• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Sąd Ostateczny Memlinga zawiera rzadki i cenny zbiór pigmentów

    05.02.2012. 08:47
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Włoska grupa konserwatorów sztuki, która za pomocą specjalnej mobilnej aparatury bada w Muzeum Narodowym w Gdańsku "Sąd Ostateczny" Hansa Memlinga, odkryła w obrazie rzadki i cenny zestaw pigmentów. Wstępne wyniki prac pięciorga naukowców z Uniwersytetu w Perugii przedstawił w piątek 3 lutego kierujący badaniami prof. Antonio Sgamelloti.

    Zwrócił np. uwagę na użycie przez Memlinga bardzo dużej ilości niebieskiego pigmentu pochodzącego z minerału lapis lazuli występującego m.in. w Afganistanie. W okresie, kiedy tryptyk powstawał tj. między 1465 a 1471 rokiem, był on droższy od złota.

    Obserwująca i koordynująca badania włoskich naukowców prof. Iwona Szmelter z Wydziału Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, powiedziała dziennikarzom, że w ołtarzu, autorstwa Memlinga, odkryto "niesłychanie rzadki i bardzo cenny zestaw pigmentów".

    "Było na pewno ekwilibrystyką ze strony Memlinga, że potrafił tak balansować na granicy właściwości rzadkich i cennych pigmentów zawieszając je w odpowiednio trwałych spoiwach" - podkreśliła Szmelter.

    Dodała, że artysta pomylił się tylko raz malując ulegającą częstej deformacji głowę jednej z postaci.

    "Ale nie dlatego, że nie jest możliwe technologicznie malowanie na cynie - od starożytności bowiem zawsze na niej malowano. Ten element dzieła od stuleci ma pęcherze i ulega zniszczeniu, bo obraz był przechowywany w temperaturach poniżej 13 stopni Celsjusza. A w takich warunkach może następować rozkład cyny i jej przemiana w postać krystaliczną" - wyjaśniła profesor z ASP w Warszawie.

    Najsłynniejsze dzieło Muzeum Narodowego w Gdańsku będzie badane przez włoskich naukowców do soboty.

    Używają oni przenośnej aparatury pomiarowej zwanej Molab (Mobil Laboratory). Tą nazwą określa się też grupę naukowców, która korzysta z tej innowacyjnej metody badania dzieł sztuki.

    Dzięki Molab, dzieła można poddawać analizie w miejscu ich przechowywania, nie narażając ich tym samym na ewentualne uszkodzenia podczas transportu. Aparatura jest też bezinwazyjna, w żaden sposób nie dotyka badanego obiektu.

    W ten sposób zespół naukowców Molab bada obecnie "Ołtarz Baranka Mistycznego" braci Van Eycków w Katedrze w Gandawie. Wcześniej mobilne laboratorium pracowało przy dziełach takich artystów jak Michał Anioł, Leonardo da Vinci, Rafael Santi i Pablo Picasso. Ekipa Molab odwiedziła do tej pory ponad 40 muzeów.

    O zbadanie "Sądu Ostatecznego" Memlinga techniką Molab Muzeum Narodowe w Gdańsku wystąpiło składając aplikację do międzynarodowego projektu naukowo-konserwatorskiego Charisma, finansowanego przez Unię Europejską. Zwycięski wniosek opracowała prof. Iwona Szmelter.

    "Sąd Ostateczny" został namalowany przez Hansa Memlinga między rokiem 1465 a 1471 i uważany jest za najlepsze jego dzieło. Malarz pochodził z Dolnej Nadrenii, prawie 30 lat swojego twórczego życia spędził w Brugii. Obraz w formie tryptyku jest jedynym dziełem niderlandzkiego twórcy w polskich zbiorach muzealnych.

    Niezwykła jest historia obrazu. Płótno zostało zamówione przez filię brugijskiego banku Medyceuszy i miało trafić do jednego z kościołów we Florencji. Transportowany na pokładzie galeonu pod burgundzką banderą Saint Matteo obraz wraz z innymi łupami został przechwycony przez gdańskiego kapra Pawła Beneke. Jego okręt blokował angielskie wody terytorialne w czasie wojny Hanzy z Anglią. Beneke podarował obraz kościołowi Mariackiemu w Gdańsku. Zwrotu tryptyku domagali się bezskutecznie książę burgundzki, Medyceusze, a nawet papież Sykstus IV.

    W kolejnych latach o wejście w posiadanie tryptyku zabiegali też cesarz Rudolf II i car Piotr I. W 1807 r., za czasów Napoleona Bonapartego, obraz został wywieziony do Paryża. Z Luwru po ośmiu latach trafił do Berlina. Po interwencji króla pruskiego dzieło Memlinga w 1817 r. wróciło do Gdańska. Pod koniec II wojny światowej hitlerowcy wywieźli obraz do Turyngii, gdzie został znaleziony przez Armię Czerwoną. Zanim ostatecznie w 1956 r. "Sąd Ostateczny" wrócił do Polski był wystawiany w leningradzkim Ermitażu.

