• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Amerykańscy badacze nietoperzy nagrodzili Polaka

    03.11.2010. 01:04
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Jedną z najważniejszych na świecie nagród za badania nietoperzy - Gerrit S. Miller, Jr. Award - otrzymał prof. Wiesław Bogdanowicz, dyrektor Muzeum i Instytutu Zoologii PAN. Jest dopiero drugim Europejczykiem, który otrzymał to wyróżnienie.

    Nagrodę przyznało amerykańskie stowarzyszenie badaczy nietoperzy - North American Society for Bat Research (NASBR). Polak odebrał ją 30 października w Denver na corocznym sympozjum NASBR.

    Jak powiedział PAP prof. Bogdanowicz, na przyznanie nagrody miał wpływ zarówno jego dorobek naukowy, jak i utworzenie czasopisma o nietoperzach "Acta Chiropterologica".

    "Nietoperze interesują mnie od kilkudziesięciu lat, zarówno jeśli chodzi o aspekty ich życia, ewolucji, filogenezy, morfologii, jak i w pewnym sensie również anatomii" - deklaruje prof. Bogdanowicz.

    Naukowiec wraz z zespołem z Instytutu Zoologii PAN jako pierwszy na świecie przeanalizował kopalne DNA nietoperzy. "To na pewno było ogromne osiągnięcie" - ocenia. Badał także zależności pomiędzy echolokacją, dietą i morfologią nietoperzy oraz prowadził trójwymiarową analizę morfologiczną tych ssaków.

    Poza tym, 11 lat temu utworzył i pozostaje redaktorem naczelnym czasopisma "Acta Chiropterologica". Czasopismo ukazuje się w języku angielskim, a redakcja jest międzynarodowa. "Bardzo się tym szczycimy i chwalimy, że w Polsce udało się stworzyć czasopismo, które osiągnęło światowy format" - podkreśla naukowiec.

    Gerrit S. Miller, Jr. Award jest przyznawana od 1977 r. Prof. Bogdanowicz jest 20 osobą na świecie (a drugą z Europy), która ją otrzymała. Wśród laureatów nagrody są m.in. Donald R. Griffin - współodkrywca echolokacji u nietoperzy czy Karl F. Koopman - najbardziej znany systematyk nietoperzy.

