• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Badania naukowe zwracają uwagę na wulkany wybuchające niemal bez ostrzeżenia

    12.10.2009. 15:12
    opublikowane przez: Maksymilian Gajda

    Niektóre typy wulkanów mogą wybuchać niemal bez ostrzeżenia, co znacznie utrudnia powiadomienie mieszkańców i zapewnienie im czasu do ewakuacji - jak dowiadujemy się z nowych badań naukowych finansowanych ze środków unijnych.

    Badanie te, o których czytamy w czasopiśmie Nature, zostały w części sfinansowane z projektu DEMONS (Rozszyfrowywanie erupcji na podstawie modelowania produktów naturalnych systemów), który uzyskał 1,4 mln EUR od Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych w ramach programu Pomysły w Siódmym Programie Ramowym (7PR).

    Zwykle erupcje wulkaniczne są poprzedzone tygodniami, a nawet miesiącami sygnałów ostrzegawczych takich jak wstrząsy, emisje gazów i zmiany kształtów wulkanu. Jednak erupcja wulkanu Chaitén w Chile na początku 2008 r. wyłamała się z tego schematu.

    "Ta erupcja była szczególnie interesująca, ponieważ wulkan był spokojny przez ponad 9.000 lat" - wyjaśnia profesor David Dingwell z Uniwersytetu Ludwiga Maximiliana w Monachium, Niemcy. "Najdokładniejsze oceny szacunkowe wskazują, że ostatnia erupcja miała miejsce w roku 7240 p.n.e."

    Pierwsze sygnały, że wulkan budzi się z długiego snu pojawiły się wieczorem 30 kwietnia 2008 r., kiedy pobliskie miasto Chaitén doznało wstrząsów wystarczająco silnych, aby z półek zaczęły spadać przedmioty. Zaledwie 24 godziny później na miasto zaczął spadać popiół, a 2 maja potężny wybuch wyrzucił słup popiołu i gruz skalny wysoko w powietrze.

    Chaitén jest wulkanem riolitowym (riolit to wyjątkowo lepki rodzaj magmy). Erupcja wulkanu Chaitén w 2008 r. jest pierwszą wybuchową erupcją riolityczną monitorowaną naukowo. Wulkanologów szczególnie zaintrygowała raptowność zjawiska.

    W ramach ostatnich badań, profesor Dingwell i Jonathan Castro z Uniwersytetu w Orleanie, Francja, starali się ustalić, jak szybko magma podniosła się na powierzchnię w wulkanie Chaitén.

    Poprzednie badania wykazały, że magma w innych wulkanach podnosi się stosunkowo powoli, w tempie kilku centymetrów na sekundę. To powolne podnoszenie się magmy na powierzchnię wywołuje wstrząsy ziemi i inne sygnały, które często wskazują na bliską erupcję. Brak sygnałów ostrzegawczych w przypadku wulkanu Chaitén sugeruje, że magma musiała podnieść się w skorupie ziemskiej niezwykle szybko.

    Naukowcy zbadali pumeks z erupcji, poddając go działaniu wysokich temperatur i ciśnień w laboratorium. Wyniki były zarazem zaskakujące i przerażające, ponieważ sugerowały, że magma podniosła się na powierzchnię Ziemi z głębokości powyżej pięciu kilometrów w czasie poniżej czterech godzin, przemieszczając się w tempie około jednego metra na sekundę.

    "Te dane są głęboko niepokojące, ponieważ oznaczają, że erupcja typu Pliniusz może zachodzić ze zdumiewającą prędkością" - zauważa profesor Dingwell. "W takim przypadku byłoby niemal niemożliwe wysłanie odpowiedniego ostrzeżenia o nieuchronnie zbliżającej się erupcji, zwłaszcza jeżeli poprzedzający ją okres aktywności również byłby bardzo krótki."

    "Problem z krótkimi okresami wzmożonej aktywności polega na tym, że mogą - ale nie muszą - być zapowiedzią erupcji" - dodaje.

    Na szczęście mieszańcom miasta Chaitén udało się wyjść cało z opresji. Niemiej naukowcy zalecają uważniejsze monitorowanie wszystkich wulkanów riolitowych, które wykazywały sygnały aktywności w ciągu ostatnich 10.000 lat.

    Jak piszą w podsumowaniu: "W regionach o większym zaludnieniu jest to niezbędne, by uniknąć poważnej katastrofy wulkanicznej."

    rdo: CORDIS

    informacji: Nature: http://www.nature.com/nature Uniwersytet Ludwiga Maximiliana: http://www.uni-muenchen.de Teksty pokrewne: 26066, 26179, 29970, 30571 Kategoria: Wyniki projektów
    Źródło danych: Uniwersytet Ludwiga Maximiliana; Nature
    Referencje dokumentu: Castro, J. M. & Dingwell, D. B. (2009) Rapid ascent of rhyolitic magma at Chaitén volcano, Chile. Nature 461: 780-783. DOI: 10.1038/nature08458.
    Indeks tematyczny: Koordynacja, wspólpraca; Nauki o ziemi; Metody pomiarowe; Bezpieczenstwo; Badania Naukowe RCN: 31343   W góre . O tym serwisie . Serwisy CORDIS . Helpdesk . © . Ważne informacje prawne Administratorem witryny CORDIS jest Urząd Publikacji

