• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Badania ujawniają, że pradawne jaszczurki potrafiły przeżuwać

    01.06.2012. 16:49
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Naukowcy z Wlk. Brytanii odkryli, że hatterie (tuatary, łupkozęby) z Nowej Zelandii w charakterystyczny sposób przeżuwają pokarm, wykorzystując przepiłowujący ruch niczym noża do mięsa, aby rozerwać zjadaną ofiarę. Wyniki badań, zaprezentowane w czasopiśmie The Anatomical Record, mogą pomóc rzucić światło na ponad 200 mln lat ewolucji tego stworzenia, kwestionując teorię, wedle której istnieje ścisły związek między złożoną umiejętnością przeżuwania jaszczurek a wysokim poziomem metabolizmu. Żadne inne zwierzę lądowe nie przeżuwa w taki sposób, jak hatteria.

    Naukowcy z University College London i Uniwersytetu w Hull wykorzystali najnowocześniejszy model komputerowy do pokazania, jak owo stworzenie potrafi przeżuwać ruchem przypominającym efekt noża do mięsa. Dr Neil Curtis z Uniwersytetu w Hull, współautor raportu z badań, twierdzi, że wirtualny model pomógł zespołowi opracować najbardziej szczegółowy jak dotąd model mięśniowo-szkieletowy czaszki. "Umożliwia nam badanie ruchów wewnątrz czaszki, których monitorowanie byłoby niemożliwe u żywego zwierzęcia bez zastosowania szkodliwych promieni rentgenowskich, co nie wchodzi w grę w przypadku gatunku chronionego, jakim jest hatteria" - stwierdził.

    Hatteria (Sphenodon) to jedyny pozostający przy życiu organizm z grupy jaszczurowatych gadów, które były bardzo liczne w epoce dinozaurów. Obecnie hatteria występuje na 35 wyspach wokół wybrzeża Nowej Zelandii. Po przedostaniu się niedawno na stały ląd, stworzenie to utrzymuje się przy życiu, żywiąc się chrząszczami, świerszczami, pająkami, małymi jaszczurkami i ptakami morskimi.

    Naukowcy zaobserwowali, że dolna szczęka gada zamyka się między dwoma rzędami górnych zębów. Zdaniem naukowców, po zamknięciu, dolna szczęka przesuwa się kilka milimetrów do przodu, aby rozciąć pokarm o ostre krawędzie zębów, co praktycznie prowadzi do przepiłowania go.

    "Niektóre gady, takie jak węże, są w stanie połknąć cały pokarm, ale wiele innych powtarza ukąszenia, aby rozbić pokarm" - wyjaśnia autor naczelny, dr Marc Jones z Wydziału Biologii Komórki i Biologii Rozwoju University College London. "Hatteria również kroi swój pokarm, niczym nożem do mięsa. Z uwagi na fakt, że u ssaków zaobserwować można najbardziej zaawansowaną formę przeżuwania, powiązano je z wysokim poziomem metabolizmu. Chociaż hatteria przeżuwa pokarm w stosunkowo złożony sposób, jej metabolizm nie osiąga wyższego poziomu od innych gadów z prostszymi, gębowymi mechanizmami przetwarzania pokarmu" - dodaje. "Zatem powiązanie między zaawansowanym przetwarzaniem pokarmu a wysokim poziomem metabolizmu jest być może na wyrost".

    Ruch szczęk do przodu powoduje ich lekką rotację wokół długich osi, co jest następstwem kształtu więzadła. Dzięki temu tnący ruch przynosi silniejszy efekt. Nie ma również wątpliwości, że lewa i prawa strona żuchwy nie spajają się ze sobą, tak jak u ludzi. W toku prac naukowcy ustalili, że specjalizacja mechanizmu karmienia wydaje się umożliwiać temu stworzeniu korzystanie z szerszej diety.

    "Przecinające szczęki hatterii umożliwiają jej żerowanie na dużej grupie ofiar, w tym chrząszczach, pająkach, świerszczach i małych jaszczurkach" - mówi dr Jones. "Było również kilka makabrycznych doniesień o ptakach znalezionych bez głowy w następstwie żerowania hatterii. Chociaż mechanizm przeżuwania jaki posiada hatteria jest obecnie rzadki, skamieliny z Europy i Meksyku pokazują, że za czasów dinozaurów (około 160 mln lat temu) niektórzy skamieniali krewni hatterii korzystali z podobnego systemu, który był znacznie bardziej rozpowszechniony".

