OPOWIADANIE
Opowiadanie – słowo to ma dwa znaczenia:
1/ w literaturze pięknej opowiadaniem nazywamy niewielki utwór epicki prozą, tematycznie ograniczony do jednego wątku fabularnego, różniący się od noweli brakiem wyraźnej konstrukcji, luźnym układem akcji, często wzbogacanej epizodami;
2/ w praktyce szkolnej – jest to forma wypowiedzi, w której narrator przedstawia przebieg pewnych zdarzeń. Ukazywane sytuacje ( zdarzenia) prezentowane są chronologicznie, w związku przyczynowo – skutkowym, to znaczy, że zdarzenia opisywane są w takiej kolejności, w jakiej się wydarzyły.
Wyróżniamy opowiadania:
A/ odtwórcze – jest odtworzeniem w formie ustnej bądź pisemnej przebiegu zdarzeń przedstawionych w czyjejś wypowiedzi lub w filmie;
B/ twórcze – oparte jest albo na doświadczeniach autora, albo na jego fantazji. Tematem może być tu jakieś zdarzenie (ciąg zdarzeń), którego autor był świadkiem;
C/ opowiadanie z użyciem dialogu – w strukturze opowiadania, które na ogół jest wypowiedzią jakiegoś narratora, mogą pojawić się przytoczenia słów wypowiadanych przez bohaterów w formie monologu ( wypowiedź jednej postaci) i dialogu (rozmowy kilku bohaterów).
Elementy struktury opowiadania:
• motywy statyczne: bohater ( bohaterowie), przedmioty otaczające, elementy świata natury, zjawiska przyrody;
• motywy dynamiczne: zdarzenia – np. podróż, rozmowa, spotkanie;
• czas przedstawiony w opowiadaniu ( kiedy dzieją się zdarzenia?);
• przestrzeń ( miejsca zdarzeń );
• narrator – osoba opowiadająca o zdarzeniach; wyróżniamy narratora trzecioosobowego i pierwszoosobowego, jak również wszechwiedzącego;
Pamiętaj, że:
• narrator pierwszoosobowy – opowiada wydarzenia, w których sam uczestniczył, opisuje uczucia, których doświadczył osobiście ; np. „pamiętam ten dzień...”; „widziałem ...”; „zobaczyłem...”; „pomyślałem, że...”; „wtedy zrozumiałem wszystko...”; narrator uzewnętrznia się jako „ja” ( „ja” widziałem , „ja” poczułem itp.);
• narrator trzecioosobowy – narrator opowiada o zdarzeniach dotyczących innej osoby ( innych osób); uzewnętrznia się jako „on”, „ona’, „oni” – np. Krzysiek pamiętał tę przestrogę ( „on” pamiętał);Mama weszła do kuchni ... ( „ona” weszła);
• narrator wszechwiedzący – to znaczy taki, który wie wszystko – zna myśli i przeżycia bohaterów, zna ich przeszłość ( tak jakby zawsze im towarzyszył); najczęściej wystąpi wtedy narracja trzecioosobowa;
• narracja – opowiadanie o czymś lub opis czegoś ; narracja ukazuje zaistniałe wydarzenia i fakty albo ludzi, rzeczy, tło zdarzeń;
• fabuła – to układ zdarzeń , wszystko, co zaistniało w świecie przedstawionym w utworze ( najprościej mówiąc, fabuła to treść utworu );
• akcja – ciąg zdarzeń w utworze, które prowadzą do jakiegoś celu;
• Uwaga! Akcja to tylko te wydarzenia , które „dzieją” się w utworze , nie wykraczają poza ramy czasowe nakreślone w narracji. Np. w „Latarniku” akcja obejmuje okres, gdy Skawiński otrzymał posadę, był latarnikiem i wreszcie został zwolniony , ponieważ czytał „Pana Tadeusza” i nie zapalił latarni, czym spowodował katastrofę statku. Natomiast na fabułę składa się wszystko, co wiemy o Skawińskim , czyli jego przeszłość, zmienne koleje losu, wydarzenia opisane w utworze ( akcja utworu) i wreszcie otwarte zakończenie, w którym autor zostawia czytelnikowi możliwość wyobrażenia sobie dalszych losów bohatera. Tak więc, akcja jest częścią fabuły; zakres znaczeniowy pojęcia „fabuła” jest zatem szerszy niż zakres terminu „akcja”.
• chronologia – to następstwo w czasie, kolejność wydarzeń ;
• retrospekcja – to inaczej wspomnienia, odtwarzanie zdarzeń z przeszłości, które nie są w utworze ukazywane bezpośrednio. Retrospekcja jest stosowana w utworze, w którym zachwiana została chronologia zdarzeń – to znaczy, że zdarzenia nie są opowiadane po kolei ( np. w „Latarniku” Sienkiewicza, w „Siłaczce” Żeromskiego );
• JĘZYK OPOWIADANIA:
• Użycie czasowników – informują one o tym, co się z kimś ( czymś ) dzieje, w jakim jest stanie. Czasowniki wskazują na ruch i zmiany, jakie dokonują się w świecie; dynamizują akcję. W opowiadaniu przeważać będą czasowniki w czasie przeszłym – mówimy o zdarzeniach , które się odbywały w przeszłości. Należy częściej używać czasowników dokonanych ( np. „napisałem”, „przyszedłem” itp. ) niż niedokonanych ( np. „pisał”, „pisze”) – opowiadanie nabierze wówczas większej wiarygodności ( coś się dokonało, a więc przebieg opowiadanej historii jest nieodwracalny). Jednak w celach stylistycznych można zastosować czas teraźniejszy – robimy to, aby ożywić narrację albo zmniejszyć dystans pomiędzy światem zdarzeń a odbiorcą ( słuchaczem czy czytelnikiem ).
