• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Czarne chmury zbierają się nad europejskimi płazami i gadami

    25.05.2009. 15:11
    opublikowane przez: Maksymilian Gajda

    Nowe badania unijne prowadzone przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN) pokazują, że 23% płazów i 21% gadów w Europie jest zagrożonych wyginięciem. Badania stanowią część projektu pierwszych Europejskich Czerwonych Ksiąg płazów i gadów IUCN.

    W ramach opracowywania europejskich czerwonych ksiąg dokonano przeglądu stanu zachowania około 6.000 europejskich gatunków, w tym ssaków, motyli i roślin naczyniowych. Księgi opisują gatunki zagrożone wyginięciem w Europie i pomagają poprawić ich stan poprzez zachęcanie do działań na rzecz ich ochrony.

    Zagrożone gatunki to takie, które sklasyfikowano jako "krytycznie zagrożone" (skrajnie wysokie ryzyko wyginięcia w środowisku naturalnym), "zagrożone" (bardzo wysokie ryzyko wyginięcia w środowisku naturalnym) lub "narażone" (wysokie ryzyko wyginięcia w naturalnym środowisku).

    Ostatnie dane pokazują, że spada liczba płazów i gadów w Europie. Taki spadek populacji płazów (59%) i gadów (42%) wskazuje na dużo wyższe zagrożenie tych gatunków w porównaniu do europejskich ssaków i ptaków. Rodzi się więc palące pytanie: dlaczego?

    Europejscy eksperci twierdzą, że pośród najważniejszych czynników siejących spustoszenie wśród płazów i gadów należy wymienić niszczenie naturalnych siedlisk tych gatunków przez człowieka, zmiany klimatu, zanieczyszczenia oraz obecność gatunków inwazyjnych.

    "Europa Południowa obfituje w szczególności w płazy, ale zmiany klimatu i inne zagrożenia narażają siedliska słodkiej wody na poważny stres" - wyjaśniła dr Helen Temple, współautorka raportu z badań. "Naturalne siedliska w całej Europie są ograniczane przez rosnącą populację ludzi, intensyfikację rolnictwa, skupiska miejskie i zanieczyszczenia. To nie są dobre wiadomości ani dla płazów, ani dla gadów."

    Eksperci zwracają uwagę, że 85 gatunków płazów i 151 gatunków gadów występuje tylko w Europie i nigdzie indziej na świecie.

    Analiza pokazuje, że dwa gatunki płazów - grecką żabę wodną (Pelophylax cerigensis) oraz hiszpańską traszkę (Calotriton arnoldi) - sklasyfikowano jako "krytycznie zagrożone". Kolejnych 5 gatunków sklasyfikowano jako "zagrożone", w tym kumaka włoskiego (Bombina pachypus), a następnych 10 jako "narażone", w tym pętówkę majorską (Alytes muletensis) na zdjęciu powyżej.

    W sumie 6 gatunków gadów, np. jaszczurkę murową (Podarcis raffonei), sklasyfikowano jako "krytycznie zagrożone", 11 jako "zagrożone" (np. cypryjski wąż bicz (Hierophis cypriensis)) oraz 10 jako "narażone" (np. żmija iberyjska (Vipera latastei) z południowo-zachodniej Europy).

    UE ustaliła rok 2010 jako rok zahamowania procesu utraty różnorodności biologicznej. Ten cel zostanie osiągnięty po wdrożeniu Planu Działań na rzecz różnorodności biologicznej, który określa działania priorytetowe i przedstawia w skrócie zakres odpowiedzialności państw członkowskich i instytucji w obrębie poszczególnych działań. Plan obejmuje również terminarz ewaluacji i wskaźniki monitorowania postępu.

