Prehistoria :: Kompendium / Polski Serwis Naukowy

Polecamy również:

[F. kwadratowa] Postać ogólna, kanoniczna, iloczynowa

[Ekologia] Główne cykle biochemiczne występujące w środowisk

zaproponuj temat do kompendium języka niemieckiego

Prehistoria dzieli się na okresy:
• paleolit - (ok. 4,5 mln lat - ok. 8000 p.n.e.)
• mezolit - (ok. 11000 - ok. 7000 p.n.e.)
• neolit - (ok. 8800 - ok. 2000 p.n.e.)
• eneolit/chalkolit (epoka miedzi) - (ok. 7000 - ok. 1800 p.n.e.)
• epoka brązu - (ok. 6500 - ok. 800 p.n.e.)
• epoka żelaza - (ok. 5000 p.n.e. - ok. 100 n.e.)
Wstęp:
W okresie młodszego paleolitu (ok. 4,5 mln lat - ok. 8000 p.n.e.) zaczęła rozwijać się twórczość plastyczna. W związku z panującymi warunkami wszystkie aspekty życia ludzkiego były związane z przyrodą: klimatem, roślinnością, zwierzętami.
Mezolit (ok. 11000 - ok. 7000 p.n.e.) i Neolit (ok. 8800 - ok. 2000 p.n.e.) to okresy w których nastąpiło ocieplenie klimatu a co za tym idzie, rozwój gospodarki osiadłej. Stabilizacja życia miała wpływ na rozwój budownictwa, rzemiosła, tkactwo, garncarstwo, oswajanie zwierząt.
W okresie Neolitu i brązu (ok. 6500 - ok. 800 p.n.e.) dominowała sztuka mobilna (ruchoma), drobna rzeźba, ozdoby, ceramika i początki architektury. Powstawały osady, pierwsze cywilizacje, zorganizowane społeczeństwa skupione w większych ośrodkach.
Na obszarze od Uralu po Ocean Atlantycki znaleziono liczne dzieła będące przejawem sztuki czasów prehistorycznych. W południowo- zachodniej Europie (głównie na terenie Pirenejów i Gór Kantabryjskich) występują największe skupiska grot z malowidłami ściennymi. Z terenów obecnej Francji, Rosji i Czech pochodzi drobna rzeźba i ozdoby.

Paleolit (starsza epoka kamienia, epoka kamienia łupanego)

Pierwsze przejawy twórczości pochodzą głównie sprzed 50 tysięcy lat. Były to głównie kości i płytki kamienne ponacinane w celowy, przemyślany sposób. Podejrzewa się, że miały one na celu uwiecznić ważne przeżycia, myśli, wiadomości. Nacięcia te odbierane są jako pierwsze zjawiska wykorzystania znaku graficznego (plastycznego). Znaki nie przedstawiały żadnego kształtu znanego ze świata przyrody. Są to pierwsze ślady nowej działalności, która nie miała już na celu ochrony czy ułatwienia życia.
Sprzed około 50 tys. lat pochodzi również początek zainteresowania barwą, co miało przejaw w smarowaniu kości rozmaitymi substancjami (np.: brunatnoczerwoną glinką). Znaleziono również muszle i małe kamyczki z wywierconymi otworami, których prawdopodobnie używano jako wisiorki, amulety.
Między 25 a 10 tys. lat p.n.e. zaistniało malarstwo jaskiniowe i drobna rzeźba. W grotach Francji i Hiszpanii odkryto najpiękniejsze zabytki malarstwa jaskiniowego. Najsławniejszą jest grota Lascaux.
Tematyka malowideł jaskiniowych związana była głównie ze zwierzętami. Jeżeli pojawił się tam wizerunek człowieka, to był on bardzo schematyczny. Późniejsze malowidła przedstawiają sceny z polowań i życia codziennego.
Postać ludzka była przedstawiona w drobnej rzeźbie, ale były to głównie figurki kobiet – matek z podkreślonymi cechami macierzyńskimi.

Gdy w Europie powoli zaczęła zanikać sztuka malowania jaskiń, na obszarze Sahary (będącej wówczas stepem zamieszkanym przez plemiona pasterskie) rozwijało się malowidło naskalne.

