• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Zmarł wielki humanista prof. Janusz Maciejewski

    11.02.2011. 10:33
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl


    W środę w warszawskim szpitalu zmarł na zawał serca prof. Janusz Maciejewski - poinformował PAP w czwartek wieczorem dr Wojciech Kaliszewski z Instytutu Badań Literackich PAN, uczeń i współpracownik profesora.


    Prof. Janusz Maciejewski był historykiem literatury polskiej, wybitnym znawcą Oświecenia i krytykiem literackim. "To wielki humanista, człowiek rozległej wiedzy i szerokich horyzontów. Był autorem wielu ważnych tekstów poświęconych historii literatury, zwłaszcza Oświecenia; to profesor sformułował pojęcie formacji kultury sarmacko-oświeceniowej. My, jego uczniowie, koledzy i współpracownicy zapamiętamy go także, jako człowieka niezwykłej dobroci i życzliwości wobec ludzi. Zawsze też przejmowały go sprawy Polski i niepodległości kraju. Za swoją postawę i działalność opozycyjną niejednokrotnie płacił wysoka cenę" - powiedział PAP dr Wojciech Kaliszewski.

    Janusz Maciejewski urodził się 2 czerwca 1930 r. w Łodzi. Na tamtejszym uniwersytecie ukończył Wydział Polonistyki; był uczniem prof. Skwarczyńskiego. Swoją biografię naukową związał jednak z warszawską polonistyką i Instytutem Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. Był członkiem Klubu Krzywego Koła, rozwiązanego przez władze w 1962 r. Znalazł się w gronie tych uczonych, którzy po Marcu 1968 r. zostali odsunięci od zajęć dydaktycznych ze studentami.

    Debiutował w 1951 r. jako krytyk literacki w tygodniku ,,Wieś" i historyk literatury w roczniku ,,Prace Polonistyczne". Od 1959 r. związany z czasopismem młodych ,,Współczesność". Współpracował także z ,,Nową Kulturą", ,,Twórczością" i innymi czasopismami.

    W latach 1966-67 kierował działem krytyki ,,Miesięcznika Literackiego"; został usunięty z tego stanowiska ze względów politycznych, podpisał, bowiem list w obronie Adama Michnika, po skreśleniu go decyzją ministra z listy studentów UW. Po wydarzeniach marcowych 1968 r. został wyrzucony z uniwersytetu z ,,wilczym biletem". Potem przez lata był w gronie tych uczonych, którzy zostali odsunięci od zajęć dydaktycznych.

    Od 1969 r. zatrudniony w IBL PAN. Był sekretarzem redakcji dwumiesięcznika ,,Teksty", członkiem Pracowni Oświecenia, a w latach 1981-98 - kierownikiem Pracowni Literatury II połowy XIX wieku.

    W latach 1973-76 wchodził w skład redakcji tygodnika ,,Literatura"; usunięty stamtąd został decyzją władz. Współpracował w tym okresie także blisko m.in. z ,,Tygodnikiem Kulturalnym", redagując, ze względów politycznych anonimowo, cykle artykułów: "Czytamy wiersze" (1967-70), "Lektury i problemy" (1971-73), "Style, pojęcia, nurty" (1976-79) oraz z ,,Odrą", gdzie - początkowo wspólnie z Michałem Sprusińskim - redagował cykl "Mój wiersz".

    Współpracował od 1976 r. z KOR-em i KSS ,,KOR". Od 1980 do 1993 r. należał do NSZZ ,,Solidarność". Działał w jej strukturach podziemnych także w okresie stanu wojennego, a w 1989 r. był członkiem Komitetu Obywatelskiego przy przewodniczącym Regionu Mazowsze Zbigniewie Bujaku.

    W 1980 roku - przeproszony przez kierownictwa tych instytucji - znów pracował w tygodniku "Literatura" jako kierownik działu krytyki w 1981 r. oraz wrócił na Uniwersytet Warszawski, gdzie pracował na pół etatu do przejścia na emeryturę w 2000 r. Od 1992 roku kierował Pracownią Literatury Użytkowej i Okolicznościowej. Od 1994 r. redagował poświęcony tej problematyce rocznik ,,Napis". Jak zaznaczył w rozmowie z PAP Wojciech Kaliszewski ukazał się właśnie nowy numer "Napisu" poświęcony sesji, jaka odbyła się w ubiegłym roku w związku z 80-leciem profesora.

    Był członkiem Polskiego PEN-Clubu, a w latach 1991-2001 jego prezesem. Należał do ZLP. Działał w nim także konspiracyjnie po jego oficjalnym rozwiązaniu w stanie wojennym, m.in. brał udział w podziemnym zjeździe ZLP w klasztorze w Tyńcu w marcu 1985 r. Należał także do Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza. W 1989 roku był członkiem-założycielem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Z ramienia obu organizacji wchodził w skład Prezydium Komitetu Porozumiewawczego Stowarzyszeń Twórczych i Towarzystw Naukowych, działającego w 1981 i od 1989 roku.