    W ramach kwietniowej konferencji KE nt. różnorodności biologicznej w Atenach, w Grecji, wydano komunikat dotyczący przyszłej polityki na rzecz zróżnicowania biologicznego UE w formie ośmiopunktowej "Wiadomości z Aten" w sprawie ochrony przyrody. Wiadomość ta podkreśla między innymi potrzebę lepszej komunikacji na temat strat i ich konsekwencji oraz znacznego zwiększenia nakładów finansowych i podnoszenia świadomości obywateli.

    "W Światowym Dniu Różnorodności Biologicznej [22 maja], to otrzeźwiające odkrycie" - zauważa Komisarz Dimas. "Pomimo zdecydowanego prawa chroniącego siedliska i większość zagrożonych gatunków, niemal jedna czwarta europejskich płazów jest obecnie zagrożona. To odzwierciedla ogromną presję, jaką wywieramy na rośliny i zwierzęta w Europie oraz podkreśla potrzebę przemyślenia naszych relacji ze światem przyrody."

    "Dlatego wzywam obywateli, polityków i przedsiębiorców do zastanowienia się nad naszą ostatnią "Wiadomością z Aten" [z blogu Komisarza Dimasa] i uwzględnienia troski o różnorodność biologiczną w podejmowanych decyzjach" - dodał. "Te trendy nie mogą się dłużej utrzymywać."

    Grecki polityk zwrócił uwagę, w jaki sposób różnorodność biologiczna, tak cenna i krucha, przyczynia się w szerokim zakresie do dobrobytu ekonomicznego i społecznego wszystkich Europejczyków. "Fakt ten nie jest wystarczająco znany ani doceniany" - podkreśla.

    Źródło: CORDIS

    Więcej informacji:

    Strona Komisji nt. przyrody i różnorodności biologicznej:
    http://ec.europa.eu/environment/nature/index_en.htm

    Europejska Czerwona Księga:
    http://ec.europa.eu/environment/nature/conservation/species/redlist

    Regionalne Biuro IUCN w Europie:
    http://www.iucn.org/europe

    Źródło danych: Komisja Europejska
    Referencje dokumentu: Na podstawie komunikatu prasowego Komisji Europejskiej IP/09/815

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Ssaki krytycznie zagrożone – gatunki zwierząt zaliczanych do gromady ssaków uznane przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów za krytycznie zagrożone wyginięciem. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych – publikowana przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (IUCN) lista zagrożonych wyginięciem gatunków organizmów. Ukazała się po raz pierwszy w 1963 roku. Edycja Czerwonej Księgi z roku 2011 zawierała spis 59 508 gatunków (ponad 45 tysięcy gatunków zwierząt, ponad 14 tysięcy gatunków roślin oraz 18 gatunków grzybów), z których 19 265 jest zagrożonych wyginięciem. Większość z nich uzyskała status zagrożonych w wyniku działalności człowieka. Ptaki zagrożone wyginięciem – gatunki zwierząt zaliczanych do gromady ptaków uznane przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów za zagrożone wyginięciem.

    Żółw egipski (Testudo kleinmanni) – najmniejszy żółw lądowy, znajdujący się w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych IUCN jako gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem. Występuje u wybrzeży Morza Śródziemnego od zachodniej Libii do Izraela. Różnorodność genetyczna – jedna z trzech form różnorodności biologicznej wyróżnianych przez IUCN. Określa, mierzony na różne sposoby, poziom zmienności genetycznej w obrębie populacji. Najczęściej jest wyrażana jako różnorodność alleliczna, czyli średnia liczba i względna częstość alleli na locus. Jest podstawowym źródłem różnorodności biologicznej.

    Ssaki zagrożone wyginięciem – gatunki zwierząt zaliczanych do gromady ssaków uznane przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów za zagrożone wyginięciem. Endodontidae – rodzina lądowych ślimaków trzonkoocznych (Stylommatophora) obejmująca gatunki występujące na wyspach krainy australijskiej. Wiele z nich (ok. 30 gatunków) wpisano do Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody, w tym kilka jako wymarłe (kategoria EX), a kilkanaście jest zagrożonych (EN) lub krytycznie zagrożonych (CR) wyginięciem.

