Właśnie pracuję nad referatem. Jest on trochę nieuporządkowany, czegoś mi w nim brakuje. Bardzo proszę wszytskich , którzy znają się na rzeczy o zweryfikowanie poniższej pracy. z góry dzięki.
pozdr.
Dwie części. „Pamiętniki powstały prawdopodobnie u schyłku życia Paska w latach 1690-1695 i są najwybitniejszym zabytkiem pamiętnikarstwa staropolskiego. Wyraźnie dzielą się na dwie części: pierwsza (1656-1666) obejmuje żołnierskie losy autora, druga (1667-1688) ukazuje go jako gospodarza i obywatela. „Pamiętniki” nie dochowały się do dzisiaj w całości, pozostał jedynie odpis bez początku i końca. Wydane zostały drukiem dopiero w 1836 r. Wydanie to spotkało się z entuzjastycznym przyjęciem czytelników i zostało przełożone na kilka języków.
Najwybitniejszy pamiętnik baroku pojawił się w procesie rozwoju i różnicowaniu się sztuki pamiętnikarskiej. Opowieść Jana Chryzostoma Paska jest gatunkowo niejednolita, podporządkowana prawom swobodnej , żywej gawędy o sobie samym. Jedyny temat pasjonujący autora. Mniej poetyzował , natomiast znajdował wielką przyjemność w wolnych chwilach, które mógł poświęcić na poznawanie egzotycznego dla Sarmatów morskiego świata.
W roku 1836 Edward Raczyński ogłosił w całości „Pamiętniki” Paska. Mogło być to tylko wydarzenie naukowe- jeszcze jedno źródło do historii Polski- ale w istocie stało się przede wszystkim wydaniem literackim. Książka była napisana tak atrakcyjnie, że przez pewien czas podejrzewano mistyfikację, szukano autora wśród współczesnych. Wątpliwości te zostały rozwiane , a książki Paska od tamtych czasów do dziś tłumaczone były na język duński, francuski, niemiecki, rosyjski.
Jan Chryzostom Pasek (herbu Doliwa urodzony ok. roku 1636 w Węgrzynowicach k. Rawy Mazowieckiej - zmarł 1 sierpnia 1701 w Niedzieliskach), polski pamiętnikarz)
Pochodził z drobnej szlachty. W 1656-67 służył w wojsku, przez długi czas pod komendą S. Czarnieckiego; walczył ze Szwedami, Węgrami, Moskwą, uczestniczył w wyprawie Czarnieckiego do Danii, podczas rokoszu Lubomirskiego stał po stronie króla. W 1667 osiadł na gospodarstwie w Krakowskiem. Brał udział w elekcji Michała Korybuta Wiśniowieckiego, 1672 dowodził podjazdem pospolitego ruszenia przeciwko Turkom. Dokumenty ukazują Paska jako pieniacza i awanturnika. Jan Chryzostom był pięciokrotnie skazany na banicję, w 1700 również na infamię.
Z kolegium jezuickiego wyniósł i wiedzę religijną, którą się nie wyróżniał, nienadgorliwy wobec swojej wiary. Katolicyzm przyjmował w „życiowy sposób”, tak by nie mieć zmianą kłopotów , a pomieścić w niej to, w co i tak by wierzył, a więc np. w to, że nie mógł doczekać się potomstwa tylko dlatego, że jego żonie „uczyniono”. To charakterystyczny epizod. Pasek pragnął potomstwa, ale kiedy stwierdził , że nie doczeka się dzieci, wyjaśnił, że to z powodu czarów i przyjął do wiadomości, że „taka była fama” i dodał „znajdowaliśmy w łóżku różne rzeczy i ja sam znalazłem spróchniałych sztuk kilka z trumny”.
Dołożył tu jeszcze pamiętnikarz dwa zdania o sytuacji w RP. Nie znaczy to, że nic się nie działo w życiu Paska, ale nie wszystko, co się działo uważał za materię godną pamiętnika. Szerzej pisze tylko o tym, co najpewniej chętnie i nieraz opowiadał o swoim nowym życiu, a więc o tresowanej wydrze, którą darował Janowi III, o słynnych w swojej okolicy polowaniach organizowanych przez niego i sobie jako myśliwym.
Cechy gatunkowe. Pisane z perspektywy lat „pamiętniki” nie są typowym dziennikiem, choć pisarz zachował podział na lata. Łączą się w nich cechy dziennika, wspomnień, gawędy i autobiografii. Typ narracji jest zbliżony do powieściowej, organizuje ją postać narratora, będącego jednocześnie bohaterem literackim. Wiele jest w utworze świetnie przedstawionych epizodów, anegdot, jak choćby fragment opowieści z roku 1667.