    PAP - Nauka w Polsce

    rop/ abe/bsz

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Sąd Ostateczny – tryptyk malarza niderlandzkiego Hansa Memlinga stworzony między 1467 a 1471 rokiem. Wykonany został w technice temperowo-olejnej (mieszanej) na desce. Autor dzieła pozostawał nieznany aż do połowy XVII wieku. Od tego czasu zaczęto przypisywać go braciom van Eyck. Dopiero w 1843 roku Heinrich Gustav Hotho stwierdził autorstwo Memlinga, co zostało później dowiedzione. Mistyczne zaślubiny św. Katarzyny – tryptyk ołtarzowy namalowany przez Hansa Memlinga w latach 1475-79 w technice olejnej na desce. Zamówienie zostało zrealizowane dla kościoła szpitala św. Jana. Treść obrazu miała wysławiać Maryję i patronów szpitala. Dzieło znajduje się obecnie w Muzeum Memlinga w Brugii. Rodzina Marii z Ołpin – późnogotycki obraz namalowany około 1510–1515 przez anonimowego twórcę. Niektórzy badacze łączą to dzieło z działającym w Małopolsce Mistrzem Rodziny Marii, któremu przypisuje się ponadto kilkanaście innych dzieł z tego regionu. Prawdopodobnie obraz pierwotnie znajdował się w kościele farnym Bożego Ciała w Bieczu. W nieznanym czasie trafił do kościoła w Ołpinach (powiat tarnowski, województwo małopolskie), stąd nazwa dzieła. Obecnie prezentowany jest w pałacu biskupa Erazma Ciołka, który jest częścią muzeum Narodowego w Krakowie. Cenny przykład gotyckiego malarstwa tablicowego w Małopolsce.

    Dzieło otwarte (wł. opera aperta) – semiotyczna koncepcja analizy dzieła sztuki opisana po raz pierwszy przez Umberto Eco w 1962 roku w jego książce Dzieło otwarte: Forma i nieokreśloność w poetykach współczesnych, opisująca polisemiczność każdego dzieła sztuki i przenosząca akcent w analizie dzieła z relacji twórca – dzieło na dzieło – odbiorca. Posępny dzień, Pochmurny dzień – obraz niderlandzkiego malarza Pietera Bruegla namalowany w 1565, w Antwerpii. Obecnie znajduje się w Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu. Dzieło namalowane jest techniką olejną na desce, a jego wymiary wynoszą odpowiednio 118 cm wysokości, oraz 163 cm szerokości.

    Maria z Dzieciątkiem oraz święte Felicyta i Perpetua – późnogotycki obraz namalowany przez nieznanego artystę wielkopolskiego, najpewniej w latach około 1520-25. Nieznana jest również proweniencja malowidła, które najprawdopodobniej jest częścią środkową niezachowanego retabulum ołtarzowego. Cenny przykład gotyckiego malarstwa tablicowego w Polsce. W XIX wieku obraz znajdował się w kolekcji Kwileckich w Wróblewie koło Czarnkowa. Stąd w literaturze dzieło znane jest także jako Obraz z Wróblewa albo Sacra Conversazione z Wróblewa. W roku 1945 obraz został pozyskany do Muzeum Narodowego w Warszawie, gdzie prezentowany jest do dnia dzisiejszego, przy czym obecnie eksponowany jest na międzynarodowej wystawie Europa Jagellonica 1386–1572, która od 20 maja do 30 września 2012 odbywała się w Galerii Kraju Środkowych Czech (GASK – Galerie Středočeského kraje) w Kutnej Horze, a od 8 listopada miała miejsce w Warszawie: w Zamku Królewskim oraz Muzeum Narodowym, które jest miejscem ekspozycji wielkopolskiego dzieła. W dniach od 1 marca do 16 czerwca 2013 miała miejsce trzecia odsłona wystawy w Domu Historii Brandenburgii i Prus (Haus der Brandenburgisch-Preußischen Geschichte) w Poczdamie. Veraikon z kościoła Świętej Marii Magdaleny we Wrocławiu - gotycki obraz przedstawiający twarz Jezusa Chrystusa. Namalowany około 1400 roku przez nieznanego malarza (miejscowego, albo czeskiego). Nie znana jest pierwotna proweniencja dzieła oraz umiejscowienie w przestrzeni sakralnej. Ze względu na niewielkie rozmiary dzieła badacze przypuszczają iż wrocławski Veraikon mógł służyć prywatnej dewocji. Od 1725 roku do ostatniej wojny znajdował się w wrocławskim katedrze pw. Świętej Marii Magdaleny, jednej z dwóch far miejskich. Obecnie prezentowany jest w Galerii Sztuki Średniowiecznej Muzeum Narodowego w Warszawie. Obraz ten jest swobodną interpretacją pierwowzoru zwanego acheiropoietosem - wizerunku Jezusa, który miał być namalowany w sposób cudowny - "nie uczyniony ludzką ręką".