Malowidła jaskiniowe – znaczenie:
Groty z malowidłami nie służyły celom mieszkalnym, badacze przypisują im raczej rolę miejsc kultu. Zwierzęta były malowane dokładnie. Nieprzypadkowe jest ich rozmieszczenie na ścianach jaskiń: jedne gatunki malowane razem, inne przeciw sobie, niektórym zwierzętom towarzyszyły znaki, symbole. Zapewne niektóre malowidła miały pełnić rolę magiczną, mającą zapewnić powodzenie w polowaniu.

Malowidła jaskiniowe – technika:
Malowidła powstawały poprzez rycie w skale i wypełnianie farbą. Barwniki łączono z wodą lub tłuszczem i nakładano na powierzchnię skały za pomocą palców, pędzli w włosia, dmuchawek. Najczęściej stosowanym, naturalnym barwnikiem była ochra. Poprzez odpowiednie jej przygotowanie uzyskiwano różne odcienie – od żółtego poprzez czerwienie aż po fiolet. Czerń otrzymywano poprzez zwęglenie zwierzęcych kości. Podłożem malowideł była biel skał wapiennych.
Najczęściej używano kreski i linii, służących do stworzenia konturów. Początkowo wypełniane były jednobarwną plamą o różnym nasyceniu. Z biegiem czasu zaczęto używać kilku barw. W późniejszym okresie odkryto możliwość uzyskania różnego stopnia jasności barwy przez rozcieńczanie farby bądź zmieszanie jej z białym barwnikiem.
Malowidła zmieniały swój kształt, początkowo były to tylko schematyczne przedstawienia, później malowano bardziej realistycznie. Zwierzęta przedstawiane były profilu, w ruchu.

Neolit i Brąz
Około 10tys lat temu w Europie zanika malarstwo jaskiniowe. Zaczyna intensywnie rozwijać się sztuka użytkowa (ceramika, architektura), drobna rzeźba i sztuka zdobnicza.
Ludzie prowadzili już osiadły tryb życia, zaistniały początki architektury monumentalnej. Były to ogromne ociosane kamienie (megality) ustawione w różny sposób, pojedynczo, w szeregach, w kręgach (czasem kilku zamkniętych jeden w drugim). Ich centrum stanowiło miejsce składania ofiar – początki architektury sakralnej. Inne tworzyły komory grobowe.

Sztuka dekoracji odnosiła się do wielu zagadnień życia. Zdobiono naczynia, narzędzia, broń.
Ornament – w postaci pasów, pokrywał powierzchnię przedmiotów. Podstawą każdego ornamentu był powtarzalny element – motyw (geometryczny, organiczny, przedstawiający uproszczone postacie ludzi i zwierząt).
Ornamenty tworzyły kompozycje rytmiczne, pasowe, niekiedy symetryczne.
W okresie neolitu w rzeźbie oprócz przedstawienia zwierząt i postaci ludzi spotkać można figurki bóstw (idoli) o uproszczonych kształtach.

Podsumowanie:

Funkcje:
Malarstwo jaskiniowe i rzeźba – ideowa
Ozdoby – estetyczna
Architektura – użytkowa, ideowa

Ok. 50 tys. lat temu:
Kreska- nacięcia na kościach i kamieniach
Odkrycie barwy- smarowani kości ochrą
Ozdoby – z kości, kamyków, muszli

Ok. 30 tys. lat temu:
Kreska, linia – ryty przedstawiające zwierzęta i symboliczne znaki
Rzeźba – figurki kobiety-matki
Ozdoby

Ok. 20-15 tys. lat p.n.e.
Linia – kontury zwierząt, wypełnione barwną plamą, rzadko postać ludzka na malowidłach
Rzeźba – figurki kobiety-matki

Ok. 15-10 tys. lat p.n.e.
Realizm, zwierzęta i postać ludzka w malarstwie i rzeźbie
Ozdoby

Ok. 10-3,5 tys. lat p.n.e.
Ryty i malarstwo- postać człowieka, zwierzęta i postacie fantastyczne

Od 10 tys. lat p.n.e.
Biżuteria, zdobiona broń, przedmioty codziennego użytku, drobna rzeźba, początki architektury, tkactwo.

_____________________________________________________________________

Literatura
- "Sztuka i czas" Barbara Osińska
- www.wikipedia.pl

_____________________________________________________________________

idgi

Wszelkie uwagi i sugestie proszę kierować na PW autora.
Redakcja nie bierze odpowiedzialności za ewentualne problemy wynikłe z korzystania z zasobów niniejszego Kompendium.

komentuj publikację