STYL I JĘZYK BAROKOWY W PAMIĘTNIKACH
JĘZYK. Pamiętniki są znakomitym przykładem stylu barokowego w prozie. Pasek pisze ciekawie, jego język jest urozmaicony, bogaty, nie ustrzegł się jednak pewnych cech charakterystycznych dla epoki, tj. makaronizmów i zawiłych konstrukcji składniowych.
Środki ARTYSTYCZNE. O bogactwie stylu świadczy dobór słownictwa i środków artystycznych. W tekście można odnaleźć:
Metafory: „psowali mi fantazyją”, „bardziej mi się serce chwytało”, „apetyt pociągał”;
Epitety: „swawolna występnica”. „człowiek z głową niespokojną”;
Porównania: „zła jako jaszczurka”, „słuchał właśnie, jak kiedy owo na swa chory muzyka gra”.
MOWA NIEZALEŻNA, DIALOGI. Pasek używa mowy niezależnej, gdy przedstawia własne myśli: „Nie damy za to nic, choć tej wdowie przypatrzemy się; wszak mam inszą okazyją gotową, jeżeli ta nie będzie się zdała, bo panny Śladkowskiej pewnie przede mną nikt nie weźmie”.
Przytacza też dialogi, a w nich zdania pytające: „Pyta mnie wuj…” itd.
WYKRZYKNIENIA, SKŁADNIA. Wprowadza wykrzyknienia : Żal by się Boże ciebie tam!”. Używa zdań długich i krótkich na przemian: „Po tych mowach poszedłem do tańca z nią, a przetańcowawszy, usiadłem też z nią i natenczas widziałą młoda, i nigdy bym nie rzekł, że miała te lata, czegom potym doszedł: w czterdziestu sześć za mnie szła, a ja sądziłem, że nia ma nad 30 lat”.Długie zdania są czasami zbyt zagmatwane, jak choćby cytowane wyżej lub pierwsze zdanie utworu.
MAKARONIZMY. Najbardziej typową cechą stylu barokowego są tzw. makaronizmy, czyli obce wyrazy i zwroty włączone do tekstu napisanego w języku ojczystym. Miały one świadczyć o wykształceniu autora, o jego obyciu w świecie i znajomości dobrych obyczajów.
Makaronizowanie w „Pamiętnikach” Paska polega na wprowadzaniu wyrazów łacińskich z polskimi końcówkami, np. : „inklinacyją” ( skłonnością), admonicją (przestrogą): wyrazów łacińskich w wersji oryginalnej, np.: supponebam (sądziłem), ante omnia (przede wszystkim) lub całych zwrotów i zdań łącińskich, np.: „ Przyjechaliśmy tedy do Olszówki ipso die fest Beatissimae Mariae Virginis ( w sam dzień święta Najświętszej Panny Marii), zważywszy nabożeństwa u obrazu cudownego N. Panny”.
STYL PASKA
Pasek umiał nie tylko skorzystać z inwersji, erudycji historycznej, ale też w nowy sposób posługiwać się motywami mitologicznymi.
„Kąpała Tetis Achillesa w jakichsi-ć tam wymyślnych wódkach, żeby go żadne zabić nie mogły horęże; ja tak bezpiecznie moralizować mogę, że tego to Achillesa, naszego ulubionego Komilitona, poważniejsza jakaś od tamtych przyprawionych wódek, krwie Chrystusowej konserwowała kąpiel”.
PAMIĘTNIK CZY ROMANS?
Zamierzona wieloznaczność epizodów, ich wyraźne wyodrębnienie od ekspozycji po konkluzję, odtwarzanie dialogów i zwrotnych momentów zdarzeń tworzą razem tak duże zbliżanie do techniki pisania romansów, że dawno już postawiono przy dziale Paska zapytanie. Problem jest trochę sztuczny. Jest to oczywiście pamiętnik, tyle że bardzo niejednolity w koncepcji. Spotkały się tu różne tradycje zapisków. Jest i styl raptularzowych informacji syntetycznie opisujących rok, co minął, jest i diariuszowy nawyk gromadzenia dokumentów do opisywanego zdarzenia historycznego i charakterystyczne opisy egzotycznych krajów i ludów, ale wśród tych zmieniających się egzotycznych krajów i ludów, ale wśród tych zmieniających się technik pisania na plan pierwszy wychodzi tendencja naczelna. W tej materii życia gawędziarz dokonuje wyboru tematów, którym nadaje charakter zwięzłych, lecz przemyślanych konstrukcyjnie i stylistycznie opowieści spiętych wewnętrzną anegdotą.
