• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Sierpniowe strajki i powstanie NSZZ Solidarność

    30.08.2010. 14:11
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Pierwsze strajki latem 1980 roku były reakcją na podwyżki cen mięsa i wędlin, wprowadzone przez ówczesną ekipę rządzącą Edwarda Gierka.



    "Nieuzasadnione przerwy w pracy" - jak głosiła partyjna propaganda i pisały ówczesne gazety - zaczęły się w początkach lipca, m.in. w WSK PZL-Mielec, Zakładach Metalurgicznych POMET w Poznaniu i Przedsiębiorstwie Transbud w Tarnobrzegu.

    16 lipca wybuchły strajki w Lublinie. Oprócz żądań ekonomicznych po raz pierwszy pojawił się postulat nowych wyborów do oficjalnych związków zawodowych. Strajki te kończyły się obietnicami podwyżek płac. W lipcu strajkowało już ok. 80 tys. osób w 177 zakładach pracy. W połowie sierpnia 1980 r. zaczęły się strajki na Wybrzeżu, gdzie wciąż żywa była pamięć stłumionych krwawo przez władze protestów z grudnia 1970 r.

    Strajk w Stoczni Gdańskiej zorganizowali działacze Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża - opozycyjnej organizacji powstałej w 1978 r. Organizatorem WZZ był członek KSS "KOR" Bogdan Borusewicz, a do współzałożycieli WZZ należeli m.in. Lech Wałęsa, Andrzej Gwiazda, Anna Walentynowicz i Krzysztof Wyszkowski. Właśnie w obronie Walentynowicz, suwnicowej zwolnionej z pracy za działalność opozycyjną, 14 sierpnia 1980 roku wybuchł strajk na kilku wydziałach stoczni. Zaplanował go i przygotował Borusewicz, a rozpoczęli związani z WZZ robotnicy: Jerzy Borowczak, Bogdan Felski i Ludwik Prądzyński.

    Wkrótce w stoczni pojawił się też Lech Wałęsa, zwolniony z pracy w 1976 r. Stanął na czele strajku. 16 sierpnia strajk omal się nie zakończył, ponieważ dyrektor stoczni Klemens Gniech zgodził się na spełnienie początkowych postulatów - przywrócenie do pracy Walentynowicz i Wałęsy, podwyżkę płac dla każdego zatrudnionego, budowę pomnika ofiar grudnia 1970 r., gwarancje nietykalności dla strajkujących. Wałęsa ogłosił koniec strajku, ale kilku członków komitetu strajkowego sprzeciwiło się, wzywając do strajku solidarnościowego z zakładami, które w tym czasie podjęły strajki. Utworzono Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, w skład którego weszli przybyli do stoczni delegaci innych strajkujących zakładów.

    Przewodniczącym MKS został Wałęsa, a w skład prezydium weszli działacze WZZ. Prezydium MKS tworzyli: Wałęsa, dwóch wiceprzewodniczących - Andrzej Kołodziej i Bogdan Lis - oraz Lech Bądkowski, Joanna Duda-Gwiazda, Wojciech Gruszecki, Andrzej Gwiazda, Stefan Izdebski, Jerzy Kmiecik, Zdzisław Kobyliński, Henryka Krzywonos, Stefan Lewandowski, Alina Pieńkowska, Józef Przybylski, Jerzy Sikorski, Lech Sobieszek, Tadeusz Stanny, Anna Walentynowicz i Florian Wiśniewski.

    Spisano 21 postulatów MKS; pierwszym i najważniejszym było utworzenie niezależnych od władzy i pracodawców związków zawodowych. Protestujący powoływali się na ratyfikowaną przez PRL konwencję nr 87 Międzynarodowej Organizacji Pracy, która gwarantowała wolność związkową.