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Erupcja wulkanu, wybuch wulkanu (drugie określenie, ściślej to: gwałtowna erupcja, w praktyce używane jako synonim erupcji) – zjawisko wydostawania się na powierzchnię Ziemi lub do atmosfery jakiegokolwiek materiału wulkanicznego (magmy, materiałów piroklastycznych, substancji lotnych: gazów, par). Chaitén - miasto w południowym Chile, położone nad zatoką Corcovado, u stóp wulkanu Chaitén. Ludność: 4,1 tys. (2002); gmina Chaitén: 7,2 tys. (2002). Ośrodek administracyjny prowincji Palena, w regionie Los Lagos. Przez miasto przebiega droga Carretera Austral. Superwulkan – wulkan, który powstaje wskutek potężnej eksplozji magmy zalegającej w ogromnym zbiorniku kilka kilometrów pod powierzchnią ziemi. Taka komora magmowa ma z reguły objętość kilkunastu tysięcy kilometrów sześciennych. Po erupcji superwulkanu pozostaje ślad w postaci zapadłego krateru – gigantycznej kaldery o średnicy kilkudziesięciu kilometrów. W odróżnieniu od zwykłych wulkanów, superwulkany są płaskie. Na powierzchni ziemi nad nimi przebiegają zjawiska hydrotermalne: gejzery, fumarole, solfatary. Magma zalegająca pod superwulkanem nie musi eksplodować, może ulec wymrożeniu w nieszkodliwy batolit. Może także dojść do spokojnego wylewu lawy, który będzie trwał miesiącami i będzie stosunkowo nieszkodliwy.

    Zjawisko wulkaniczne - ogół zjawisk natury, towarzyszących wybuchom wulkanu i wydostawaniem się na powierzchnię ziemi produktów stałych, ciekłych i gazowych. Przyczyną wszystkich obserwowanych zjawisk wulkanicznych jest wydobywanie się magmy na powierzchnię. Wszelkie produkty wydostające się z wnętrza ziemi, nazywane są produktami erupcji wulkanicznej. Efuzja, erupcja wylewna, wylew wulkaniczny - wylew lawy na powierzchnię Ziemi. Jest to typ erupcji wulkanicznej, typowy dla wulkanów tarczowych. Wypływ lawy ma spokojny charakter, nie towarzyszy mu wyrzucenie dużych ilości materiałów piroklastycznych, charakterystyczne dla gwałtownych erupcji eksplozywnych. Zachodzi w przypadku lawy zasadowej - bazaltowej o małej lepkości.

    Wulkan czynny – rodzaj wulkanu, który przejawia współcześnie aktywność wulkaniczną poprzez erupcje. Jako wulkan czynny definiuje się takie wulkany, które w czasach historycznych wykazywały chociaż raz jakąkolwiek aktywność, przy czym do uznania za aktywność wystarczą same gorące ekshalacje, tym bardziej wylewy lawy czy wyrzuty materiału piroklastycznego. Natomiast chłodne ekshalacje mogą być i w wygasłych wulkanach. Wulkany, w których w ostatnich setkach lat obserwuje się tylko ekshalacje gorące często wydziela się jako wulkany drzemiące. Obecnie na Ziemi jest około 500 czynnych wulkanów. Przykładem takich wulkanów są Etna, Wezuwiusz, Stromboli, Mauna Loa. Wulkan eksplozywny – wulkan, który podczas erupcji wyrzuca materiał piroklastyczny z wnętrza krateru. Podczas erupcji zachodzi do zablokowania komina wulkanu zakrzepłą lawą co powoduje zatrzymanie odpływu gazów z krateru, a to z kolei może skutkować rozsadzeniem stożka. Obecnie jest niewiele takich wulkanów na świecie.

    Ognisko magmowe - miejsce w obrębie skorupy ziemskiej bądź w płaszczu Ziemi, gdzie w wyniku stopienia skał tworzy się magma. Następnie może ona przemieszczać się, tworząc inne zbiorniki magmowe, intruzje magmowe lub erupcje wulkaniczne. Popiół wulkaniczny – stały produkt erupcji wulkanu, utworzony z rozpylonej lawy i skał wyrwanych z podłoża. Popiół wulkaniczny wyrzucany jest do atmosfery na bardzo dużą wysokość, do kilkudziesięciu kilometrów i przemieszcza się na duże odległości, nawet do kilku tysięcy kilometrów. W tym czasie może stanowić zagrożenie dla samolotów. Opadając na powierzchnię terenu tworzy pokrywę która może zasypać obiekty wielkości domów.

    Grimsvötn (1719 m n.p.m.) – czynny wulkan na Islandii znajdujący się pod lodowcem Vatnajökull, piąty pod względem wysokości w Europie. Jego erupcje powodują topnienie lodowca, a ciśnienie i ciepło wydobywające się podczas erupcji z wulkanu unoszą czapę lodową, co prowadzi do katastrofalnych powodzi na tym terenie. Zjawisko to nazywa się jökulhlaup i jest bardzo często spotykane na Islandii. Ostatnia erupcja wulkanu miała miejsce 21 maja 2011.

    Jaskinia lawowa – naturalny tunel, utworzony przez lawę pod powierzchnią ziemi. Wypływa ona z wulkanu podczas jego erupcji. Tunele mogą odprowadzać lawę wulkaniczną ze źródła, bądź być pozostałością tego procesu w przeszłości.

    Dodano: 12.10.2009. 15:12  


    Najnowsze