Historia w „Pamiętnikach” Jana Chryzostoma Paska wynika z doświadczeń autora. Wraz z jego dziejami czytelnik poznaje walki Czarnieckiego ze Szwedami w Polsce, wojnę Danii, wojny z Moskwą, konfederacje wojskowe Związku Święconego i rokosz Lubomirskiego.
Utwór łączy cechy wspomnień i autobiografii. Przeważnie przełamuje konwencję diariusza, koncentrując się na zbeletryzowanych epizodach, zachowuje jednak schemat podziału na lata. Typ narracji Paska zbliża się do powieściowej, organizuje ją postać narratora jako bohatera literackiego. Najlepsze epizody fabularne pisane są stylem barwnym, potocznym, dosadnym, z talentem gawędziarskim i narracyjnym. Nasycone są anegdotami i przysłowiami. Wiele fragmentów ma zabarwienie humorystyczne lub ironiczne. Wartościami lit. wyróżniają się opisy batalistyczne. W partiach kronikarskich i przytaczanych mowach występuje obficie mieszanina pol.-łac., tzw. potocznie makaronizmy.
Część pierwsza „Pamiętników”- żywot rycerski: lata 1656-1666
WYPRAWA DO DANII (1658-1659)
• obyczaje duńskie (Widząc takie rzeczy, czego w Polszcze widzieć trudno)
• szturm na Holding i zdobycie wyspy Als ( Szczęśliwe wiktoryje)
• morska wycieczka
WOJNA Z MOSKWĄ (1660)
W obozie pod Kociederami
Bitwa pod Połonką
Bitwa nad rzeką Basią (Nasze wojowanie)
W SŁUŻBIE RP (1662-1664)
• Awantura z wolentarzami(Żeby pamiętali czarniecczyków)
• Pasek przystawem(Posłów carskich prowadząc)
• Teatr francuski w Warszawie
• Zatarg z Mazepą (Na królewskich pokojach)
• Przygoda w Wilnie (Kto guza szuka, snadno znajdzie)
Część druga „Pamiętników”- żywot ziemiański: lata 1667-1688
SPRAWY DOMOWE
Konkury i ożenek (Co się przy afektach mówiło)
Sąsiedzkie waśnie ( Jak uczyniłem sobie pokój wśród sąsiadów)
Ziemiańskie zabawy (Moje myślistwo)
Choroba i cudowne ozdrowienie (Choróbka z przepicia)
SPRAWY PUBLICZNE
Na elekcyjny polu (Elekcja Piasta)
Z pospolitakami na podjazd (Nie bądźmy hierozolimską, ale polską szlachtą)
Gdańskie echa wyprawy wiedeńskiej (Zbrodnia obrazy majestatu)
PLAN WYDARZEŃ
1. Postanowienie ożenku i zamieszkania w majątku na wsi.
2. Poszukiwania właściwej kandydatki na żonę, swaty.
3. Sympatia do panny Śladkowskiej
4. Wizyta w Olszówce u pani Łąckiej
5. Decyzja o ślubie
6. Brak dzieci z powodu czarów
Jakie kryteria stosował przy selekcji materiału i dlaczego pisał? Mimo spornego stanu badań na te pytanie nie ma dotąd pewnych odpowiedzi. Być może zaginiony początek pamiętnika odpowiadał ma pytania dla kogo pisał. Być może pamiętnik utrwalał pewne fakty dla pamięci.
Część pierwsza "Pamiętników" dotyczy wojennych doświadczeń Paska. Opowiada o walce Czarnieckiego ze Szwedami w Polsce i Danii, o wojnie z Moskwą, o rokoszu Lubomirskiego i o odsieczy Wiednia, którą przedstawił w oparciu o relację jej uczestnika. Ciekawie wypadł tu obraz szlachcica - żołnierza. Walczy on na ogół dzielnie, ale można podejrzewać, że zapału do walki
dostarcza mu nie tyle miłość do ojczyzny, ile ambicja osobista i chęć zdobycia łupów. Ciekawość i żądza przygód są też prawdopodobnie przyczyną udziału Paska w wyprawie do Danii. W opisach ważnych wydarzeń historycznych autor skupia uwagę na własnych przygodach, wyolbrzymiając niekiedy swą rolę świadka i uczestnika tych wydarzeń. Zaskakuje też współczesnego czytelnika religijna postawa szlachcica tamtych czasów.
