zaprzestania tzw. "cichej podwyżki cen".

    - Ustalono zasadę, że dystrybucja art. żywnościowych w sklepach wewnętrznych przedsiębiorstw i instytucji będzie oparta na takich samych warunkach.

    - Ustalono, że zostanie dokonana poprawa zaopatrzenia ludności w mięso do dnia 31 grudnia 1980 roku. Równocześnie w tym samym terminie zostanie przedstawiony program poprawy zaopatrzenia ludności w mięsa z uwzględnieniem ewentualnej możliwości wprowadzenia systemu kartkowego.

    - Uzgodniono, że w sklepach "Pewexu" nie będzie prowadzona sprzedaż deficytowych artykułów powszechnego użytku produkcji krajowej.

    - Uzgodniono, że zostaną podjęte niezbędne działania mające na celu wyjaśnienie zaistniałej sytuacji i powodów jej powstania. Odpowiednie wnioski w tym zakresie zostaną podane do wiadomości publicznej, a w przyszłości reakcja na powstałe nieprawidłowości będzie szybka i skuteczna.

    - Uznano za bardzo ważne polepszenie zaopatrzenia w materiały wszystkich zakładów pracy (państwowych i spółdzielczych).

    - Uzgodniono, że ludzie zwolnieni za działalność strajkową w latach 1970-80 zostaną przyjęci do pracy na drodze indywidualnego rozpatrzenia poszczególnych wniosków przez Dyrekcję i Związki Zawodowe.

    - Ustalono, że do dnia 30 listopada 1980 roku zostanie przedstawiony sposób realizacji ograniczenia działania cenzury PRL.

    - Uzgodniono opracowanie: przedstawienie do dnia 31 grudnia 1980 roku zasad i sposobu realizacji programu wprowadzenia wszystkich wolnych, płatnych sobót lub innego sposobu regulacji skróconego czasu pracy.

    - Ustalono, że zostanie przedstawiony przez rząd program rozwiązania kwestii mieszkaniowej z zagwarantowaniem, aby okres oczekiwania nie trwał dłużej niż pięć lat.

    - Przyjęto zasadę, aby pracowników niesprawdzających się na stanowiskach kierowniczych przesuwać na niższe a nie równorzędne.

    - Uzgodniono, że od 1 stycznia 1981 roku zostanie zwiększona wysokość diet. W sprawie tej propozycje przedstawione zostaną przez rząd do 30 września 1980 roku.

    - Do szkół dla przodujących robotników i na kursy zawodowe na koszt zakładów można kierować tylko pracowników wyróżniających się w pracy zawodowej i tych, którzy poprzez utratę zdrowia zmuszeni są do zmiany stanowiska pracy. Do tych szkół i na kursy zawodowe delegować będą Związki Zawodowe w porozumieniu z kierownictwem zakładu.

    - Uzgodniono, że władze państwowe opracują w terminie do 31 grudnia 1980 raku zmodyfikowaną Kartę Stoczniowca uwzględniającą również rozwiązania socjalne i wynikające z Karty Stoczniowca dotyczące pracowników przedsiębiorstw zatrudnionych na terenie Stoczni.

    - W czasie trwania strajku można uruchomić pracownikom załóg strajkujących zaliczki w wysokości 40 proc. stawki płac wynikającej z kategorii osobistego zaszeregowania. Po przystąpieniu do pracy pracownicy otrzymają 100 proc. zarobku wynikającego z kategorii osobistego zaszeregowania za czas strajku.

    - Uzgodniono, że treść końcowego porozumienia ogłoszona zostanie w całości w lokalnych środkach masowego przekazu (prasa, radio, telewizja) oraz przekazana w całości PAP celem zamieszczenia w serwisie informacyjnym.