    PAP - Nauka w Polsce

    lt/ agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Chiropterologia – gałąź zoologii (teriologii) zajmująca się badaniem nietoperzy. Nazwa tej dziedziny wiedzy pochodzi od łacińskiej (acz greckiego pochodzenia) nazwy gatunkowej nietoperzy Chiroptera, co znaczy dosłownie rękoskrzydłe. Ze względu na unikatowy wśród ssaków tryb życia nietoperzy (zdolność do aktywnego lotu, jak również – u większości gatunków – ścisła zależność od dostępności kryjówek w ciągu dnia, przeważająco nocna aktywność oraz echolokacja) nauka ta posługuje się odmienną metodyką niż pozostałe gałęzie teriologii. Do specyficznych narzędzi badawczych należą detektory ultradźwięków oraz sieci do odłowów latających nietoperzy, podobne lub tożsame z sieciami ornitologicznymi. Chiropterologia zbliża się do ornitologii również metodami znakowania zwierząt będących obiektami jej badań, ponieważ nietoperze – podobnie jak ptaki – znakuje się metalowymi obrączkami. Oprócz typowych dla całej zoologii badań taksonomicznych czy populacyjnych, jak również związanych z preferencjami siedliskowymi poszczególnych gatunków, chiropterologia wytworzyła specyficzne dla siebie kierunki badań, np. wybiórczości kryjówek dziennych i zimowych, czy ekologii sensorycznej (sensory ecology) analizującej – często za pomocą skomplikowanych eksperymentów behawioralnych – percepcję zmysłową nietoperzy (wzrokową, słuchową, węchową) i adaptacje sygnałów echolokacyjnych do wykorzystywania różnych siedlisk i różnych typów ofiar. Tę ostatnią rozwijają szczególnie badacze niemieccy (Bjorn Siemers, Elizabeth Kalko). Rozwój chiropterologii jest powiązany z postępami w bioakustyce. Specyfiką chiropterologii jest zaangażowanie w badania naukowe, jak również monitoring i inwentaryzację nietoperzy dla potrzeb ochrony przyrody, dużej liczby przeszkolonych amatorów i organizacji pozarządowych, współpracujących z profesjonalnymi naukowcami zatrudnionymi w placówkach badawczych, bądź nawet realizujących własne projekty. Również ta cecha upodabnia silnie chiropterologię do ornitologii, w którą zaangażowane są tysiące obserwatorów-hobbystów. W Europie amatorzy uczestniczą zwłaszcza w monitoringu liczebności nietoperzy zimujących w kryjówkach podziemnych, wykorzystując fakt, że liczone zwierzęta przebywają wówczas w stanie hibernacji. Zespół białego nosa (ZBN, ang. white nose syndrome, WNS) – choroba, która w ostatnich kilku latach przyczyniła się do śmierci od 5,7 do 6,7 miliona nietoperzy we wschodnich Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, stanowiąc poważne zagrożenie dla amerykańskich gatunków tych ssaków. Nazwa pochodzi od charakterystycznego, białego grzybiczego nalotu (w postaci strzępek grzybni Geomyces destructans) na pyskach chorych zwierząt. Nalot występuje także na skrzydłach nietoperzy. Choroba dotyczy wyłącznie hibernujących nietoperzy. Objawy zespołu białego nosa to, oprócz widocznego nalotu grzybni, utrata tkanki tłuszczowej, nietypowe zachowania podczas zimy (w tym latanie), uszkodzenia błon na skrzydłach. Infekcja powoduje zaburzenia hibernacji często prowadzące do śmierci zwierząt, na niektórych stanowiskach powodując śmiertelność ponad 75% hibernujących nietoperzy. Koziołek (tragus) - skórny, błoniasty wyrostek w małżowinie usznej niektórych nietoperzy. Spośród polskich gatunków wystepuje tylko u gatunków z rodziny mroczkowatych. Kształt zróżnicowany (nożowaty, grzybkowaty, rogalikowaty, u gatunków egzotycznych także inny), co umożliwia często rozróżnianie poszczególnych rodzajów i gatunków nietoperzy.

    Upiorowate (Emballonuridae) – rodzina ssaków z rzędu nietoperzy obejmująca około 50 gatunków najbardziej prymitywnych nietoperzy owadożernych. Występują w strefach tropikalnej i podzwrotnikowej na całej Ziemi. Ewolucja nietoperzy – badania genetyczne dowodzą, że nietoperze należą do kladu Laurasiatheria, który wyodrębnił się pod koniec późnej kredy na superkontynencie Laurazja. Najstarsze nietoperze znane są z wczesnego eocenu, są to jednak formy już dość silnie wyspecjalizowane i zbliżone do współczesnych. Dlatego uważa się, że muszą istnieć i formy starsze, choć dotychczas nieodkryte. Jednak badania genetyczne sugerują, że samo przejście od pierwotnych drobnych, czworonożnych, owadożernych laurazjaterów do wczesnoeoceńskich nietoperzy właściwych miało charakter bardzo szybki, być może skokowy.

    Acta Ornithologica – czasopismo naukowe (półrocznik) wydawane w Polsce przez Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk. Ukazuje się od 1933 r. pod pierwotnym tytułem Acta Ornithologica Musei Zoologici Polonici. Od roku 1953 ukazuje się pod obecnym tytułem. Czasopismo publikowane jest w języku angielskim z polskimi streszczeniami. Acta Angiologica – oficjalny kwartalnik Polskiego Towarzystwa Angiologicznego oraz Polskiego Towarzystwa Chirurgii Naczyniowej wydawany przez Wydawnictwo Via Medica. Redaktorem naczelnym jest prof. Arkadiusz Jawień. Zastępcami redaktora naczelnego są: prof. Aldona Dembińska-Kieć, prof. Andrzej Dorobisz oraz prof. Małgorzata Szczerbo-Trojanowska.