    Anoa nizinny (Bubalus depressicornis) – gatunek ssaka kopytnego z rodziny krętorogich. Mały bawół zamieszkujący endemicznie nizinne rejony wyspy Sulawesi w Indonezji. Blisko spokrewniony z anoa górskim. Zwierzę podobne z wyglądu jest do bawołu domowego. Osiąga wysokość w kłębie do 86 cm oraz długość ciała do 180 cm. Masa ciała wynosi 90-225 kg. Zamieszkuje głównie tereny leśne. Rogi dochodzą u samców do 30 cm długości, natomiast u samic do 25 cm. Zwierzę zagrożone jest wyginięciem. W Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii EN (zagrożony wyginięciem). Probreviceps durirostris – gatunek płaza bezogonowego z rodziny Brevicipitidae. Występuje endemicznie w górach Ukuguru we wschodniej Tanzanii. Gatunek opisany naukowo przez Loadera i współpracowników w 2006 roku. Zamieszkuje ściółkę w górskich lasach do wysokości 1500-1900 m n.p.m. Gatunek ten najbliżej spokrewniony jest z P. rungwensis. W Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii EN (zagrożony wyginięciem). Zakres występowania tego gatunku jest mniejszy niż 5000 km². Lasy w górach są słabo chronione i zagrożone rozwojem rolnictwa.

    Ochrona gatunkowa – w Polsce jedna z form ochrony przyrody. Zgodnie z brzmieniem ustawa o ochronie przyrody z 2004 roku na celu ma zapewnienie przetrwania i właściwego stanu ochrony dziko występujących roślin, grzybów i zwierząt oraz ich siedlisk, a także zachowanie różnorodności gatunkowej i genetycznej. Ochrona ta dotyczy gatunków rzadko występujących, endemicznych, podatnych na zagrożenia i zagrożonych wyginięciem oraz objętych ochroną na podstawie umów międzynarodowych.

    Dasyprocta coibae – gatunek gryzonia z rodziny agutiowatych. Występuje endemicznie na wyspie Coiba należącej do Panamy. Siedliskiem tego gryzonia są lasy liściaste i gęste zarośla, zwykle w pobliżu wody. Średniej wielkości gryzoń o długości ciała 41-62 cm i krótkim ogonie. Ekologia i stan populacji tego gatunku jest słabo poznany. W Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii VU (narażony na wyginięcie). Jako zagrożenia wymienia się turystykę, huragany oraz choroby.

    Wskaźnik Simpsona – wskaźnik różnorodności gatunkowej, stosowany w celu oszacowania różnorodności biologicznej siedlisk. Uwzględnia liczbę gatunków oraz względną liczebność każdego gatunku. Wskaźnik Simpsona określa prawdopodobieństwo wylosowania dwóch osobników należących do tego samego gatunku. Drzewołazowate (Dendrobatidae) − rodzina płazów z rzędu bezogonowych zamieszkujących Amerykę Południową i Środkową. W przeciwieństwie do większości przedstawicieli Anura prowadzą dzienny tryb życia, a ich skóra przybiera jaskrawe barwy. Choć wszystkie dzikie drzewołazowate wytwarzają toksyny, poziom toksyczności różni się u poszczególnych gatunków, a nawet w przypadku poszczególnych populacji. Wiele gatunków uznaje się za krytycznie zagrożone. Znane są z tego, że wspomniane trujące związki służą Indianom do zatruwania swych dmuchawek, jednakże na ponad 175 gatunków tylko w trzech udokumentowano takie wykorzystanie tych płazów (znaczniej częściej używana jest w tym celu roślinna kurara). Dodatkowo żaden z nich nie zalicza się do rodzaju Dendrobates, zwracającego uwagę kolorem i skomplikowanymi wzorami na skórze.

    Dodano: 25.05.2009. 15:11  


    Najnowsze