    Postanowienia końcowe. W wyniku pracy Komisji Rządowej i Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w Szczecinie, przygotowano i podpisano porozumienie. Prezes Rady Ministrów powoła Komisję Mieszaną składającą się z przedstawicieli rządu, robotników i władz wojewódzkich (po pięć osób). Przewodniczącymi Komisji będzie przedstawiciel rządu, a zastępcami: przedstawiciel robotników i przedstawiciel władz wojewódzkich, tworzą oni Prezydium Komisji. Zadaniem Komisji będzie czuwanie nad realizacją ustaleń porozumienia i informowania załóg o przebiegu pracy Komisji i realizacji porozumienia. W przypadku powstania spornych kwestii, strony - przed podjęciem jakichkolwiek działań - mają obowiązek wzajemnych konsultacji w ramach Prezydium Komisji lub całym składzie Komisji. Międzyzakładowy Komitet Strajkowy apeluje do wszystkich załóg zakładów pracy o podjęcie wszelkich starań zmierzających do nadrobienia w jak najkrótszym czasie strat jakie gospodarka narodowa poniosła w wyniku przestoju w pracy.

    Za Międzyzakładowy Komitet Strajkowy: Przewodniczący MKS Marian Jurczyk, Wiceprzewodniczący MKS Kazimierz Fischbein, Wiceprzewodniczący MKS Marian Juszczuk.

    Za Komisję Rządową: Wicepremier Kazimierz Barcikowski, Z-ca Członka Biura Politycznego, Sekretarz KC PZPR Andrzej Żabiński, I Sekretarz KW PZPR w Szczecinie Janusz Brych Szczecin, dnia 30 sierpnia 1980 roku. EPR

    PAP - Nauka w Polsce

    abe/ mow/ krf/bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Komisja Ekspertów przy Międzyzakładowym Komitecie Strajkowym w Gdańsku - grupa doradców Prezydium Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego działająca w sierpniu 1980 w czasie negocjacji strajkujących w Stoczni Gdańskiej z komisją rządową kierowaną przez Mieczysława Jagielskiego. 21 postulatów MKS – lista postulatów ogłoszonych 17 sierpnia 1980 przez Międzyzakładowy Komitet Strajkowy. Listę otwierało żądanie utworzenia wolnych związków zawodowych. Pozostałe dotyczyły przestrzegania konstytucyjnych praw i wolności, zniesienia przywilejów partyjnych oraz poprawy warunków bytowych społeczeństwa. Komisja Mieszana ds. nadzoru nad realizacją Porozumienia Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego z Komisją Rządową - organ powołany w celu zabezpieczenia realizacji postanowień zawartych w Szczecińskim Porozumieniu Sierpniowym.

    Społeczny inspektor pracy (właśc. zakładowy społeczny inspektor pracy - zsip) - pracownik danego zakładu pracy, który jest członkiem związku zawodowego i nie zajmuje stanowiska kierownika zakładu pracy lub stanowiska kierowniczego bezpośrednio podległego kierownikowi zakładu. Zakładowe organizacje związkowe mogą postanowić, że społecznym inspektorem pracy może być również pracownik zakładu niebędący członkiem związku zawodowego. Sprawowanie funkcji społecznego inspektora pracy stanowi służbę społeczną, pełnioną przez pracowników dla zapewnienia przez zakłady pracy bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz ochrony uprawnień pracowniczych określonych w przepisach prawa pracy. Strajki lubelskie 1980, Lubelski Lipiec - pierwsze strajki w Lublinie i Świdniku zapoczątkowujące erę Solidarności. Strajki rozpoczęły się w Państwowych Zakładach Lotniczych w Świdniku na Wydziale Obróbki Mechanicznej 8 lipca 1980 roku a ich bezpośrednią przyczyną była podwyżka cen żywności. Robotnicy byli też niezadowoleni z warunków pracy i z istnienia uprzywilejowanych grup. Uczestnicy tamtych wydarzeń wspominają, że przełomem było to, iż ludzie przestali się bać. Wśród postulatów były żądania likwidacji przywilejów dla rządzących. Strajk trwał do 11 lipca kiedy "komitet postojowy" podpisał porozumienia.