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Hatteria, tuatara, łupkoząb (Sphenodon) – rodzaj gada z rodziny hatteriowatych (Sphenodontidae) występującego endemicznie na Nowej Zelandii. Mimo iż wyglądem najbardziej przypomina jaszczurkę, w rzeczywistości reprezentuje odrębną linię ewolucyjną lepidozaurówsfenodonty. Dwa gatunki hatterii są jedynymi współczesnymi przedstawicielami tej grupy. Ich najbliżsi krewni to łuskonośne (jaszczurki, amfisbeny i węże). Z tego powodu hatteria wzbudza zainteresowanie naukowców badających ewolucję jaszczurek i węży oraz rekonstruujących wygląd i zwyczaje najwcześniejszych diapsydów. Cynosphenodon – rodzaj sfenodonta z rodziny hatteriowatych (Sphenodontidae) żyjącego w środkowej jurze na obecnych terenach Ameryki Północnej. Został opisany w 1996 roku przez Víctora-Hugo Reynoso w oparciu o prawą kość zębową z zachowanym kompletnym rzędem zębów (IGM 6652) odnalezioną w dolnej części formacji La Boca w Kanionie Huizachal, około 15 km na południowy zachód od miasta Ciudad Victoria w meksykańskim stanie Tamaulipas. Początkowo jej wiek oceniano na wczesną jurę, jednak późniejsze analizy sugerują, że jej skały pochodzą z końca wczesnej jury. Oprócz niej odkryto również kilka innych kości zębowych oraz prawą kość szczękową. Cynosphenodon cechował się niewielkimi rozmiarami i dużym podobieństwem do współczesnej hatterii. Główną cechą łączącą te dwa rodzaje jest obecność z przodu szczęk jednego zęba przypominającego kieł. Schemat rozwoju zębów również jest bardzo podobny u Cynosphenodon i hatterii. Ząb przypominający kieł jest zębem stałym drugiej generacji, zastępującym ząb stały pierwszej generacji, a jego rozwój łączy pięć synapomorfii z rozwojem analogicznego zęba u tuatary. Hatteriowate, hatterie, tuatary (Sphenodontidae) – rodzina gadów, do której zaliczany jest rodzaj Sphenodon, obejmujący dwa gatunki żyjące współcześnie, oraz liczne rodzaje wymarłe, takie jak Planocephalosaurus, Brachyrhinodon, czy Polysphenodon. Przedstawiciele niektórych rodzajów mezozoicznych hatteriowatych, np. Clevosaurus, występowali na całym świecie

    Chimaerasuchus – rodzaj krokodylomorfa z kladu Mesoeucrocodylia. Żył we wczesnej kredzie na terenach współczesnej Azji. Został opisany w 1995 roku przez Wu Xiaochuna i współpracowników w oparciu o niekompletną czaszkę z żuchwą i zębami, kręgi oraz kości kończyn i miednicy wydobyte z datowanych na aptalb osadów formacji Wulong w Chinach. Na stanowisku tym nie odnaleziono szczątków żadnych innych kręgowców. Ogólną budową zęby Chimaerasuchus przypominają zęby zakłowe synapsydów z rodziny Tritylodontidae, dlatego wydobyty w latach 60. XX wieku szkielet początkowo uznano za należący do ssaka z grupy multituberkulatów. C. paradoxus jest pierwszym znanym roślinożernym przedstawicielem grupy Crocodyliformes. Całkowita długość czaszki jest szacowana na 13,5 cm, a żuchwy na 13,5–14 cm – zwierzę podczas zamykania szczęk mogło poruszać nią do przodu i do tyłu dzięki tylnym mięśniom skrzydłowym, podobnie jak u współczesnej hatterii. Temperaturowa determinacja płci (ang. Temperature Sex Determination – TSD) – uzależnienie płci organizmu od temperatury inkubacji zarodka. Zjawisko zostało stwierdzone po raz pierwszy w 1966 r. przez Madeleine Charnier u agamy pospolitej (Agama agama). Mechanizm temperaturowej determinacji płci stwierdzono dotychczas u większości zbadanych żółwi, u części jaszczurek, wszystkich krokodyli i hatterii.