    MKS domagał się też: prawa do strajku; wolności słowa, druku i publikacji; przywrócenia do pracy zwolnionych z powodów politycznych; podania w środkach masowego przekazu informacji o utworzeniu MKS i opublikowania listy postulatów; podjęcia działań na rzecz wyprowadzenia kraju z kryzysu; wypłacenia strajkującym wynagrodzenia za okres strajku; wzrostu płac o 2 tys. zł; gwarancji waloryzacji płac w stosunku do wzrostu cen i inflacji; pełnego zaopatrzenia rynku w artykuły żywnościowe; zniesienia cen komercyjnych i sprzedaży za dewizy w tzw. eksporcie wewnętrznym; doboru kadry kierowniczej według kompetencji, a nie przynależności partyjnej, w tym zniesienia przywilejów dla MO i SB; wprowadzenia kartek na mięso i przetwory do czasu opanowania sytuacji na rynku; obniżenia wieku emerytalnego; zrównania rent i emerytur "starego portfela" do aktualnie wypłacanych; poprawy warunków pracy służby zdrowia; zwiększenia liczby miejsc w żłobkach i przedszkolach; wprowadzenia płatnego, trzyletniego urlopu macierzyńskiego; skrócenia czasu oczekiwania na mieszkanie; podwyżki diet; wprowadzenia wszystkich sobót jako dni wolnych od pracy.

    17 sierpnia ks. Henryk Jankowski z gdańskiej parafii św. Brygidy odprawił w stoczni pierwszą mszę św. Zbiorowe modlitwy stały się zwyczajem w protestującej stoczni. Jej bramy tonęły w kwiatach; wywieszono flagi narodowe i portrety papieża Jana Pawła II. Dla strajkujących grali artyści. W stoczni wydawano niezależny biuletyn; drukowano ulotki. Na żądanie MKS w Trójmieście wprowadzono prohibicję.

    W tym czasie MKS-y powstały w Szczecinie i Elblągu. Na czele komitetu w strajkującej szczecińskiej stoczni im. Adolfa Warskiego stanął uczestnik wydarzeń grudnia 1970 - Marian Jurczyk. MKS, któremu szefował, zgłosił 36 postulatów. Rozmowy ze strajkującymi, z pominięciem MKS, prowadził wicepremier Tadeusz Pyka; został jednak odwołany i zastąpił go w Gdańsku wicepremier Mieczysław Jagielski.

    W całej Polsce strajkowało już wówczas ok. 350 zakładów.

    Apel do władz o podjęcie rozmów z MKS wystosowało 64 intelektualistów: "Apelujemy do władz politycznych i do strajkujących robotników, aby była to droga rozmów, droga kompromisu" - napisali. Dwóch z nich - Bronisław Geremek i Tadeusz Mazowiecki, którzy przywieźli apel do Stoczni Gdańskiej - weszło w skład utworzonej przy MKS komisji ekspertów. Tworzyli ją też: Bogdan Cywiński, Tadeusz Kowalik, Waldemar Kuczyński, Jadwiga Staniszkis i Andrzej Wielowieyski.

    22 sierpnia w Szczecinie delegacja rządowa, na czele której stał wicepremier Kazimierz Barcikowski, rozpoczęła rozmowy z MKS. Dzień później rozpoczął się strajk generalny na Wybrzeżu; w Stoczni Gdańskiej Jagielski zaczął rozmowy ze strajkującymi. W czasie negocjacji Jagielski i Barcikowski kilka razy wyjeżdżali do Warszawy na obrady KC PZPR i Biura Politycznego, które wykluczyło użycie siły w celu zdławienia strajku.

    Władze ZSRR domagały się od Gierka zastosowania "ostrych środków". Choć 15 sierpnia Gierek wspominał o możliwości zwołania Sejmu i postawienia sprawy użycia siły, zaznaczał, że można to rozważać tylko w razie pogorszenia sytuacji. Potem opowiadał się za politycznymi rozwiązaniami, nawet gdy 21 sierpnia mówił, że "mamy do czynienia z objawami kontrrewolucji wyrażającej się w zorganizowanym działaniu grup terrorystycznych, mających wpływ na klasę robotniczą". Ówczesna władza przekonywała, że sytuacja nie jest jeszcze dramatyczna, ponieważ strajkujący nie wyszli na ulice.