Posłuszny nakazanym przez Kościół postom, jałmużnom i odpustom nie brał ich sobie głęboko do serca, skoro nie zmieniały jego obyczajów i nie łagodziły stosunku do człowieka, nad którym był górą. Głośny opis mszy świętej, do której służył Pasek mając ręce zbroczone krwią wrogów, jest tego dowodem. Ksiądz-celebrant uświęca to barbarzyństwo słowami: "nie wadzi to nic, nie brzydzi się Bóg krwią rozlaną dla imienia swego".
"Druga część Pamiętników” opisuje ziemiański żywot Polaka. Polityka niewiele już autora interesuje, a główną treścią wspomnień stają się osobiste i gospodarskie wydarzenia. Przedstawia więc organizowane przez siebie, słynne w okolicy, polowania, opisuje hodowlę ptaków i tresowaną wydrę, którą podarował królowi Janowi III Sobieskiemu. Część pierwsza „Pamiętników” dotyczy wojennych doświadczeń Paska. Opowiada o walce Czarnieckiego ze Szwedami w Polsce i Danii, o wojnie z Moskwą, o rokoszu Lubomirskiego i o odsieczy Wiednia, którą przedstawił w oparciu o relację jej uczestnika. Ciekawie wypadł tu obraz szlachcica-żołnierza. Walczy on na ogół dzielnie, ale można podejrzewać, że zapału do walki dostarcza mu nie tyle miłość do ojczyzny, ile ambicja osobista i chęć zdobycia łupów. Ciekawość i żądza przygód są też prawdopodobnie przyczyną udziału Paska w wyprawie do Danii. W opisach ważnych wydarzeń historycznych autor skupia uwagę na własnych przygodach, wyolbrzymiając niekiedy swą rolę świadka i uczestnika tych wydarzeń. Zaskakuje też współczesnego czytelnika religijna postawa szlachcica tamtych czasów. Posłuszny nakazanym przez Kościół postom, jałmużnom i odpustom, nie brał ich sobie głęboko do serca, skoro nie zmieniały jego obyczajów i nie łagodziły stosunku do człowieka, nad którym był górą. Głośny opis mszy świętej, do której służył Pasek mając ręce zbroczone krwią wrogów, jest tego dowodem.
Pisząc o latach swej służby wojennej Pasek przedstawia się jako świetny kompan, wzorowy patriota i dobry żołnierz, cieszący się autorytetem zarówno podwładnych, jak i przełożonych. W rzeczywistości jest typowym przedstawicielem Sarmaty, człowieka pełnego przesądów, uprzedzeń i skłonności do alkoholu. Jest osobą o ciasnych horyzontach myślowych, maskowanych pozorami obycia i erudycji.
Uderza jego powierzchowność przy próbach refleksji nad opisywanymi zdarzeniami, niezwykła pewność siebie i skłonność do samochwalstwa. Religijność samego Paska i portretowanych przez niego szlachciców jest bardzo ceremonialna, brak jej jednak głębi i szczerości przeżyć. Pisząc o ówczesnym życiu autor chwalił cechy i postawy przedstawicieli stanu szlacheckiego: ciemnotę, pieniactwo, samowolę.
W przerwach między bitwami i potyczkami J. Ch. Pasek obserwował również kulturę i obyczaje mieszkańców. Choć, jak przystało na prawdziwego Sarmatę, przekonany jest o wyższości polskiej kultury daleki jest od potępień: "Wolu, wieprza albo barana kiedy zabiją, ton najmniejszej krople krwie nie zepsują, ale ją wytoczą w naczynie; namięszawszy w to krup jęczmiennych albo tatarczanych (...)".
Polski szlachcic to nie tylko żołnierz, ale i ziemianin. Pasek dumnie określił siebie słowami: "ultaque civis" ; "bom i szlachcic, bom i żołnierz".
W I Rzeczpospolitej pamiętniki pisała przede wszystkim szlachta (wyjątek stanowi np. pamiętnik Jana Kilińskiego - warszawskiego szewca). Zgodnie z opinią Andrzeja Cieńskiego przewaga pamiętników szlacheckich spowodowana jest 4 czynnikami:
1.Szlachta jako warstwa lepiej wykształcona, czynnie brała udział w życiu politycznym kraju i segregowała wydarzenia warte opisania od ich zdaniem mało ważnych.