    Madonna w komnacie znana także jako Madonna z Dzieciątkiem i aniołami – gotycki obraz wykonany około 1450 roku przypuszczalnie przez artystów działających w warsztacie Mistrza Ołtarza Świętej Barbary, wedle ostatnich badań kojarzony z kręgiem Wilhelma Kalteysena z Akwizgranu. Obraz należy do cennych dzieł malarstwa tablicowego na Śląsku, charakteryzującego się wpływami późnogotyckich dzieł prymitywistów niderlandzkich. Pierwotne pochodzenie obrazu nie jest znane. Po raz pierwszy był wzmiankowany w XIX w. w legnickiej kolekcji Alexandra von Minutoli. W 1876 roku został sprzedany do Museum Schlesicher Altertümer we Wrocławiu. Od 1948 roku jest własnością wrocławskiego Muzeum Narodowego. Pożegnanie Europy – obraz olejny autorstwa Aleksandra Sochaczewskiego, namalowany w latach 1890-1894. Dzieło znajduje się w zbiorach Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej (oddział Muzeum Niepodległości) w Warszawie.

    Adoracja Dzieciątka przez Trzech Króli – obraz znany też jako Adoracja Dzieciątka, dzieło anonimiwego artysty pochodzącego z Wiednia znanego w historiografii jako Mistrz Adoracji z Wiednia, aktywnego około 1410 r. Obraz ten ukazuje scenę adoracji przez Trzech Króli Dzieciątka leżącego na kolanach Marii, ponadto dzieło jest przykładem średniowiecznego studium przyrody. Od strony stylistycznej łączone jest ze stylem pięknym, który stanowi w sztukach plastycznych przełom pomiędzy dojrzałym, a późnym gotykiem. Obraz prezentowany jest w Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie.

    Dyptyk Winterfeldów – gotycki dyptyk zamówiony około 1430 przez gdańską rodzinę Winterfeldów do ich kaplicy św. Jakuba w Bazylice Mariackiej w Gdańsku, którą ufundowali w 1423. W świątyni tej znajdował się do II wojny światowej, a po 1945 trafił do zbiorów warszawskiego Muzeum Narodowego, gdzie znajduje się do dnia dzisiejszego. Duchowieństwo gdańskiej Bazyliki Mariackiej zabiega o rewindykację dzieła i umieszczenie go w pierwotnym miejscu jego wystawienia.

    Męczeństwo św. Sebastiana - obraz olejny na desce niderlandzkiego malarza niemieckiego pochodzenia Hansa Memlinga znajdujący się w Królewskim Muzeum Sztuk Pięknych w Brukseli. Pietas Domini z oratorium Trójcy Świętej przy kościele Najświętszej Marii Panny w Gdańsku – gotycki obraz nieznanego mistrza, namalowany około 1435 roku przedstawiający Boga Ojca podtrzymującego zdjęte z krzyża ciało Syna Bożego. Rolę pośrednika pełni Duch Święty w postaci gołębicy. Cechą charakterystyczną malowidła, jest wymowna odmiana ikonografii trynitarnej określana mianem Pietas Domini, lub Pietas Patris. Pierwotnie obraz stanowił część środkową tryptyku, stanowiącego wystrój oratorium Świętej Trójcy w kościele Mariackim na Głównym Mieście w Gdańsku. Podczas wojny zaginęła para ruchomych skrzydeł. Zachowana do dziś środkowa część od roku 1945 należy do warszawskiego Muzeum Narodowego.

    Śmierć na etapie – obraz olejny autorstwa Jacka Malczewskiego, namalowany w roku 1891. Obecnie dzieło jest własnością Muzeum Narodowego w Poznaniu. Przedstawia grupę zesłańców na etapie. Wigilia na Syberii – obraz olejny autorstwa Jacka Malczewskiego, namalowany w roku 1892. Obecnie dzieło znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie. Obraz był inspiracją dla Jacka Kaczmarskiego do napisania wiersza o tym samym tytule w roku 1980.

    Szał uniesień lub Szał – obraz olejny Władysława Podkowińskiego z 1894 roku. Jest jednym z najbardziej znanych polskich obrazów, uważanym przez znawców sztuki za pierwsze znaczące dzieło nurtu symbolizmu w polskim malarstwie. Podczas pierwszej publicznej wystawy wzbudził rozgłos i kontrowersje. Zniszczony przez autora, został odnowiony po jego śmierci, obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie.

    Dodano: 05.02.2012. 08:47  


    Najnowsze