Prof. Wierzbicka - laureatka "polskiego Nobla" 2010 :: Artykuły / Polski Serwis Naukowy

Polecamy również:

10 najważniejszych odkryć naukowych roku 2009 według "Science"

Prof. Marciniec autorem "Biblii hydrosiliowania"

"Leonidy - meteorowa gratka roku" - wykład w warszawskim CAMK

III ogólnopolski konkurs "Matma mnie kręci": już można zgłaszać prace!

"Mówimy po francusku" - portal do nauki języka dla dzieci

Prof. Annę Wierzbicką, lingwistkę z Uniwersytetu w Cranberze, Fundacja na rzecz Nauki Polskiej nagrodziła "polskim Noblem" w obszarze nauk humanistycznych i społecznych za stworzenie teorii naturalnego metajęzyka semantycznego oraz odkrycie zbioru znaczeń elementarnych wspólnych dla wszystkich języków.

Nagrodą Fundacji na rzecz Nauki Polskiej zostało uhonorowane stworzenie przez prof. Wierzbicką nowatorskiej teorii języka i myślenia znanej pod nazwą "naturalnego metajęzyka semantycznego" (z ang. natural semantic metalanguage - NSM). Teoria ta już znalazła szerokie zastosowanie w antropologii, psychologii, badaniach kulturowych, lingwistyce, filozofii języka, teoriach komunikacji międzykulturowej. Idea NSM powstała w Polsce, a od wielu lat rozwijana była w Australii wspólnie z australijskim lingwistą prof. Cliffem Goddardem - informuje o tym Dominika Wojtysiak z FNP.

NSM opiera się na założeniu, że za całą różnorodnością języków i kultur kryje się ograniczony zasób słów prostych i uniwersalnych, który Gottfried Wilhelm Leibniz określił mianem "alfabetu myśli ludzkich".

Program badań empirycznych nad językami świata zainicjowanych przez prof. Annę Wierzbicką i realizowanych przez nią przez 40 lat doprowadził do rozpoznania i opisania tego "alfabetu myśli ludzkich" i jego gramatyki. Oparty na tym zbiorze podstawowych pojęć język ("naturalny metajęzyk semantyczny") to mini-język odwołujący się do najprostszych pojęć występujących we wszystkich językach jako konkretne wyrazy o tym samym znaczeniu (np. "ja" i "ty", "dobry" i "zły"). Składa się on z 63 prostych i uniwersalnych elementów oraz prostej gramatyki, która opisuje zasady ich łączenia. Ponieważ jest to język uniwersalny, może on służyć jako wspólna miara do opisu i porównywania wszystkich języków i kultur.

Jak informuje FNP, teoria prof. Wierzbickiej jest uznana na całym świecie i ma swoje zastosowanie nie tylko w językoznawstwie kognitywnym, ale także we wszelkich dziedzinach kulturoznawczych oraz w nauczaniu języków i leksykografii. W ostatnich latach teoria znalazła także praktyczne zastosowanie w dziedzinie komunikacji międzykulturowej i zaowocowała wyłonieniem teorii "skryptów kulturowych" (odzwierciedlone w języku społeczne normy kulturowe i oczekiwania dotyczące sposobów mówienia, myślenia, działania, a nawet "sposobów czucia"), która jest obecnie uważana za jeden z głównych kierunków w tej dziedzinie.

Prof. Wierzbicka urodziła się w 1938 roku w Warszawie. Jest absolwentką Uniwersytetu Warszawskiego, na który wstąpiła bez egzaminów już w wieku 16 lat, dzięki dyplomowi przyznanemu za wybitne wyniki w nauce. Po ukończeniu studiów rozpoczęła pracę w Instytucie Badań Literackich PAN, gdzie w 1964 roku obroniła pracę doktorską, a w 1969 r. otrzymała habilitację.

W 1972 r. wydała książkę pt. "Semantic primitives", w której po raz pierwszy sformułowała program badań porównawczych nad językami świata, stanowiący podstawę stworzonej przez nią teorii naturalnego metajęzyka semantycznego. W 1973 roku podjęła pracę jako wykładowca na Australian National University w Canberze, a w 1989 roku otrzymała osobistą katedrę profesorską na tym uniwersytecie.

