• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Delfiny są prawie tak inteligentne jak ludzie

    01.02.2010. 10:40
    opublikowane przez: Piotr aewski-Banaszak

    Delfiny są najbardziej inteligentnymi stworzeniami na Ziemi. Nie licząc oczywiście ludzi. Ewolucję mózgu delfinów opisują badacze w serwisie naukowym Discovery News.

    Lori Marino z Emory University od wielu lat prowadzi badania inteligencji delfinów. Podkreśla, że inteligencja jest pojęciem bardzo złożonym i pojemnym, trudnym do badania w obrębie jednego gatunku. Tym trudniej więc stosować porównania międzygatunkowe.
    Inteligencja to komponent, który składa się na zdolność gatunku do przetrwania. Można by dowodzić, że pająk ma jej dokładnie tyle, ile potrzebuje do zachowania swego gatunku - wyjaśnia.

    Jeśli jednak ludzkie standardy inteligencji zastosować do zwierząt, okaże się, że to właśnie mózg delfinów najbardziej zbliża się do poziomu ludzkiego mózgu - argumentuje Marino, która prowadziła badania mózgu tych ssaków za pomocą rezonansu magnetycznego (MRI).

    Jej zdaniem, delfiny mają relatywnie duży mózg w porównaniu z rozmiarami reszty ciała. Kora mózgowa jest pofałdowana bardziej niż w ludzkim mózgu. Ponadto, szczególnie rozwinięte są struktury odpowiedzialne za przetwarzanie złożonych emocji i samoświadomość.

    Marino i jej zespół analizowali ewolucję mózgu delfinów, badając skamieniałości tych ssaków. Próbowali wyjaśnić, kiedy i dlaczego delfiny stawały się inteligentne.

    Pierwszy "skok" rozwojowy mózgu nastąpił u nich około 39 mln lat temu, kiedy zębowce (podrząd zawierający m.in. delfiny, morświny i część waleni) oddzieliły się od archeocetów.

    Wtedy to u części z nich zmniejszyły się rozmiary ciała, powiększyły zaś rozmiary mózgu. Doszło do tego przede wszystkim u przodków delfinów. Proces ten szedł w parze z pojawieniem się zdolności do echolokacji, która wiązała się z udoskonaleniem komunikowania się.

    Następny skok nastąpił 15 mln lat temu. Zdaniem Marino, wiązało się to z intensyfikacją życia społecznego delfinów. Ewolucyjnie promowane były umiejętności komunikowania się i współpracy.

    Źródło:
    PAP - Nauka w Polsce

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Pojemność czaszki – mierzona (najczęściej) w centymetrach sześciennych średnia objętość mózgoczaszki, w przybliżeniu określająca rozmiar mózgu. Relacja między wielkością mózgu, a rozmiarem ciała wskazuje na potencjalną inteligencję organizmu, według ogólnej zasady, że im większy mózg, tym wyższy iloraz inteligencji. W rzeczywistości jednak pojemniejsza czaszka nie zawsze oznacza większą inteligencję, ważny jest także stosunek objętości mózgu do masy ciała osobnika (współczynnik encefalizacji); ponadto nawet u osobników o zbliżonej masie mogą istnieć nie wpływające na poziom inteligencji znaczące różnice w wielkości mózgu, co wynika z faktu, że większy mózg może być konieczny do kontroli bardziej umięśnionego ciała, albo jako element przystosowania do życia w zimnym klimacie. Współczynnik encefalizacji (EQ – ang. encephalization quotient), współczynnik umózgowienia – termin, który wprowadził Harry J. Jerison w celu oszacowania potencjalnych możliwości intelektualnych mózgu danego organizmu. Wskazuje ile razy większy lub mniejszy jest przeciętny mózg osobnika danego gatunku od mózgu, jakiego należy się spodziewać u zwierzęcia o rozmiarach typowych dla tego gatunku. Współczynnik encefalizacji obliczany jest różnymi metodami porównania masy mózgu do masy ciała, np. według swojej pierwotnej koncepcji Jerison zaproponował wzór: Polowanie na delfiny z nagonką – metoda polowania na delfiny (czasem również na inne małe walenie) przy użyciu szeregu łodzi spychających je z otwartego morza do przybrzeżnej zatoki, a następnie odcięcie im drogi powrotnej przy pomocy sieci rybackich rozciągniętych u ujścia zatoki. Rybacy w łodziach powodują hałas stukając młotkami w metalowe rury zanurzone w wodzie, co bardzo wrażliwe na dźwięki delfiny prowokuje do ucieczki i pozwala skierować je w stronę zatoki. Polowania na delfiny przeprowadzane są w następujących miejscach: na Wyspach Salomona, na Wyspach Owczych, oraz na największą skalę w Peru i Japonii (ponad 20.000 delfinów rocznie). Delfiny zabijane są głównie dla mięsa, niektóre zaś z nich sprzedawane są do delfinariów.

