Patologie osobowości :: Kompendium / Polski Serwis Naukowy

Polecamy również:

Tożsamość płciowa, a zachowania agresywne młodzieży.

Opis teoretyczny osoby z lekkim upośledzeniem umysłowym

[MECHANIKA KLASYCZNA] Pęd mechaniczny, zderzenia i zasada zachowania pędu

[TEORIA ZBIORÓW] Pojęcie zbioru, działania na zbiorach

Osobowość – w zależności od stanowiska teoretycznego osobowość jest odnoszona do: 1) szerszego lub węższego zakresu zachowań, zawsze jednak obejmuje zachowania społeczne (wobec innych osób i siebie samego); 2) kierunku (treści) zachowań lub również pewnych ich cech formalnych, takich jak spójność (integracyjna funkcja osobowości) czy intensywność (osobowość ekspresywna), a nawet do ich aspektu sprawnościowego (inteligencja jako składnik osobowości). W niektórych teoriach osobowość ma status hipotetycznego bytu, zbliżony do statutu sumienia, woli, pamięci czy natury konkretnej osoby, w innych traktowana jest jako nazwa psychologicznej charakterystyki człowieka, czasami sprowadzonej do rejestru jego cech psychicznych lub opisu typowych dla niego zachowań. Powstanie osobowości jest związane z rozwojem samoświadomości posiadają jej małe dzieci oraz zwierzęta.

Osobowość analna [anal charakter], w psychoanalizie, wzorzec osobowości, powstający w wyniku fiksacji na analnym etapie rozwoju i charakteryzujący się u dorosłych osoby zamiłowaniem do porządku, oszczędnością, umiarkowaniem i uporem.

Osobowość bierno – agresywna [pasie – aggressive personality dis order] zaburzenie osobowości (nie ujęta w klasyfikacji DSM IV) charakteryzująca się uporczywym negatywizmem, z biernym oporem, narzekaniem, narzekaniem że jest się niezrozumiałym, ponuractwem i kłótliwością, bezzasadną pogardą dla autorytetów, zazdrością i urazą, przechodzeniem od postawy wrogiego buntu do skruchy i z powrotem oraz ogólnym niezadowoleniem. Osoby z tym zaburzeniem uzyskują na ogół wyniki w pomiarze asertywności i niskie w pomiarze ciepła. Inaczej osobowość negatywistyczna.

Osobowość masochistyczna [masochistic personality], inaczej zaburzenie osobowości dążącej do klęski. Kontrowersyjna zaburzenie osobowości, nieuwzględnione ani w ICD-10, ani DSM-IV (chociaż pojawia się w załączniku do DSM-III-R), charakteryzuje się zwyczajowym lub nawracającym zachowaniem , prowadzącym do porażki, i narażające na odrzucenie. Termin mylący ze względu na to, że osobowość masochistyczna nie łączy się z parafilią przypominającą masochizm w znaczeniu dewiacji seksualnej.

Osobowość nieadekwatna [inadequate personality], temin stosowany czasami na określenie stanu, który przy nieobecności diagnostycznych wskaźników jakiegokolwiek zaburzenia psychicznego charakteryzuje się brakiem osądu, ambicji i inicjatywy prowadzących do porażki niemal w każdym przedsięwzięciu.

Osobowość obsesyjno – kompulsywna [obsessive – compulsive personality sorder] zaburzenie osobowości charakteryzujące się stałym skupieniem na kwestiach porządku, perfekcjonizmu i kontroli kosztem elastyczności, otwartości i wydajności, rozpoczynające się we wczesnym okresie dorosłości. Na osobowość obsesyjno – kompulsywną wskazują takie sygnały i objawy jak nadmierne przykładaniem wagi do szczegółów, zasad i porządku; perfekcjonizm przeszkadzający w ukończeniu zadania; nadmierne poświęcenie się pracy kosztem wypoczynku; przesadna sumienność i skrupulatność; skłonność do gromadzenia bezwartościowych przedmiotów; niechęć do cedowania zdań na innych; nadmierna oszczędność lub skąpstwo; sztywność i upór. Brak rzeczywistych obsesji lub natręctw sprawia, że łatwo jest odróżnić ten typ osobowości od zaburzenia obsesyjno – kompulsywnego, mimo podobieństwa nazw. Inaczej osobowość anankastyczna.