    Tianyusaurus – rodzaj jaszczurki żyjącej pod koniec okresu kredowego na terenach Azji. Został opisany w 2008 roku przez Lü Junchanga i współpracowników w oparciu o niekompletny szkielet średniej wielkości osobnika, obejmujący czaszkę, żuchwę, pierwszych osiem kręgów szyjnych oraz kości obręczy barkowej (05-f702), odkryty w górnokredowych osadach formacji Qiupa w chińskiej prowincji Henan. W 2010 roku opisane zostały trzy kolejne czaszki wydobyte z odpowiadających im wiekiem – datowanych na około 66 mln lat – warstw formacji Nanxiong w prowincji Jiangxi, zachowane w lepszym stanie niż holotyp. Najistotniejszą cechą morfologiczną Tianyusaurus jest obecność w pełni wykształconej dolnej belki skroniowej (ang. lower temporal bar) – nieznanej wcześniej u żadnego przedstawiciela łuskonośnych, a upodabniającej Tianyusaurus do hatterii i innych sfenodontów, u których występowała dolna belka skroniowa. Czaszka Tianyusaurus jest masywna i w pełni diapsydowa, z niewielkim górnym oknem skroniowym i dużym dolnym. W kości przedszczękowej znajdowało się 6-7 niewielkich zębów, w zębowej około 33, a w szczękowej około 24. Podobnie jak u innych lepidozaurów uzębienie było pleurodontyczne. Duże zęby przypominające kły mogą dowodzić występowania zachowań terytorialnych albo służyły do chwytania dużych kęsów pokarmu. Migotka (łac.: membrana nictitans), błona migawkowa, przesłona migawkowa, migawka, trzecia powieka (palpebra tertia) – spotykany u większości kręgowców lądowych i niektórych ryb spodoustych rodzaj powieki, zdwojenie spojówki, występujące w przyśrodkowym (donosowym) kącie oka, zwykle w postaci przezroczystej błony chroniącej gałkę oczną przed urazami. Może być nasuwana na oko, czyści i zwilża rogówkę. U większości ptaków dziennych jest przezroczysta, u sów i u pluszcza nieprzezroczysta. U hatterii może być przesuwana poziomo od wewnątrz do zewnątrz oka, podczas gdy górna i dolna powieka pozostają otwarte.

    Pamizinsaurus – rodzaj sfenodonta z rodziny hatteriowatych (Sphenodontidae) żyjącego we wczesnej kredzie na terenach współczesnej Ameryki Północnej. Został opisany w 1996 roku przez Víctora-Hugo Reynoso w oparciu o mocno zniszczony szkielet młodocianego zwierzęcia (IGM 6854) zachowany na dwóch blokach skalnych. Mierząca około 16 mm długości czaszka jest kiepsko zachowana, a większości kończyn przednich brakuje. Osobnik ten miał stosunkowo dużą głowę i krótki ogon. Prawdopodobnie w chwili śmierci był starszy niż „etap T” u hatterii (odpowiadający okresowi kilku tygodni po wykluciu), co sugeruje, że Pamizinsaurus w każdym stadium ontogenetycznym osiągał mniejsze rozmiary niż hatteria. Jego ciało pokrywały osteodermy o gładkiej, niezdobionej powierzchni. Ich ułożenie bardzo przypomina to występujące u heloderm i może dowodzić zasiedlania zbliżonych, półpustynnych sezonowych ekosystemów o ubogiej roślinności. Podobnie jak u tych jaszczurek, osteodermy Pamizinsaurus mogły chronić zwierzę przed atakiem drapieżników. Pamizinsaurus jest jedynym znanym obecnie sfenodontem mającym osteodermy. Szał jedzenia – zachowanie zwierząt polegające na gwałtownym przyjmowaniu dużych ilości pokarmu w krótkim czasie. Następuje najczęściej, gdy duża liczba osobników tego samego lub pokrewnych gatunków pojawi się u źródła pokarmu, współzawodnicząc o nie. Może być wywołane także przez krótkotrwałe, obfite występowanie pokarmu.

    Dodano: 01.06.2012. 16:49  


    Najnowsze