    Encefalizacja (gr. enképhalos – mózg), cerebralizacja, cerebryzacja (łac. cerebrum – mózg) – ewolucyjny proces, który prowadzi do przejmowania funkcji niższych ośrodków nerwowych przez ośrodki wyższe. Polega na koncentracji neuronów w przedniej, głowowej części ciała zwierzęcia i jest związany z wykształceniem się głowy (cefalizacja) i powstaniem mózgu. W antropologii znaczenie terminu cerebryzacja zawężane jest do ewolucyjnego wzrostu rozmiarów mózgu u naczelnych. Ciało modzelowate, spoidło wielkie mózgu (łac. corpus callosum) – część mózgowia, najsilniej rozwinięte spoidło mózgu. Jest to pasmo istoty białej łączące dwie półkule mózgu. Położone jest na dnie szczeliny podłużnej mózgu.

    Nancy Etcoff (ur. 1955) – psycholog, ukończyła Harvard University, doktorat z psychologii otrzymała na Boston University, a pracę naukową kontynuowała później na MIT, robiąc specjalizację z nauk o mózgu i kognitywistyki. Wykłada i prowadzi badania na wydziale Harvard Medical School oraz przy projekcie umysł/mózg/zachowanie Uniwersytetu Harvarda. Kieruje programem dotyczącym estetyki i zachowania zdrowia na Wydziale Psychiatrii Głównego Szpitala w Massachusetts. Przez ponad 15 lat prowadziła badania dotyczące percepcji urody, emocji i mózgu. Tętnica przednia mózgu (łac. arteria cerebri anterior) – jedna z dwóch gałęzi końcowych tętnicy szyjnej wewnętrznej. Biegnie nad nerwem wzrokowym, a następnie w szczelinie podłużnej mózgu równolegle do tętnicy przedniej mózgu strony przeciwnej. W dalszym przebiegu obie tętnice przednie mózgu: prawa i lewa przewijają się wokół ciała modzelowatego i biegną ku tyłowi wzdłuż jego górnej powierzchni. Od tętnicy przedniej mózgu odchodzą:

    Głęboka stymulacja mózgu (ang. deep brain stimulation - DBS) – chirurgiczna metoda leczenia, polegająca na implantacji urządzenia zwanego rozrusznikiem mózgu, które wysyła impulsy elektryczne do określonej części mózgu. PACI (ang. partial anterior circulation infarct) – częściowy zawał mózgu obejmujący zakres unaczynienia tętnicy przedniej lub środkowej mózgu. Jest to rodzaj zawału mózgu związany z częściową niedrożnością jednej z tętnic krążenia przedniego mózgu (obejmującego tętnicę środkową i tętnicę przednią).

