Polak udowodnił plastyczność fenotypową u kopalnych głowonogów :: Artykuły / Polski Serwis Naukowy

Polecamy również:

"Forum Akademickie" nagrodziło najciekawsze artykuły młodych naukowców

Konkurs dla naukowców-fotografów - "Nauka w obiektywie"

Konkurs na koncepcje interaktywnych stanowisk dydaktycznych wystawy "Ruch"

Recenzja "Prezes i Kreska" Łukasza Orbitowskiego

Polski paleontolog Adrian Kin udowodnił zjawisko plastyczności genotypowej - czyli zmienności organizmu, np. kształtu i wielkości ciała, pod wpływem warunków panujących w środowisku - na przykładzie kopalnych głowonogów - amonitów. Wyniki swoich prac naukowiec z Instytutu Nauk Geologicznych Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Jagiellońskiego i prezes Stowarzyszenia Przyjaciół Nauk o Ziemi "Phacops" opublikował w najnowszym numerze prestiżowego periodyku "Cretaceous Research".

Zjawisko plastyczności fenotypowej jest powszechnie znane wśród biologów ewolucyjnych i genetyków. Do tej pory nikt jednak nie udowodnił tego fenomenu na przykładzie amonitów - kopalnych głowonogów sprzed dziesiątków milionów lat.

We współczesnych badaniach laboratoryjnych na zmiany środowiskowe wywoływane przez naukowców wyjątkowo podatne okazały się rośliny i zwierzęta bezkręgowe - mięczaki, owady i skorupiaki.

Efektem celowo zwiększanej presji ze strony wyspecjalizowanych drapieżników lub oddziaływania szkodliwych substancji chemicznych, a nawet zmian w dostępności i rodzaju pożywienia, są spontanicznie pojawiające się modyfikacje ciała organizmów.

"Wśród najbardziej spektakularnych przejawów plastyczności fenotypowej - zarówno naturalnie występującej w przyrodzie, jak i eksperymentalnie wywoływanej przez badaczy - obserwuje się zmiany w proporcjach poszczególnych narządów (np. odnóży, oczu), znaczące zmniejszanie lub zwiększanie rozmiarów ciała, a nawet wytwarzanie urozmaiconych elementów obronnych, przykładowo chitynowego pancerza czy wydatnych kolców" - wyjaśnia w rozmowie z PAP Adrian Kin.

Największą trudnością w jego pracy było to, że badane przez niego gatunki kopalne bezpowrotnie wyginęły, nie pozostawiając po sobie żyjących potomków.

Paleontolog starał się wykazać, że szczegółowa analiza morfometryczna bogatej kolekcji skamieniałości kredowego amonita z gatunku Acanthoscaphites tridens (uwzględniająca charakterystykę muszli poszczególnych okazów) umożliwia przedstawienie ich ciągłej zmienności morfologicznej, która może wskazywać na obecność zjawiska plastyczności fenotypowej.

"Okazało się, że wśród przedstawicieli tego kredowego amonita znajdowały się zarówno niewielkie okazy posiadające liczne wydatne kolce i grube żebra, nieco większe formy o lżejszej ornamentacji muszli, duże formy z nielicznymi kolcami, a także duże i bardzo duże okazy o drobno prążkowanych muszlach, których najwięksi przedstawiciele prawdopodobnie w ogóle nie wytwarzali kolców" - mówi Kin.

Badacz zaproponował, aby zmiany wielkości oraz ornamentacji tych amonitów uznać za efekt okresowo wzrastającego natężenia drapieżnictwa w kredowym morzu.

Odkrycie Kina rzuca nowe światło na studium różnorodności morfologicznej wielu grup mezozoicznych amonitów, znanych z nierzadko fantazyjnie ornamentowanych muszli.

Ustalenia naukowca, jeśli zostaną zaakceptowane przez środowisko akademickie, mogą znacząco wpłynąć na systematykę tych kopalnych głowonogów - być może niepotrzebnie części amonitów nadano nowe nazwy podgatunkowe czy nawet nazwy gatunkowe, podczas gdy są to te same zwierzęta. Niedziedzicznym zmianom ulegała jedynie ich wielkość i kształt.

"Poszedłem tym tropem dalej i opracowałem koncepcję klas fenomorficznych. Zgodnie z moją interpretacją przedstawiają nieznane dotychczas z zapisu kopalnego przykłady powtarzalnej zmienności fenotypowej kolejnych populacji pojedynczego gatunku amonitów. Wydaje się również, że teoria ta może być użyteczna w przypadku analizy zakresu plastyczności fenotypowej u innych grup kopalnych bezkręgowców" - podsumowuje Kin.

PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

kap/

komentuj publikację

Czy wiesz że...?

wersja BETA

Plezjon (gr. plesion bliski, należący do tej samej grupy) kategoria systematyczna dla okazów kopalnych, która może być wprowadzona dla gatunku kopalnego lub kopalnej grupy monofiletycznej na jakimkolwiek poziomie hierarchii. Autorami byli Patterson i Rosen (1977), a Wiley (1979) zmienił definicję kategorii (dodał wymóg monofiletyzmu). Użycie plezjonu ma pomóc w integrowaniu okazów kopalnych z istniejącą klasyfikacją. pełny tekst

Tektonika solna - termin z zakresu nauk geologicznych, opisujący zespół zjawisk i form tektonicznych związanych z występowaniem soli. Są one charakterystyczne, gdyż sól cechuje się wysoką plastycznością i mniejszą gęstością niż większość skał. Najbardziej typowym jej przejawem jest wyciskanie soli ku górze, co prowadzi do przebicia jej przez nadległe warstwy skalne. pełny tekst

Stigmaria dychotomicznie rozgałęziające się systemy korzeniowe kopalnych widłaków o pokrojach drzewiastych z rodzaju Lepidodendron i Sigillaria, tworzące szerokie podstawy utrzymujące w pionie rośliny na terenie bagiennym. Stigmarie najczęściej występują w postaci niewielkich spłaszczonych fragmentów i charakteryzują się skośnie położonymi owalnymi bliznami po korzeniach przybyszowych apendyksach. Nagromadzenia stigmarii w położeniu przyżyciowym tworzą poziomy gleb kopalnych, zwanych ziemią (glebą) stigmariową, o lokalnym znaczeniu stratygraficznym. pełny tekst

Wytrzymałość gruntu na ścinanie w geotechnice, mechanice gruntów oznacza maksymalną siłę ścinającą lub też maksymalny opór stawiany tej sile przez grunt, po przekroczeniu którego dochodzi do znacznej deformacji plastycznej. pełny tekst

Moduł "Czy wiesz że...?" (wersja testowa, beta): definicje/pojęcia wygenerowane w obrębie tego modułu pochodzą z Wikipedii i udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Dostęp do pełnej wersji każdego hasła (oraz dokładnch informacji na temat licencji, autora oraz edycji) możliwy jest po kliknięciu w odnośnik opisany jako "pełny tekst".