Osobowość paranoiczna [paranoid personality disorder] zaburzenie osobowości charakteryzujące się ideacją paranoidalną, na którą wskazują takie sygnały i objawy jak: bezpodstawne podejrzenie, że jest się wykorzystywanym, krzywdzonym lub obiektem spisku; nieuzasadnione wątpliwości co do tego, czy przyjaciele i współpracownicy są godni zaufania; niechęć do zwierzania się innym spowodowana bezpodstawnym lękiem, że informacje zostaną złośliwie wykorzystane; tendencja do interpretowania niewinnych uwag czy zdarzeń jako poniżających albo zagrażających; trwałe żywienie urazy za dawne zniewagi, krzywdy czy afronty; skłonność do zauważania osobistych ataków, niewidocznych dla innych; odpowiadanie na nie gniewem i kontratakiem; żywienie nieuzasadnionych podejrzeń co do wierności partnera seksualnego.

Osobowość schizoidalna [schizoid personality], koncepcja wprowadzona w 1963 roku, przez szkockiego psychoanalityka, W. Ronalda D. Fairbairna (1889 – 1964), do określenia typu człowieka, który zewnętrznie może odnosić sukcesy, ale jest samotny, wycofany, niezdolny do wchodzenia w relacje z ludźmi; w sytuacjach, w których wchodzi w interakcję z innymi, nie jest w stanie nic od siebie dać drugiemu człowiekowi. Fairbairn łączył to z nieumiejętnością matki takiego człowieka do traktowania dziecka jako rzeczywistego lub do kochania go jedynie za to, że jest.

Osobowość typu C [Type C], styl radzenia sobie ze stresem lub wzór zachowań teoretycznie powiązany ze stosunkowo niepomyślnym rokowaniem w grupie pacjentów z różnymi rodzajami nowotworów złośliwych. Po raz pierwszy przedstawiony w wystąpieniu na corocznej konferencji Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego , w 1981, przez amerykańską psycholog Lydię Temoschok (ur. 1960). Osobowość typu C odzwierciedla ubogi repertuar strategii radzenia sobie ze stresem, cechujący się głównie wypieraniem i/lub obniżoną zdolnością rozpoznawania własnych potrzeb i uczuć, w szczególności gniewu i sumienia, połączonym z obniżoną ekspresją emocjonalną i towarzyszącym zakłóceniom funkcjonowania na poziomie fizjologicznym.

Osobowość antyspołeczna – zaburzenia osobowości przejawiająca się zachowaniach niezgodnych z obowiązującymi normami z obowiązującymi normami społecznymi. Charakteryzują się lekceważeniem i łamaniem norm, reguł i zobowiązań społecznych, nieliczeniem się z uczuciami innych, niezdolnością nawiązywania trwałych związków międzyludzkich, wywiązywania się z podstawowych ról społecznych, brakiem lub ograniczeniem zdolności odczuwania winy z powodu własnych działań. Szczegółowe kryteria diagnostyczne znajdują się w systemach klasyfikacji i diagnozy zaburzeń psychicznych DSM-IV i ICD-10. Zaleca się, aby zaburzenia te rozpoznawać u osób, które ukończyły 18 lat, przed ukończeniem 15. roku życia przejawiały zaburzenia zachowania i spełniały w chwili badania co najmniej 3 kryteria diagnostyczne.

Osobowość dyssocjalna – głębokie zaburzenie charakteru i sposobu zachowania się jednostek wpływające na zakłócenie funkcjonowania psychopatycznego. Pojęcie to występuje jedynie w klasyfikacji ICD-10, zgodnie z którą osobowość dyssocjalna jest zaliczana do swoistych zaburzeń osobowości. Charakteryzuje się przede wszystkim trwałą niezdolnością do związków uczuciowych z innymi ludźmi, postawą nieodpowiedzialności i lekceważenia norm, reguł i zobowiązań społecznych, autodestrukcyjnym sposobem życia, brakiem wglądu, nierozróżnieniem rzeczywistości od fikcji, brakiem lęku, utrwalonymi i nieadekwatnymi zachowaniami antyspołecznymi.