    26 sierpnia ocenzurowane kazanie prymasa kard. Stefana Wyszyńskiego wygłoszone na Jasnej Górze wyemitowały rządowe media. Wycięte w nim zostały m.in. fragmenty mówiące o propagandowej ateizacji prowadzonej przez władze. "W tej chwili przyszły na naszą Ojczyznę godziny rachunku sumienia. Jeżeli budzi się w nas świadomość odpowiedzialności za Naród, to musi się z tym wiązać poczucie odpowiedzialności za życie każdego z nas, za życie naszej rodziny, całego Narodu i państwa. (...) Odpowiedzialność jest więc wspólna. Dlaczego? Bo wspólna jest wina" - powiedział kard. Wyszyński. Prymas poparł żądania strajkujących, ale podkreślił, że ich realizacja powinna być rozłożona w czasie. Wezwał ponadto do spokoju oraz "dojrzałości narodowej i obywatelskiej".

    29 sierpnia powstał MKS w Jastrzębiu, który opracował własne postulaty. Pierwsze porozumienie między stroną rządową i strajkującymi podpisane zostało 30 sierpnia w Szczecinie.

    Strajki obejmowały już wówczas ok. 700 zakładów; brało w nich udział ok. 750 tys. osób.

    Władze zgodziły się na postulaty strajkujących, w tym na nowe związki zawodowe; MKS wyraził zgodę, by zamiast "wolne" związki określono jako "samorządne". Tego samego dnia V Plenum KC PZPR przyjęło do "zatwierdzającej wiadomości" podpisanie Porozumienia Szczecińskiego i zaakceptowanie projektu Porozumienia Gdańskiego.

    31 sierpnia Wałęsa i Jagielski podpisali Porozumienie Gdańskie. MKS deklarował zakończenie trwającego dwa tygodnie strajku. Delegacja rządowa zgodziła się m.in. na utworzenie nowych, niezależnych, samorządnych związków zawodowych, prawo do strajku, budowę pomnika ofiar grudnia 1970, transmisje niedzielnych mszy św. w Polskim Radiu i ograniczenie cenzury. Przyjęto też zapis, że nowe związki zawodowe uznają kierowniczą rolę PZPR w państwie. Uroczystość transmitowała TVP.

    Strajkujące w Gdańsku, Szczecinie i Elblągu zakłady podjęły 1 września pracę. Nadal strajkowały kopalnie na Górnym Śląsku. Rozmowy z MKS w kopalni "Manifest Lipcowy" rozpoczęła rządowa komisja, której przewodniczył Aleksander Kopeć. Prasa opublikowała protokoły Porozumienia Szczecińskiego i Gdańskiego.

    3 września 1980 r. podpisano trzecie porozumienie - w Jastrzębiu na Górnym Śląsku, gdzie strajk rozpoczął się pod koniec sierpnia. Zakładało ono m.in. wprowadzenie w 1981 r. wszystkich wolnych sobót. Kopalnie wznowiły pracę.

    Porozumienia nie przesądzały, jaką strukturę będą miały nowe związki. 17 września 1980 r. przedstawiciele Międzyzakładowych Komitetów Założycielskich (przekształconych z MKS) przyjęli statut, który rozstrzygał powstanie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność" - jednego ogólnokrajowego związku o strukturze regionalnej. Na czele Krajowej Komisji Porozumiewawczej stanęli Wałęsa, jako przewodniczący, oraz Gwiazda. Jurczyk został przewodniczącym Zarządu Regionu Pomorze Zachodnie. 10 listopada 1980 r. Sąd Najwyższy zarejestrował NSZZ "Solidarność". Wkrótce związek liczył niemal 10 mln członków (było to 80 proc. pracowników państwowych).