    Komisja – zespół ludzi oddelegowany z większego grona, powołany specjalnie do nadzorowania wykonywania jakiegoś zadania, przy czym zadanie to może być również wykonywane przez komisję samodzielnie. Podstawową cechą działania komisji jest kolektywne wykonywanie pracy. W ten sposób, poprzez obarczenie odpowiedzialnością za prawidłową realizację zadania większej grupy osób, komisja staje się podmiotem o wyższej randze i powadze w porównaniu z pojedynczą osobą sprawującą funkcję kierowniczą lub kontrolną, a jednocześnie kolegialność podejmowanych przez komisję czynności i decyzji ma za zadanie przeciwdziałać nieprawidłowościom. Stąd dąży się do tego, aby skład komisji, poprzez jej zróżnicowanie, był jak najbardziej reprezentatywny. W zależności od wielkości, komisja posiada mniej lub bardziej złożoną organizację, jednak zazwyczaj posiada wyznaczonego przewodniczącego odpowiadającego za pracę komisji. Działalność komisji jest poświadczana przez wszystkich jej członków. Krajowa Komisja Porozumiewawcza, później Komisja Krajowa NSZZ Solidarność – struktura władz NSZZ Solidarność, powołana 17 września 1980, jako organ koordynujący działalność struktur regionalnych i zakładowych związku. Początkowo skupiała przedstawicieli Międzyzakładowych Komitetów Strajkowych. Przewodniczącym KKP został wybrany Lech Wałęsa, a wiceprzewodniczącymi Andrzej Gwiazda i Ryszard Kalinowski.

    Komisja Specjalna do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym − instytucja powołana dekretem Rady Ministrów z 16 listopada 1945 roku, formalnie celem ścigania przestępczości gospodarczej, faktycznie organ represji wobec prywatnej własności, zwłaszcza prywatnego rzemiosła i handlu, działający poza strukturą MBP. W zakresie uprawnień Komisji było orzekanie grzywien, konfiskaty majątku, kierowanie obywateli do obozów pracy. Status prawny Komisji i tryb jej działania, a zwłaszcza faktyczny brak prawa obywatela do obrony (Komisja mogła wydawać orzeczenia w trybie zaocznym, bez wysłuchania obwinionego) był sprzeczny z ówczesną konstytucją. Orzeczenia były wydawane w znacznej części w oparciu o donosy, także anonimowe. Osoby ukarane były dodatkowo piętnowane w prowadzonej przez prasę partyjną kampanii propagandowej. W 1949 roku rozszerzono zakres zainteresowania Komisji o sprawy dotyczące działalności przeciwko władzy ludowej, za jaką uważano m.in. posiadanie nieodpowiednich książek czy prowadzenie korespondencji z rodziną zamieszkałą w kraju kapitalistycznym. Kolejne uprawnienie Komisji wynikało z dekretu Rady Ministrów z 19 kwietnia 1950 roku, mówiącego o zabezpieczaniu socjalistycznej dyscypliny pracy, na jego podstawie represjonowano np. osoby spóźniające się do pracy. Outplacement - jest to program aktywizacji zawodowej osób (określany również jako zwolnienie monitorowane), u których doszło do rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn zakładu pracy tj. na rzecz pracowników będących w stanie rozwiązania umowy o pracę lub zagrożonych wypowiedzeniem. Zgodnie z Ustawą o promocji zatrudnienia pracodawca, który zamierza zwolnić co najmniej 50 pracowników w ciągu 3 miesięcy zobowiązany jest do zorganizowania zwalnianym osobom programu pomocy oraz zgłosić to odpowiednim instytucjom. Pracodawca zobowiązany jest do zorganizowania zwalnianym osobom usług rynku pracy w formie programu. Program ten może być realizowany przez urząd pracy, agencje zatrudnienia lub wyspecjalizowane firmy. Program ten finansowany jest głównie przez pracodawcę lub w porozumieniu pracodawcy z odpowiednimi jednostkami. Celem prowadzonego programu outplacement jest także skrócenie okresu poszukiwań nowej pracy.