2.Szlachta mogła sobie pozwolić na ułatwienia w postaci osobistego sekretarza,
3.Szlachcic miał możliwość przechowywania papierów w rodzinnych archiwach,
4.Pamiętniki szlacheckie były bardziej atrakcyjne dla czytelników w XIX w., a przez to i dla wydawców, co sprowadzało się do częstszego ich wydawania
notatki własne zrobione npdst pracy Andrzeja Cieńskiego, „Pamiętnikarstwo polskie XVIII w”;
Elementy świata przedstawionego
CZAS AKCJI: lata 1656-1688. W pierwszej części Pasek opisuje swoje uczestnictwo w bitwach:
1656- ze Szewdami,
1657- w czasie najazdu Rakoczego (księcia siedmiogrodzkiego),
1658- W Danii,
1666-pod Mątwami.
W drugiej części autor opisuje życie ziemianina, ale i w niej nawiązuje do ważnych wydarzeń historycznych:
1669-elekcja Michała Korybuta Wiśniowieckiego,
1676- koronacja Jana III Sobieskiego,
1683- zwycięstwo Sobieskiego pod Wiedniem.
MIEJSCE AKCJI: w „Pamiętnikach” pojawia się bardzo wiele miejsc akcji:
Ziemie Rzeczypospolitej („Trzemeszna”- wieś Trzemeszna, Drabim, Czaplinek, Mątwy, wieś Olszówka);
Dania – Koldynga, Hoerning, Ebeltoft).
BOHATEROWIE:
Jan Chryzostom Pasek- bohater i jednocześnie narrator. Ma wszystkie cechy siedemnastowiecznego szlachcica polskiego- jest ambitny, butny, skłonny do awantur, przewrażliwiony na punkcie swego honoru, nie stroni od kieliszka, uczestniczy we wszelkich spotkaniach, ucztach, zjazdach. To także człowiek ciekawy świata, łatwo nawiązuje kontakty z innymi ludźmi, chętnie poznaje obce obyczaje, ale jest wobec nich krytyczny. Odważny i pełen temperamentu, walczy przede wszystkim dla łupów wojennych. Ma na uwadze majątek także w sytuacji wyboru małżonki. Jest dobrym gospodarzem. Osiadłszy w sowim majątku nadal jednak interesuje się sprawami kraju.
Stefan Czarniecki- Pasek służył pod jego dowództwem, na kartach „Pamiętników” ujawnia swój szacunek i sympatię dla wodza.
Szlachta polska- typowi przedstawiciele staropolskich Sarmatów. Pasek przedstawia ich w różnych sytuacjach: w obozie wojskowym (kiedy większość czasu spędzają niestety na pijatykach i bójkach), podczas walki (walczą bohatersko, z honorem), na sejmikach. Dzięki takiemu portretowi szlachty „Pamiętniki” są bardzo autentyczne, a wiadomości w nich zawarte – wiarygodne.
Cechy pamiętnika staropolskiego:
PAMIĘTNIK JAKO GATUNEK LITERACKI
1. Pamiętniki w XVII wieku pisali prawie wszyscy. Nie pisali ich tylko chłopi. Można wyróżnić trzy rodzaje pamiętników:
* pamiętniki, które powstawały dla upamiętnienia jakiegoś wydarzenia
* pamiętniki pisane u schyłku życia
* pamiętniki spisywane z dnia na dzień (były to tzw. diariusze)
2. Funkcja i znaczenie w czasach baroku
- opowiadania oparte na faktach historycznych
- wojnach jakie Polska prowadziła w XVII wieku (wojny ze Szwecją, Moskwą i Turkami, wojna domowa, zwana rokoszem Lubomirskiego)
- kreślą realistyczny obraz życia stanu szlacheckiego w XVII wieku
- zabawy, pijatyki, bójki, pojedynki, rokosze, uczty okolicznościowe, stosunki z sąsiadami, obyczaje (np.: zaręczyny), procesy, zajazdy, zamiłowanie do przepychu, wystawność i rozrzutność, przesadne dbanie o własny honor, zewnętrzna dewocyjna pobożność
- dają portret duchowy przeciętnego szlachcica tych czasów
- jego sposób myślenia, reakcje i doznania, zachowanie, brak zamiłowania do wiedzy
- prezentują poglądy typowe dla ówczesnej szlachty
- brak szerszych horyzontów myślowych, kpiny z cudzoziemskich obyczajów, brak tolerancji religijnej, negatywny stosunek do chłopów i mieszczan, wywyższanie się nad innymi narodami, konserwatyzm, zanik ducha rycerskiego, brak poczucia patriotyzmu, dbanie o własne interesy, zamiłowanie do gospodarowanie na ziemi, wiara w zabobony, czary i cuda.