    Wraz z wprowadzeniem stanu wojennego 13 grudnia 1981 r. Solidarność została zawieszona, a w październiku 1982 roku - zdelegalizowana. Rozpoczęło to okres prześladowań opozycji i działalności podziemnej. Związek został ponownie zalegalizowany w wyniku ustaleń Okrągłego Stołu w kwietniu 1989 r.

    Fala sierpniowych strajków z 1980 r. doprowadziła do powstania NSZZ "Solidarność" - pierwszej w krajach komunistycznych, niezależnej od władz, legalnej organizacji związkowej. Podpisanie porozumienia w Gdańsku 31 sierpnia 1980 roku między komisją rządową a Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym i powstanie "Solidarności" stały się początkiem przemian z 1989 roku - obalenia komunizmu i końca systemu jałtańskiego.

    PAP - Nauka w Polsce

    rop/ itm/ mjs/ abe/ woj/ krf/bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Komisja Ekspertów przy Międzyzakładowym Komitecie Strajkowym w Gdańsku - grupa doradców Prezydium Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego działająca w sierpniu 1980 w czasie negocjacji strajkujących w Stoczni Gdańskiej z komisją rządową kierowaną przez Mieczysława Jagielskiego. Strajki lubelskie 1980, Lubelski Lipiec - pierwsze strajki w Lublinie i Świdniku zapoczątkowujące erę Solidarności. Strajki rozpoczęły się w Państwowych Zakładach Lotniczych w Świdniku na Wydziale Obróbki Mechanicznej 8 lipca 1980 roku a ich bezpośrednią przyczyną była podwyżka cen żywności. Robotnicy byli też niezadowoleni z warunków pracy i z istnienia uprzywilejowanych grup. Uczestnicy tamtych wydarzeń wspominają, że przełomem było to, iż ludzie przestali się bać. Wśród postulatów były żądania likwidacji przywilejów dla rządzących. Strajk trwał do 11 lipca kiedy "komitet postojowy" podpisał porozumienia. Krajowa Komisja Porozumiewawcza, później Komisja Krajowa NSZZ Solidarność – struktura władz NSZZ Solidarność, powołana 17 września 1980, jako organ koordynujący działalność struktur regionalnych i zakładowych związku. Początkowo skupiała przedstawicieli Międzyzakładowych Komitetów Strajkowych. Przewodniczącym KKP został wybrany Lech Wałęsa, a wiceprzewodniczącymi Andrzej Gwiazda i Ryszard Kalinowski.

    Piotr Maliszewski (ur. 19 maja 1960 w Lidzbarku Warmińskim) – polski działacz opozycji w czasach PRL, jeden z organizatorów strajku w Stoczni Gdańskiej w sierpniu 1980. W początkowym okresie strajku prowadził negocjacje z dyrekcją tego zakładu na temat postulatów stoczniowców. Aresztowany po wybuchu stanu wojennego. W latach 1989–1990 przebywał na emigracji w Austrii. Został honorowym przewodniczącym "Solidarności 80". Kazimierz Szołoch (ur. 8 kwietnia 1932 w Raciborowicach, zm. 10 marca 2009 w Gdańsku) – polski robotnik, działacz związkowy, współzałożyciel komitetu strajkowego w Stoczni Gdańskiej im. Lenina i jeden z przywódców Grudnia 1970, w latach 19781980 działacz WZZ i ROPCiO, później w NSZZ "Solidarność".

    21 postulatów MKS – lista postulatów ogłoszonych 17 sierpnia 1980 przez Międzyzakładowy Komitet Strajkowy. Listę otwierało żądanie utworzenia wolnych związków zawodowych. Pozostałe dotyczyły przestrzegania konstytucyjnych praw i wolności, zniesienia przywilejów partyjnych oraz poprawy warunków bytowych społeczeństwa. Związki branżowe - określenie związków zawodowych powstałych jesienią 1980 roku w wyniku przekształcania się Centralnej Rady Związków Zawodowych (de facto przestała ona istnieć). Liczba ich członków w roku 1981 wynosiła około trzy miliony. Związki branżowe utworzyły Komisję Porozumiewawczą Branżowych Związków Zawodowych, a jej przewodniczącym został Albin Szyszka. W konfliktach między władzami a NSZZ "Solidarność" związki branżowe stały na ogół po stronie władz. Poglądy i postawy członków związków branżowych były bardziej odległe od prezentowanych w ruchu solidarnościowym niż poglądy członków PZPR.