Dorobek naukowy Wierzbickiej znany jest na całym świecie. Jej publikacje zostały przetłumaczone na wiele języków, m.in. rosyjski, czeski, kataloński, niemiecki, japoński i francuski. Jest autorką ponad dwudziestu książek własnych i współautorskich opublikowanych w najważniejszych wydawnictwach naukowych na całym świecie, wśród których do najważniejszych należą: "English: Meaning and Culture" (2006), "Meaning and Universal Grammar: Theory and Empirical Findings" (2002), "What Did Jesus Mean? Explaining the Sermon on the Mount and the Parables in Simple and Universal Human Concepts" (2001), "Emotions Across Languages and Cultures: Diversity and Universals" (1999), "Understanding Cultures through their Key Words" (1997) i "Semantics: Primes and Universals" (1996).

Pracując na stałe w Australii, utrzymuje kontakty naukowe z Polską. Jej prace są publikowane w polskich czasopismach i wydawnictwach zbiorowych. Polskiemu czytelnikowi jest znana z książek "Dociekania Semantyczne" (1969), "Kocha, lubi, szanuje - Medytacje semantyczne" (1971), "Język - Umysł - Kultura" (1999), "Co Mówi Jezus? Objaśnienie przypowieści ewangelicznych w słowach prostych i uniwersalnych" (2002), "Semantyka: Jednostki elementarne i uniwersalne" (2006, 2 wyd. 2010) i "Słowa klucze: Różne języki - różne kultury" (2007).

Jest członkiem czterech akademii naukowych: Australian Academy of Humanities, Australian Academy of Social Science, Russian Academy of Science, Polskiej Akademii Umiejętności oraz laureatką nagrody Humboldta dla Zagranicznych Badaczy w dziedzinie humanistyki (1995). W 2004 otrzymała doktorat honoris causa Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, a w 2006 roku - Uniwersytetu Warszawskiego. Jest też laureatką przyznawanej naukowcom Międzynarodowej Nagrody Dobrushina za rok 2010.

PAP - Nauka w Polsce

lt/ agt/bsz

komentuj publikację

Czy wiesz że...?

wersja BETA

Prof. dr hab. Andrzej Jerzy Szmajke, prof. w Instytucie Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego, prof. w Katedrze Humanistycznych Podstaw Kultury Fizycznej AWF we Wrocławiu, prof. Instytutu Psychologii UO, specjalista w zakresie psychologii społecznej i osobowości. pełny tekst

Anna Wierzbicka (ur. 1938 r.), językoznawczyni. Od 1972 roku na stałe w Australii. Obecnie pracuje w Australian National University. Znana dzięki pracom z dziedziny semantyki, pragmatyki i językoznawstwa międzykulturowego. Jest twórczynią naturalnego metajęzyka semantycznego. pełny tekst

Karolina Targosz (ur. 1938) - historyk, historyk nauki. Absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego - mgr historii (1961), mgr historii sztuki (1962), dr nauk humanistycznych w zakresie historii kultury (1965), od 1962 pracownik naukowy w Zakładzie, obecnym Instytucie Historii Nauki PAN dr habilitowany z zakresu historii nauki, prof. nadzwyczajny (1988), prof. PAN (1997), długoletni członek Komitetu Historii Nauki i Techniki PAN i Komisji Historii Nauki PAU. pełny tekst

Maurice Allais (ur. 31 maja 1911 w Paryżu, zm. 9 października 2010) francuski ekonomista i inżynier, prof. École nationale supérieure des mines de Paris, laureat Nagrody Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii w 1988 roku. pełny tekst

MIROSŁAW GRELUK ur. 16 lutego 1966 r. w Łukowie. Absolwent PSZ Reklama w Mińsku Mazowieckim. Studia w Instytucie Wychowania Artystycznego UMCS w Lublinie. Praca magisterska u Prof. Janusza Gajdy z zakresu teorii upowszechniania kultury, praca dyplomowa z malarstwa pod kierunkiem Prof. Mariana Stelmasika. W roku 1997 stypendysta Ministra Kultury i Sztuki. pełny tekst

Moduł "Czy wiesz że...?" (wersja testowa, beta): definicje/pojęcia wygenerowane w obrębie tego modułu pochodzą z Wikipedii i udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Dostęp do pełnej wersji każdego hasła (oraz dokładnch informacji na temat licencji, autora oraz edycji) możliwy jest po kliknięciu w odnośnik opisany jako "pełny tekst".