    Onychonycteris finneyi – wymarły, jeden z najbardziej prymitywnych, dotychczas poznanych, gatunków nietoperzy, którego skamieniałe, dobrze zachowane szczątki odkryła Bonnie Finney w 2003 r. w południowo-zachodniej części stanu Wyoming w USA. Gatunek został nazwany i opisany przez Nancy B. Simmons. Uważa się, że Onychonycteris finneyi stanowi brakujące pośrednie ogniwo ewolucyjne pomiędzy współczesnymi nietoperzami a ich nielotnymi praprzodkami. Odkryty przodek nietoperzy żył 52,5 mln. lat temu, w okresie wczesnego eocenu. Datę określono na podstawie analizy wieku warstw skalnych, w których spoczywał. Odkrycie Onychonycteris finneyi pozwoliło ustalić, że nietoperze zaczęły latać zanim wykształciły się u nich narządy i zdolność do echolokacji. Analiza szczątków wykazała, że w jego czaszce brak jest struktur wokół uszu umożliwiających echolokację. Wskazuje to, że w poszukiwaniu pożywienia Onychonycteris finneyi posługiwał się zmysłem wzroku lub powonienia. Rozwinięta klatka piersiowa dowodzi, że zwierzę latało, ale budowa jego skrzydeł wskazuje, że nie był on zbyt szybkim lotnikiem. Echolokacja – system określania położenia przeszkód lub poszukiwanych obiektów w otoczeniu z użyciem zjawiska echa akustycznego. Metoda stosowana przez niektóre zwierzęta (nietoperze, walenie, niektóre ryjówkowate, tenrekowate i ptaki) do nawigacji, wykrywania i chwytania zdobyczy oraz w komunikacji międzyosobniczej. Znane są również przypadki wykorzystania echolokacji przez ludzi, głównie niewidomych. Prekursorem ludzkiej echolokacji jest Daniel Kish, który uczy inne niewidome osoby tej techniki. Urządzenie stosujące echolokację w nawigacji morskiej to echosonda lub sonar. Termin echolokacja wprowadził w 1944 Donald Griffin, amerykański zoolog zajmujący się badaniem nietoperzy.

    Brodawkonosy (Rhinopomatidae) - rodzina ssaków z rzędów nietoperzy obejmująca 3-5 gatunków (klasyfikacja dwóch gatunków jest niepewna).

    Donald Redfield Griffin (ur. 3 sierpnia 1915 - zm. 7 listopada 2003) - amerykański profesor zoologii zajmujący się badaniem zachowania zwierząt, akustyczną orientacją oraz sensoryczną biofizyką. W 1938 roku ukończył Harvard University i rozpoczął studia nad metodą nawigacji nietoperzy, którą następnie nazwał echolokacją w 1944 roku. W jednej ze swoich publikacji ("Question of Animal Awareness") postawił tezę, według której zwierzęta posiadają taką samą świadomość umysłu jak ludzie.

    Podkowcowate (Rhinolophidae) - rodzina latających ssaków łożyskowych (nietoperzy), obejmująca ok. 130 gatunków. W Polsce występuje podkowiec mały i podkowiec duży (znany tylko z nielicznych stanowisk). Podkowcowate różnią się od pozostałych nietoperzy tym, że wydają ultradźwięki przez nos, co sprawia, że ich nos przybiera niezwykłe kształty. Śpiące lub odpoczywające zwierzęta otulają ciało skrzydłami, tak że wyglądają jak zwisające ze ściany sakiewki. Nietoperze zaliczane do tej rodziny zamieszkują Stary Świat, Australię i Nową Gwineę. Acta Angiologica – oficjalny dwumiesięcznik Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej wydawany przez Wydawnictwo Via Medica. Redaktorem naczelnym jest prof. Janusz Siebert. Zastępcą redaktora naczelnego jest prof. Wanda Horst-Sikorska.

    Straszaki, podbródnikowate (Mormoopidae) – rodzina ssaków z rzędu nietoperzy obejmująca dwa rodzaje liczące w sumie 10 gatunków, z czego dwa uznawane są za wymarłe.

    Dodano: 03.11.2010. 01:04  


    Najnowsze