- rysują barwny obraz życia żołnierza
- brak dawnych cnót rycerskich, chęć zrobienia kariery, zdobycia łupów, pycha, prywata, brak karności, niepodporządkowanie się rozkazom, walki, utarczki, pojedynki bez przestrzegania reguł, dbanie o własne wygody itp.
- stanowią doskonałe źródło wiedzy o kulturze życia obyczajowego i politycznego Polski szlacheckiej
Twórcy pamiętników w XVII w.
Jan Chryzostom Pasek
Jędrzej Kitowicz
Bogusław Maskiewicz
„Pamiętniki" Paska mają także istotne cechy dzieła literackiego. Sama już gatunkowa konwencja utworu sprzyja jego artystycznemu brzmieniu. Zasadniczo dzieło Paska łączy cechy gatunkowe wspomnienia i autobiografii, jednakże w jego strukturze można odnaleźć także i inne cechy gatunkowe: syntetyczne informacje raptularza, diariuszowy dokumentaryzm oraz właściwy dla itineriuszy opis egzotycznych krajów i ludów. Zespolenie tych różnych odmian gatunkowych i podporządkowanie ich poetyce swobodnej gawędy tworzy niezwykle silny artystycznie wyraz "Pamiętników" Paska. Elementem wzmagającym literacki sens dzieła staje się również dążność do fabularyzacji prezentowanych epizodów. Beletryzacja "Pamiętników" kształtuje powieściowy typ narracji oraz sprzyja kreowaniu narratora jako bohatera literackiego.
Pamiętnik, relacja piśmiennicza odtwarzająca autentyczne wydarzenia, których autor był uczestnikiem bądź naocznym świadkiem, przekazująca także osobiste refleksje i przeżycia wewnętrzne związane z opisywanymi faktami. W centrum zdarzeń znajduje się zawsze autor, co przesądza o autobiograficznym charakterze pamiętnika.
Pojęcie owo obejmuje: dziennik (zapis bieżących wydarzeń i przemyśleń, np. tzw. dziennik intymny) oraz wspomnienie-relację spisywaną retrospektywnie, z dystansu czasowego. Narracja pamiętnika przestrzega najczęściej porządku chronologicznego i pierwszoosobowej formy gramatycznej, choć zdarzają się wyjątki.
Pamiętnik jako źródło wiedzy historycznej służy głównie historykom (także literatury), a jako tzw. dokument osobisty interesuje głównie socjologów, zwłaszcza jeśli dotyczy szerszych procesów społecznych, autor zaś może być uznany za typowego przedstawiciela danej grupy zawodowej, kręgu, klasy itp. Ze względu na walory formalne i intelektualne może stanowić utwór literacki.
W pamiętnikach występuje zwykle tzw. dwupłaszczyznowość narracji, tzn. autor może ujawniać nie tylko przebieg opisywanych zdarzeń, ale i swój stosunek do nich w momencie pisania.
Pamiętniki znane są od starożytności, pisali je np. Ksenofont i Cezar. Odegrały dużą rolę w piśmiennictwie, szczególnie w epokach takich, jak barok czy romantyzm, np. pamiętnik autorstwa kardynała J.F.P. Retza de Gondi we Francji, J.Ch. Paska w Polsce, Antypamiętniki A. Malraux, Fantomy M. Kuncewiczowej.
Kształtowanie się pamiętnikarstwa wywarło wpływ na powstanie i przemiany powieści. Szczególną odmianą jest pamiętnik ludowy, należący do podstawowych form piśmiennictwa ludowego, powstający samorzutnie lub z inspiracji różnego rodzaju konkursów.
Pamiętnikarstwo chłopskie (np. Żywot chłopa-działacza F. Magrysia, Ciernista droga S. Sikonia, Chłopskim piórem J. Stryczka) przyczyniły się do ugruntowania świadomości klasowej i kulturowej wsi polskiej, stanowiąc ważny materiał badawczy dla socjologów.
RSS
1891: budowa Kolei Transsyberyjskiej
Przejrzałam ją (niezbyt dokładnie 
) i proponowałabym usunąć to zdanie ->