Osobowość wieloraka (osobowość mnoga) - jedna z postać zaburzeń dysocjacyjnych, charakteryzujących się całkowitą lub częściową utratą integracji pomiędzy wspomnieniami z przeszłości, poczuciem tożsamości, wrażeniami czuciowymi i kontrolą ruchów ciała. Osobowość wieloraką rozpoznaje się w przypadkach, kiedy jest zintegrowana, rózni się od drugiej wspomnieniami, postawami, zainteresowaniami, zdolnością uczenia się, stanem zdrowia psychicznego. Zaburzenia te są opisane w klasyfikacjach DSM-III, DSM-IV i ICD-10. Zwraca się uwagę, że objawy te mogą być symulowane. Rozpoznanie osobowości wielorakiej, chociaż rzadkie, nabiera szczególnego znaczenia w przypadkach opisywania dla celów sądowych, zwłaszcza gdy chodzi o ustalenie poczytalności.

Osobowościowy zespół organiczny [personality syndrome, organic], wszystkie wyraźne zmiany osobowości, w których wyodrębniony został specyficzny czynnik biologiczny. Typowe objawy to: działanie społeczne nieakceptowalne, skrajne reakcje emocjonalne, utrata kontroli nad popędami oraz brak rozpoznania konsekwencji własnych czynów, np. Picka choroba. Na określenie takich zaburzeń czasami używa się terminu zespół płata czołowego.

Osobowość depresyjna [depressive personality disorder], zaburzenie odznaczające się dokuczliwymi, dość płytkimi depresyjnymi myślami i zachowaniami. Nastrój zdominowany jest przez przygnębienie, uczucie nieszczęścia i pesymizmu. Osoby dotknięte tym zaburzeniem często mają niską samoocenę poczucie winy, jednak co ciekawe, nierzadko postrzegają siebie po prostu realistycznie.

Osobowość kompulsywna [compulsive personality disorder], zaburzenie osobowości charakteryzujące się kompulsywnymi, natrętnymi zachowaniami, np. przesadna oszczędność, upartość, czystość. Czasami osobowość taką nazywa się osobowością anankastyczną.

Osobowość narcystyczna [narcissistic personality disorder], zaburzenie osobowości cechujące się przesadnym poczuciem własnej ważności, tendencja do przeceniania własnych rzeczywistych dokonań, ekshibicjonistyczną potrzebą uzyskiwania uwagi i podziwu, zaabsorbowaniem fantazjami o sukcesach, bogactwie, władzy, szacunku lub idealnej miłości oraz niewłaściwych reakcjach emocjonalnych na krytycyzm ze strony innych.

Osobowość psychopatyczna [psychopathic personality], zaburzenie osobowości charakteryzujące się brakiem uczuć moralnych, brakiem afektu i obniżonym poczuciem lęku i/lub winy w związku z popełnieniem wykroczeń. Ten niegdyś popularny termin został na jakiś czas zastąpiony osobowością socjopatyczną w celu podkreślenia społecznych aspektów zaburzenia. Ponieważ wiadomo, że na zaburzenie to składa się znacznie więcej czynników niż tylko poczucie obniżenia poczucia winy i że zazwyczaj towarzyszą mu różne zachowania, z których wszystkie mają charakter antyspołeczny, obecnie terminem preferowanym jest antyspołeczna osobowość.

Osobowość rozszczepiona [personality, Split], całkowicie niespecjalistyczny termin używany mniej lub bardziej właściwie w języku potocznym w odniesieniu do wielorakiej osobowości (dysocjacja zaburzenie tożsamości) oraz schizofrenii.

Osobowość socjopatyczna [sociopathic personality], zaburzenie osobowości charakteryzujące się zakłóconymi, nieprzystosowawczymi relacjami społecznymi, szczególnie takimi, które wyrażają się otwarcie antyspołecznymi. Sam termin został wprowadzony w miejsce terminu osobowość psychopatyczna, bowiem wyraźniej oddaje społeczny aspekt zaburzenia, a także ponieważ termin wyjściowy był często nadużywany w różnych kontekstach. Terminologia jednak zmienia się nadal i terminem obecnie preferowanym jest antyspołeczna osobowość.

Osobowość unikająca [avoidant - personality disorder], zaburzenie osobowości charakteryzujące się taką nadwrażliwością na odrzucenie, że jednostka unika kontaktów z innymi osobami i stronami do budowania związków z innymi ludźmi, o ile nie jest pewna, że będzie bezkrytycznie akceptowana. Występuje tu zwykle zaniżone poczucie własnej wartości, tendencja do deprecjonowania własnych osiągnięć i nadmierne przejmowanie się własnymi brakami, którym towarzyszy pragnienie bycia akceptowanym i darzony pozytywnymi uczuciami.