    Zainteresowania badawcze prof. Maciejewskiego skupiały się wokół literatury oświecenia, a zwłaszcza problematyki przełomu między sarmatyzmem a oświeceniem. Poświęcił jej wiele rozpraw i studiów, antologię "Literatura barska" oraz książkę "Dylematy wolności. Zmierzch sarmatyzmu i początki oświecenia w Polsce" (Warszawa 1994).

    Zajmował się też literaturą polską drugiej połowy XIX wieku; głośna była jego książka "Przedburzowcy. Z problematyki przełomu między romantyzmem a pozytywizmem" (Kraków 1971). W tym obszarze mieści się też zarys monograficzny "Cyprian Norwid" (Warszawa 1992).

    Prof. Maciejewski był kierownikiem Zespołu Badań Obszarów Trzecich Literatury przy Pracowni Literatury II połowy XIX wieku Instytutu Badań Literackich PAN. Badania zespołu dotyczą "obszarów trzecich", czyli strefy pomiędzy "wysoką" literaturą artystyczną i folklorem. Strefa ta obejmuje m.in.: teksty okolicznościowe, kaznodziejstwo i inne formy retoryczne, literaturę użytkową (poradniki, instrukcje) oraz literaturę dokumentu osobistego (pamiętnikarstwo, epistolografia). Efektem prac zespołu jest m.in. książka "Żywioł słowa. Literatura i jej formy mówione".

    Pogrzeb profesora odbędzie się w środę 16 lutego o godz. 10 na Cmentarzu Ewangielicko-Augsburskim w Warszawie.

    PAP - Nauka w Polsce

    abe/ aszw/ sto/bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)

    Ryszard Nycz (ur. 9 grudnia 1951) – profesor doktor habilitowany, polski teoretyk i historyk literatury. Pracownik Instytutu Badań Literackich PAN (od 1975) oraz profesor Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego (od 1988; prowadzi m.in. zajęcia z analizy dzieła literackiego w Studium Literacko-Artystycznym), redaktor naczelny dwumiesięcznika Teksty Drugie (od 1990). Zajmuje się teorią literatury oraz historią nowoczesnej i ponowoczesnej literatury i kultury. Kierownik Katedry Antropologii Literatury i Badań Kulturowych przy WP UJ. Doctor honoris causa m.in. Uniwersytetu Opolskiego (2008).

    Teoria literatury – nauka, której przedmiotem badań jest literatura, ale która w odróżnieniu od historii literatury nie skupia się na periodyzacji zjawisk literackich, a w odróżnieniu od poetyki nie zajmuje się samą budową dzieła literackiego. Teoria literatury badając konkretne utwory i fakty literackie próbuje wykryć pewne ogólne prawidłowości nimi rządzące oraz określające ich charakter. Pojęcie pojawiło się w latach sześćdziesiątych XX wieku w pracach badaczy angielskich. We współczesnej teorii literatury daje się zauważyć następujące tendencje:

    Edward Boniecki (ur. 1962) – polski historyk literatury, eseista, krytyk literacki. Profesor Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. Współpracownik Pracowni Literatury Modernizmu w Europie Środkowo-Wschodniej w Instytucie Literatury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego.

    Jerzy Kwiatkowski (ur. 3 czerwca 1927 w Warszawie, zm. 30 grudnia 1986 w Krakowie). Uczestnik powstania warszawskiego. Studiował po wojnie polonistykę i doktoryzował się na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. W latach pięćdziesiątych był zatrudniony w Pracowni Bibliograficznej Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, w latach 1955-1958 kierował działem literatury współczesnej w Wydawnictwie Literackim. Od 1958 r. do śmierci pracował ponownie w IBL, tym razem jako badacz literatury XX wieku. W latach 1976-1978 oraz 1983-1984 wykładał na uniwersytecie w Clermont-Ferrand.

    Andrzej Zawadzki (ur. 1968) – doktor habilitowany, polski teoretyk i historyk literatury. Zajmuje się teorią literatury oraz historią nowoczesnej i ponowoczesnej literatury, kultury i filozofii. Pracownik Katedry Antropologii Literatury i Badań Kulturowych Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego.

    Andrzej Zawadzki (ur. 1968) – doktor habilitowany, polski teoretyk i historyk literatury. Zajmuje się teorią literatury oraz historią nowoczesnej i ponowoczesnej literatury, kultury i filozofii. Pracownik Katedry Antropologii Literatury i Badań Kulturowych Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego.

    Kazimierz Budzyk (1911-1964), historyk i teoretyk literatury, współzałożyciel Instytutu Badań Literackich, prof. Uniwersytetu Warszawskiego, interesował się literaturą staropolską (głównie renesansową).

    Dodano: 11.02.2011. 10:33  


    Najnowsze