    Strajk solidarnościowy - strajk w obronie praw i interesów pracowników, którzy nie mają prawa do strajku, zorganizowany przez związek zawodowy działający w innym zakładzie pracy. Fundacja Centrum Solidarności – polska fundacja, która powstała pod koniec 1999 roku. Jej założycielami są: Lech Wałęsa, Ks. Abp Tadeusz Gocłowski, NSZZ Solidarność, Gmina Miasta Gdańsk, Województwo Pomorskie, Instytut Lecha Wałęsy, Region Gdański NSZZ Solidarność, Komisja Międzyzakładowa NSZZ Solidarność Stoczni Gdańsk S.A., Stocznia Gdańsk S.A.

    Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Rolników Indywidualnych "Solidarność", NSZZ RI "Solidarność" – związek zawodowy rolników powstały jako część ruchu Solidarności zapoczątkowanego w sierpniu 1980. Legalizacja związku stała się możliwa po zawarciu porozumień rzeszowsko-ustrzyckich 19 lutego 1981 (władze odmawiały prawa bytu związkowej reprezentacji rolników, co wywołało strajki chłopskie w styczniu 1981).

    Stefan Jerzy Adamski (ur. 1954) – publicysta, eseista, poeta. Studiował polonistykę na Uniwersytecie Gdańskim. Od 1976 roku – po sygnowaniu protestu przeciwko nowelizacji ówczesnej konstytucji PRL – w opozycji demokratycznej. W roku 1980 współredagował pierwszy historyczny biuletyn MKS NSZZ Solidarność, ukazujący się od strajku sierpniowego, przekształcony następnie w pismo regionu gdańskiego, którego redaktorem naczelnym był Mariusz Wilk. Latem 1981 roku przeszedł do Tygodnika Solidarność. W stanie wojennym i później publikował w prasie podziemnej – np. w wydawanym wówczas nielegalnie, wspomnianym powyżej piśmie Zarządu Regionu NSZZ Solidarność, a także w pismach "Skorpion" i "Poza Układem", które redagowała Joanna Duda-Gwiazda.

    Plac Solidarności – plac w Gdańsku położony w dzielnicy Śródmieście, przy historycznej bramie nr 2 Stoczni Gdańskiej.
    Znany przede wszystkim jako miejsce początku ruchu NSZZ Solidarność i miejsce protestów podczas sierpnia 1980. Strajki w Hajnówce (1924-1939): Pierwszy strajk w Hajnówce rozpoczął się 2 września 1924 r. na terenie Fabryki Chemicznej. Robotnicy zakładu wystąpili przeciwko wydłużeniu dnia pracy i równoczesnym obniżeniu zarobków. Strajk odbył się przy poparciu i zapowiedzi aktywnego w nim uczestnictwa ze strony większości załogi. Wybrano komitet strajkowy, który opracował i przedłożył żądania. Postulaty zebrano w dziewięciu punktach, wśród których najważniejszymi były: podwyżka płac o 50%, regularność wypłat, nieprzedłużanie dnia pracy, odstąpienie od zamknięcia fabryki i respektowanie klasowego (robotniczego) związku zawodowego. Załoga wybrała dwóch delegatów do pertraktacji z dyrekcją, jednak do rozmów nie doszło, chociaż z Warszawy przybył dyrektor naczelny. Po dziesięciu tygodniach strajku, wobec braku żywności, robotnicy zwrócili się o pomoc do innych zakładów. Pomoc żywnościową zorganizowali robotnicy pobliskiego tartaku, natomiast w kilku zakładach centralnej Polski celem wsparcia zbierano pieniądze.

    Dodano: 30.08.2010. 14:11  


    Najnowsze