Osobowość z pogranicza [borderline personality disorder], zaburzenia osobowości , w których jednostka żyje „na granicy” między normalnym, przystosowanym funkcjonowaniem a rzeczywistymi zaburzeniami psychicznymi. Taką osobę charakteryzują rozmaite postacie niestabilności, np. niestabilne relacje interpersonalne, nagłe i nieadekwatne zmiany afektywne, zaburzony obraz siebie, częste napady złości, autodestrukcyjne działania w rodzaju hazardu czy kradzieży w sklepach. Zdarzają się przewlekłe stany znudzenia itp.

Osobowość zależna [dependent personality disorder], zaburzenie osobowości charakteryzujące się skrajną biernością; osoba nim dotknięta pozwala innym przejmować odpowiedzialność za swoje życie. Osobom takim zwykle brakuje pewności siebie, są one niepewne swoich możliwości i skłonne pozwalać innym na podejmowanie decyzji we wszystkich sprawach. Zaburzenie to, szczególnie w pracach pochodzących z dawnych lat, bywa też nazywane osobowością asteniczną.

Osobowość zsegmentalizowana [personality, segmentalized], termin zapożyczony z socjologii i używany w odniesieniu do osoby, która rozwinęła w sobie – w odpowiedzi na presję społeczną – różnorodny i niespójny zbiór ról społecznych i sposobów zachowania. Niektórzy dowodzą, że złożone społeczności miejskie mogą w większym stopniu wytwarzać ten typ osobowości aniżeli małe, bardziej spójne społeczności wiejskie. Należy odróżnić od wielorakiej osobowości.

Osobowość antyspołeczna [antisocial personality disorder], zaburzenie osobowości charakteryzujące się wieloma nieodpowiedzialnymi i antyspołecznymi zachowaniami, które zaczęły się w dzieciństwie albo we wczesnej fazie okresu dorastania (zazwyczaj pod postacią zaburzeń zachowania) i trwania u osoby dorosłej. Wczesne przejawy obejmują m.in.: kłamanie, kradzieże, bójki, wandalizm, ucieczki z domu i okrucieństwo. W okresie dorosłości utrzymują się istotne elementy tego wzorca zachowania. Osobowością antyspołeczną charakteryzuje: utrzymujący się brak stałego zatrudnienia, niezdolność dostosowania się do norm społecznych, niszczenie cudzej własności, kradzieże, niedotrzymywanie zobowiązań finansowych, lekceważenie bezpieczeństwa własnego i innych osób, niezdolność do utrzymania trwałych związków międzyludzkich, nieradzenie sobie z wymogami rodzicielstwa, stały brak poszanowania dla prawdy. Inną cechą jest łatwość i gładkość wypowiedzi, którym towarzyszy brak wyrzutów sumienia i brak lub ograniczenia zdolności odczuwania winy z powodu własnych działań.

Autodestrukcyjna osobowość [self – defeating personality disorder], rodzaj zaburzenia osobowości charakteryzujący się rozbudowanym wzorem zachowań przynoszących szkodę własnej osobie, takich jak unikanie przyjemnych doświadczeń lub przeciwdziałanie im, angażowanie się w sytuacje o wysokim prawdopodobieństwie porażki i w związki, które nie zapewniają satysfakcji, oraz nieprzyjmowanie pomocy od innych; zwana także osobowością masochistyczną; w ostatnich latach stała się przedmiotem gorącej debaty w kręgach psychiatrycznych ze względu na możliwość wystąpienia w tym zakresie różnic zależnych od płci; co interesujące , nie zostało to uwzględnione w DSM-IV.

Autorytarna osobowość [authoritarian personality], termin opisujący osobę, która opowiada się za autorytarnym systemem społecznym, oczekuje posłuszeństwa, podporządkowania się i uniżonej akceptacji władzy. Termin ten nie jest zwykle odnoszony do osoby sprawującej władzę. Używa się również nazwy charakter autorytarny. Osobowość autorytarną charakteryzuje zespół powiązanych ze sobą cech i dyspozycji, w szczególności tendencji do dominacji nad słabszymi i do podporządkowania się silniejszym, konformizm, niechęć do obcych i silne przywiązanie do własnej grupy (etnocentryzm), tendencja do myślenia w sztywnych i stereotypowych kategoriach, konserwatyzm polityczno – ekonomiczny.

[Opracowanie przygotowane dla osób na uczelniach wyższych]

Wszelkie zastrzeżenia kierować na PW.

komentuj publikację