    Kora mózgu - struktura mózgu, w części kresomózgowia, zbudowana z istoty szarej, którą stanowią komórki neuronów. Jest największą częścią płaszcza, pokrywa obydwie półkule kresomózgowia. Tworzy ją około 10 mld komórek nerwowych ułożonych w sześciu warstwach o różnej grubości. Dominują w niej komórki piramidalne (najbardziej charakterystyczne dla kory), gwiaździste (głównie w czwartej warstwie) oraz wrzecionowate (w najgłębszej warstwie kory). Kora mózgu osiąga grubość do 4,5 mm. Jest bardzo silnie pofałdowana, dzięki czemu przy mniejszej objętości posiada większą powierzchnię czynną - 2 500 cm u człowieka , co odpowiada powierzchni kuli o średnicy 28 cm.

    Namiot móżdżku (łac. tentorium cerebelli) – wypustka opony twardej mózgu oddzielająca częściowo tylny dół czaszki od pozostałej części jamy czaszki. Powstaje w ten sposób przestrzeń nadnamiotowa (zawierająca mózg) i podnamiotowa (zawierająca móżdżek i większą część pnia mózgu). Pień mózgu przechodzi przez wcięcie namiotu – połączenie pomiędzy przestrzenią nad- i podnamiotową.

    Mioklonie (myoclonus) – inaczej zrywania mięśniowe powstałe przez zmiany o różnym umiejscowieniu (rdzeń kręgowy, pień mózgu, kora mózgu i ośrodki podkorowe). Wstrząśnienie mózgu – zaburzenie czynności pnia mózgu, będące wynikiem urazu lub zniesienia czynności komórek zwojowych mózgu bez znaczących zmian anatomicznych.

    Niedokrwienie mózgu (ang. cerebral ischaemia, łac. ischaemia cerebri) – zaburzenie krążenia krwi w mózgu, spowodowane zakrzepem, skurczem lub uszkodzeniem ściany w określonej tętnicy doprowadzającej krew do mózgu, zatorem takiej tętnicy (najczęstsze są zatory sercowopochodne - materiał zatorowy np. skrzeplina pochodzi z jam serca lub tętniczo-tętnicze - materiałem zatorowym jest skrzeplina przyścienna w tętnicy). Niedokrwienie mózgu może dawać objawy przemijające i jeśli wycofują się one w ciągu 24 godzin, to określamy je jako przejściowe niedokrwienie mózgu czyli TIA, może też spowodować uszkodzenie trwałe i wtedy jest ono określane jako udar mózgu niedokrwienny. Kresomózgowie (łac. telencephalon) – część mózgowia obejmująca półkule mózgu, spoidła mózgu (w tym ciało modzelowate), blaszkę krańcową, jądra podstawne, hipokamp, komory boczne, sklepienie oraz węchomózgowie. Kresomózgowie nadzoruje większość czynności fizycznych i umysłowych. Różne obszary kresomózgowia są odpowiedzialne za rozmaite reakcje świadome. Ze względu na swą wielkość i widoczność (u człowieka przykrywa, oprócz móżdżku, wszystkie pozostałe elementy mózgowia) zwłaszcza u ssaków wyższych,kresomózgowie potocznie utożsamiane jest z mózgiem.

    Odruch Cushinga - zespół reakcji organizmu ludzkiego na zwiększone ciśnienie, spowodowane obrzękiem mózgu. Jeśli ciśnienie wewnątrzczaszkowe wzrośnie do poziomu 15 mm Hg, jest to niebezpieczne dla życia. Odruch powoduje początkowo wzrost ciśnienia tętniczego, mający zachować perfuzję mózgową. Potem następuje bradykardia, w końcu zmniejsza się częstotliwość oddechów. Kiedy ciśnienie wewnątrzczaszkowe wzrośnie do krytycznego poziomu, ustaje przepływ krwi, dochodzi do spadku ciśnienia tętniczego, zwolnienia tętna i zgonu chorego.

    Dodano: 01.02.2010. 10:40  


    Najnowsze