• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Dr Tomasz Łabuz: plaża to nie piaskownica

    28.07.2011. 00:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Wakacyjnym plażowaniem uniemożliwiamy swobodny rozwój wydm, stanowiących naturalną ochronę lądu. Na polskim wybrzeżu przyrastają one jedynie w czterech miejscach. "Dlatego pamiętajmy: plaża to nie piaskownica" - podkreśla dr Tomasz Łabuz z Uniwersytetu Szczecińskiego. Dr Tomasz Łabuz od 15 lat bada nadmorskie wydmy.W ramach projektu naukowego dofinansowanego w programie "Lider" Narodowego Centrum Badań i Rozwoju chce opracować kompleksową mapę zmian i procesów zachodzących na wydmach całego polskiego wybrzeża.

    "Wydmy powstają z piasku gromadzącego się na plaży, który zwiewany przez wiatr jest zatrzymywany przez rośliny rosnące w jej górnej części. Są wałem, który ma chronić niskie zaplecze brzegu przed zalewaniem przez powódź i przed sztormami. Jest miejscem strategicznym z punktu widzenia człowieka i ochrony jego dobytku" - powiedział PAP dr Tomasz Łabuz z Uniwersytetu Szczecińskiego.

    Jak przypomina 75 proc. 500 kilometrowego polskiego wybrzeża stanowią brzegi wydmowe. "To bardzo dużo. Jednak tylko w trzech - czterech miejscach, są kilkukilometrowe odcinki gdzie następuje akumulacja i przyrost wydm" - wyjaśnia.

    Tymi miejscami są: część wybrzeża należąca do Parku Słowińskiego na wysokości Jeziora Łebsko (pomiędzy Wydmą Czołpińską a Łącką Górą); mierzeja Bramy Świny (między Międzyzdrojami a Świnoujściem) oraz cypel Półwyspu Helskiego. "Brzeg przyrasta również po obu stronach ujścia Wisły. To są cztery miejsca, w których plaża poszerza się, a jednocześnie powstają nowe wydmy" - zaznacza uczony. W pozostałych miejscach - np.: rejonie Grzybowa, Mrzeżyny, Jeziora Wicko - odcinki akumulacyjne nie przekraczają długości 2 km.

    Problem cofania się brzegów wydmowych dotyczy nie tylko Polski, ale jest charakterystyczny dla całego świata. "Człowiek na brzegach wydmowych osiedlał się od zarania dziejów. Łatwiejszy był tam dostęp do brzegu i tam budowało się porty, powstawały ośrodki przemysłowe. W XX wieku ingerencja człowieka w tereny przybrzeżne nasiliła się wraz z boomem turystycznym" - opisał rozmówca PAP.

    Wyjaśnił, że rozrastanie się wydmy jest możliwe tylko jeśli będą na niej rosły specjalne gatunki traw, a na samej plaży siedliska roślin słonolubnych. "To pierwsze rośliny, które zatrzymują piasek pozwalając na wzrost tzw. wydmy embrionalnej. To są takie małe kopczyki do wysokości pół metra. Niestety z powodu naszego plażowania na wybrzeżu te wydmy embrionalne nie powstają. Jeśli one nie powstaną, to nie powstanie też wydma" - powiedział naukowiec.

    "W dodatku przykrywając piasek przez cały dzień kocykiem, uniemożliwiamy przesypywanie go przez wiatr i tworzenie wydmy" - wyjaśnił. Zbudowanie pubu na plaży, postawienie dmuchanego balonu do skakania, czy boiska do siatkówki powoduje, że zabierana jest jeszcze większa powierzchnia. "Te inwestycje lokalizuje się w wyższej części plaży, gdzie niszczy się zupełnie rośliny, podcina się stok wydmy i przez cały sezon nie jest ona się w stanie wykształcić i rozbudowywać" - podkreślił dr Łabuz.

    Jesienią - tłumaczył uczony - gdy zbiera się tę infrastrukturę zaczynają się sztormy. "Jeśli wydma wiosną i latem nie odbuduje się po poprzednich sztormach, to sztorm z następnego roku zabiera kolejne pół metra wydmy. Potem na wiosnę znów nie ma ona szansy się odbudować bo wchodzą turyści i proces niszczenia wydm przyspiesza" - powiedział rozmówca PAP.

    Jego zdaniem potrzebna jest kampania edukacyjna, bo często turystom plaża kojarzy się z piaskownicą. "Turyści nie wiedzą jakie rośliny rosną na plażach i tak naprawdę - z ich perspektywy - najlepiej byłoby gdyby rosła tam zwykła trawa. Dla nas zieleń to trawnik miejski. Jednak ta zwykła trawa nie będzie zatrzymywała piasku koniecznego do uformowania wydmy" - wyjaśnił uczony.

    W dodatku - jak zaznaczył dr Łabuz - wchodząc na wydmy przenosimy nasiona zwykłych traw, pokrzyw, mniszków lekarskich. Rozrastają się one zwłaszcza przy wejściu na plażę. "Jedyna informacja jaką można znaleźć to ostrzeżenie przed kleszczami. To jest zabieg, który skutecznie zniechęca do wchodzenia na wydmy" - zauważył uczony.