    Porozumienie zakładowe (niem. Betriebsvereinbarung) - porozumienie między pracodawcą i radą zakładową regulujące ich wzajemne prawa i obowiązki oraz stanowiące wiążące normy w zakresie indywidualnych stosunków pracy i innych stosunków między pracownikami a pracodawcą. Do zawarcia porozumienia wymagana jest forma pisemna i złożenie podpisów przez obie strony. Sprawy uregulowane w układzie zbiorowym nie mogą być przedmiotem porozumienia, chyba że układ dopuszcza taką możliwość lub regulacja w porozumieniu jest korzystniejsza dla pracowników.

    Zasada równego traktowania w zatrudnieniu – jest jedną z podstawowych zasad prawa pracy. 1 stycznia 2004 roku wprowadzona do pierwszego działu Kodeksu pracy w rozdziale zatytułowanym: Równe traktowanie w zatrudnieniu (art. 18 do 18 K.p.).

    Porozumienia jastrzębskie – porozumienie podpisane 3 września 1980 w Jastrzębiu-Zdroju przy Kopalni Węgla Kamiennego "Manifest Lipcowy" (obecnie: "Zofiówka"), przez Komisję Rządową (przewodniczący Aleksander Kopeć) i Prezydium Międzyzakłodowego Komitetu Strajkowego (przewodniczący Jarosław Sienkiewicz). Jest zaliczane do Porozumień sierpniowych. Polska Socjalistyczna Partia Pracy - lewicowe ugrupowanie opozycyjne utworzone 2 III 1980 roku w Paryżu przez środowisko pisma "Szerszeń". Na jego czele stał Edmund Bałuka (były przywódca strajku w Stoczni Szczecińskiej w 1970 roku). W kwietniu 1981 roku Bałuka, legitymując się fałszywym paszportem, nielegalnie przybył do Polski, by przystąpić do organizowania struktur partii w kraju (w Szczecinie, Bielsku-Białej, Starachowicach i Poznaniu). Główni działacze PSPP to: Edmund Bałuka, Françoise Breton-Baluka, Tadeusz Lichota, Witold Romanowski, Tadeusz Szulc, Krzysztof Sander. Partia wydawała „Biuletyn PSPP”. 13 grudnia 1981 roku Bałuka został internowany a w czerwcu 1982 roku aresztowany i skazany na 5 lat więzienia. PSPP prowadziła konspiracyjną działalność do 1984 roku.

    Łódzkie strajki sierpniowo-wrześniowe 1980 roku: Miasto Łódź w lecie 1980 roku znalazło się na drugim planie wydarzeń, które miały w obecnym czasie miejsce w Polsce. Tysiące ludzi w łódzkich fabrykach i innych zakładach pracy, które w sierpniu zdecydowały się rozpocząć strajk miało świadomość uczestniczenia w przemianie, która dokonywała się na terenie kraju. Odnosząc łódzkie strajki do ogólnej sytuacji, jaka miała miejsce w Polsce w sierpniu i wrześniu 1980 roku, można dokonać ich klasyfikacji na: Strajki w Hajnówce (1924-1939): Pierwszy strajk w Hajnówce rozpoczął się 2 września 1924 r. na terenie Fabryki Chemicznej. Robotnicy zakładu wystąpili przeciwko wydłużeniu dnia pracy i równoczesnym obniżeniu zarobków. Strajk odbył się przy poparciu i zapowiedzi aktywnego w nim uczestnictwa ze strony większości załogi. Wybrano komitet strajkowy, który opracował i przedłożył żądania. Postulaty zebrano w dziewięciu punktach, wśród których najważniejszymi były: podwyżka płac o 50%, regularność wypłat, nieprzedłużanie dnia pracy, odstąpienie od zamknięcia fabryki i respektowanie klasowego (robotniczego) związku zawodowego. Załoga wybrała dwóch delegatów do pertraktacji z dyrekcją, jednak do rozmów nie doszło, chociaż z Warszawy przybył dyrektor naczelny. Po dziesięciu tygodniach strajku, wobec braku żywności, robotnicy zwrócili się o pomoc do innych zakładów. Pomoc żywnościową zorganizowali robotnicy pobliskiego tartaku, natomiast w kilku zakładach centralnej Polski celem wsparcia zbierano pieniądze.