• Budowa zdań – aby po prostu przedstawić kolejne zdarzenia, użyjemy zdań pojedynczych, których następstwo odzwierciedli przebieg zdarzeń. Aby zdynamizować przedstawianą akcję, możemy posłużyć się zdaniami złożonymi współrzędnie. Zdań podrzędnie złożonych użyjemy wówczas, gdy zależeć nam będzie na podkreśleniu relacji czasowych ( zdania okolicznikowe czasu ) i przyczynowo – skutkowych ( zdania okolicznikowe przyczyny).
• SŁOWNICTWO I WYRAŻENIA:
• Słownictwo oddające następstwo czasowe:
• najpierw, na początku, następnie, potem, później, kolejno, zaraz, wtem, nieoczekiwanie, niespodziewanie, raptem, w chwilę potem, za moment, za minutę, lada moment, w ułamku sekundy, w oka mgnieniu, za kwadrans, po chwili, za chwilę, na koniec, wreszcie, wkrótce, od chwili gdy; zaraz gdy;
• Słownictwo określające czas wydarzeń:
• dawno temu, niegdyś, dawniej, przed laty, kiedyś, niedawno, wczoraj, kilka dni temu, jutro, pewnego dnia, w przeddzień, gdy padał deszcz, gdy świeciło słońce, gdy babcia była młodą dziewczyną, podczas, w czasie, gdy nie było cię na świecie, o świcie, o wschodzie słońca, wczesnym rankiem, skoro świt, w samo południe, pod koniec dnia, o zachodzie słońca, po południu, gdy się zmierzchało, o zmroku, w nocy, nocą, o północy;
• Słownictwo określające miejsce wydarzeń:
• W... (mieście, domu, sali, szkole, sklepie, Warszawie, Zakopanem, parku, lesie, sadzie, ogrodzie, piwnicy, pracy, pokoju, altanie, pociągu, samolocie itp.);
• Nad ... ( morzem, rzeką, stawem itd.);
• Na ... ( dworze, ulicy, targu, dachu, zewnątrz, placu itd.);
• Słownictwo zwiększające dynamikę wypowiedzi:
• wtem , raptem, nagle, jak grom z jasnego nieba, natychmiast, momentalnie, w jednej sekundzie, znienacka, z nagła; ni stąd , ni zowąd; niespodziewanie, nieoczekiwanie, w momencie, gwałtownie;
• Słownictwo określające sposób mówienia:
• zapytać, spytać, kontynuować, podtrzymywać rozmowę, zabrać głos, odpowiedzieć, odrzec, stwierdzić, wykrzyknąć ze zdumieniem, szeptać gorączkowo, krzyknąć rozpaczliwie, zawołać błagalnie, zapytać grzecznie, spytać ze współczuciem, jąkać się, chrząknąć znacząco, wykrztusić , wybełkotać, zaklinać się, odburknąć (odpowiedzieć niegrzecznie), bąknąć coś pod nosem, wydzierać się wniebogłosy, zapytać zirytowanym głosem, wyjąkać po dłuższym milczeniu, dodać stanowczo, dopytywać się, wtrącić ( wygłosić jakąś uwagę przerywając tok własnej lub czyjejś wypowiedzi), zagadnąć ( 1/ zwrócić się do kogoś z jakimś pytaniem; 2/ odezwać się głośno, zacząć mówić), wyrazić swą opinię/ wątpliwość;
• Słownictwo opisujące reakcje towarzyszące mówieniu:
• wytrzeszczył oczy, zacisnął kciuki / zęby, wytrzeszczył zęby w uśmiechu, wzruszył ramionami, zatarł ręce z zadowolenia, pokręcił / pokiwał głową, westchnął, zmieszał się, zirytował się ( zdenerwował się, rozgniewał się, wpadł w rozdrażnienie ), zdenerwował się, oburzył się, zaczerwienił się, zaniepokoił się, ucieszył się, zmarszczył czoło, podskoczył z radości, przełknął ślinę ;
• Formułowanie wstępów opowiadania:
• Opowiem wam historię... ;
• Opowiem wam, co mi się przytrafiło... ;
• Było to.../ Działo się to .../ Zdarzyło się to... ;
• W dniu.../ Pewnego dnia... ;
• Tego popołudnia...;
• Dawno, dawno temu...;
• Miało to miejsce...;
• Opisywane przeze mnie wydarzenia ...;
• Nie uwierzycie, co mi się przytrafiło... ;
• Była to naprawdę niesamowita historia...;
• Formułowanie zakończeń:
• Wiele mnie ta przygoda nauczyła ;
• Dzięki temu zdarzeniu... ;
• Wydarzenie to...;
• Moja przygoda była... ;
• Chciałabym , aby ta historia była... ;
• Mam nadzieję, że ten przypadek ... ;
• Ta historia wywarła na mnie duże wrażenie... ;
• Ta historia pozostawiła po sobie niezatarte wrażenia;
• Pragnąłbym przeżyć to jeszcze raz... ;
• Do tej pory pamiętam ... ;
[ Dodano: 29 Listopad 2008, 14:24 ]
Pisząc tę pracę korzystałam głównie z notatek z lekcji polskiego
|
RSS
1891: budowa Kolei Transsyberyjskiej
Do druku