    Związki branżowe - określenie związków zawodowych powstałych jesienią 1980 roku w wyniku przekształcania się Centralnej Rady Związków Zawodowych (de facto przestała ona istnieć). Liczba ich członków w roku 1981 wynosiła około trzy miliony. Związki branżowe utworzyły Komisję Porozumiewawczą Branżowych Związków Zawodowych, a jej przewodniczącym został Albin Szyszka. W konfliktach między władzami a NSZZ "Solidarność" związki branżowe stały na ogół po stronie władz. Poglądy i postawy członków związków branżowych były bardziej odległe od prezentowanych w ruchu solidarnościowym niż poglądy członków PZPR. Ludność Łańcuta - w roku 1980 liczba ludności miasta wynosiła 14864 osób. Łańcut było po Rzeszowie i Mielcu trzecim co do wielkości miastem ówczesnego województwa rzeszowskiego. W latach 1980–1986 dynamika wzrostu ludności była wysoka. Liczba mieszkańców Łańcuta powiększała się rocznie średnio o ok. 300 osób. Było to wynikiem dużego przyrostu naturalnego i wyraźnie dodatniego salda migracji. W okresie tym pomyślnie rozwijało się budownictwo mieszkalne. W dzielnicy Podzwierzyniec wzniesiono wówczas składające się z pięciu bloków osiedle mieszkaniowe. Kilka wielorodzinnych budynków mieszkalnych oddano do użytku również na obszarze dzielnic Przedmieście i Grabskie i Południe. Powstałe budynki przeznaczone były przede wszystkim dla pracujących w miejscowych zakładach pracy. W 1979 roku ukończono budowę fili krakowskiej Vistuli. Fakt powstania nowego zakładu pracy miał wpływ na rozwój liczby ludności miasta także w pierwszej połowie lat osiemdziesiątych. W latach następnych, aż do roku 1991 nastąpił spadek dynamiki wzrostu ludności miasta. W okresie tym liczba mieszkańców Łańcuta wzrastała rocznie już tylko o około 150 osób. Powodem zaistniałej tendencji było stopniowe obniżenie się poziomu przyrostu naturalnego i znacznie niższe wartości salda migracji (w latach 1987–88 saldo było ujemne). Wynikało to z pogorszenia się kondycji miejscowych zakładów przemysłowych, a w szczególności spadku ilości tworzonych przez nie miejsc pracy. W okresie tym zbudowano również wyraźnie mniej wielorodzinnych budynków mieszkalnych. W latach 1992–99 odnotowano w dalszym ciągu powolny, ale stopniowy spadek wzrostu liczby mieszkańców Łańcuta. Roczny wzrost ludności utrzymywał się w tym okresie na poziomie poniżej 100 osób. Konsekwencja tego był minimalny spadek liczby mieszkańców w roku 1998 (-7 osób w porównaniu z 1997). Było to związane z ciągłym spadkiem przyrostu naturalnego na obszarze miasta, bezrobociem oraz upadkiem niektórych przedsiębiorstw. Wyjątkiem są lata 1996 i 1997, w ciągu których wzrost liczby ludności był wyższy. Spowodowany był on wyraźnie dodatnimi wówczas wartościami salda migracji.

    Dodano: 30.08.2010. 14:20  


    Najnowsze