    Porównując polskie wybrzeże do tych znajdujących się w innych europejskich krajach przyznał, że wciąż mamy długie odcinki, które nie zostały zabudowane. "Mamy duży stopień naturalności wybrzeża, tymczasem wszędzie indziej w Europie mamy nadmorskie promenady i 10 piętrowe hotele" - dodał.

    W dodatku polskie plaże przyciągają miłośników słonecznych kąpieli, bo nadbałtycki piasek jest bardzo czysty i jasny, a więc dogodny do opalania. "Wiele plaż jest zbudowanych z bardzo drobnego, ciemnego i lepkiego piasku wulkanicznego. On szybko przylepia się do skóry, a ponieważ jest ciemny szybko się nagrzewa" - opisał uczony.

    Polskie wydmy są również środowiskiem o dużej wartości ekologicznej. "Są miejscem bytowania bardzo wielu gatunków zwierząt: żuków, pająków, pszczół, mrówek aż po jaszczurki, padalce czy żmije zygzakowate. Nawet ptaki zakładają tu swoje gniazda, powoli wracają też zające i lisy" - opisał dr Łabuz.

    Jak przypomniał siedliska polskich wydm w unijnej Dyrektywie Siedliskowej zostały zakwalifikowane do obszarów Natura 2000, ze względu na swoje walory przyrodnicze i strategiczne działanie, a wiele z nich objęto ochroną.

    Dr Tomasz Łabuz na realizację projektu "Rozmieszenie i morfodynamika środowiska wydm przednich i fluktuacje roślinności - bioróżnorodne siedlisko polskiego wybrzeża" (FoMoBi) otrzymał 700 tys. złotych w ramach II edycji programu "Lider" Narodowego Centrum Badań i Rozwoju. 

    PAP - Nauka w Polsce, Ewelina Krajczyńska

    ekr/ tot/bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Wydma pierwotna, wydma przednia, przedwydmie, inicjalne stadium wydm białych – wydma w stadium inicjalnym powstająca na plaży, najczęściej w wyższej jej części lub na przedpolu wydm, w miejscach, gdzie procesy eoliczne dominują w zakresie wpływania na procesy geomorfologiczne nad wpływem falowania morza. Wydmy pierwotne mają postać systemu zmarszczek lub gładkich, piaszczystych pagórków. Zwykle zalewane są podczas sztormów jesienno-zimowych. Wydmy pierwotne zasiedlane są przez honkenię piaskową, rukwiel nadmorską oraz trawy typowe dla wydm nadmorskich, przez co następuje akumulacja lotnego piasku i rozwój wydm. Wydma – piaszczyste wzniesienie usypane przez wiatr. Warunki środowiska wpływają na różny kształt i rozmiar wydm. Powstawanie wydmy jest ściśle związane z transportem materiału piaszczystego: piasek pędzony wiatrem blisko powierzchni lub wleczony po niej zatrzymuje się za takimi przeszkodami jak głazy, zarośla czy nierówności gruntu – gromadząc się wówczas tworzy wydmę. Draasy (liczba pojedyncza: draa) – bardzo dużej wielkości wały zbudowane z piasku, występujące na niektórych pustyniach. Długość dochodzi do 600 km, szerokość ok. 3 km i wysokość do 450 m. Draa powstaje setki tysięcy lat i cechuje się bardzo powolnym przemieszczaniem. Według niektórych źródeł (Jaroszewski et al., 1985) jest to rodzaj wydmy, według innych (Gradziński et al., 1986) jest to oddzielna forma akumulacji piasku, większa od wydmy. Do powstania draasów wymagana jest gruba pokrywa piasku, dlatego draasy tworzą się tylko na niektórych pustyniach (Sahara, pustynie Półwyspu Arabskiego), a brak ich na innych, np. pustyniach Australii. Nazwa pochodzi z języka arabskiego.

    Wybrzeże niskie – wybrzeże piaszczyste, łagodnie opadające ku morzu. Delikatnie opadające dno umożliwia bezpieczne kąpiele. Plaża brzegu niskiego jest bardzo szeroka i piaszczysta, dlatego fale nie niszczą brzegu i drzewa nie mogą spaść na plażę. Dodatkowo wiatr bardzo często usypuje wydmy. Barchan, wydma sierpowata - rodzaj ruchomej wydmy o półksiężycowatym kształcie i ramionach wysuniętych zgodnie z kierunkiem wiatru (w stronę zawietrzną), charakterystyczny dla pustyń piaszczystych, pozbawionych roślinności (Sahara, Kalahari). Wąskie ramiona przemieszczają się szybciej niż część centralna wydmy. Barchany często łączą się ze sobą, tworząc długie piaszczyste wały, które noszą nazwę wydm wałowych. Ciągną się one nieraz setki kilometrów. Powstają w klimacie suchym, stok dowietrzny jest łagodny i zbity, stok odwietrzny stromy i luźny.

    Wydma nadmorska – typ wydmy, która rozwija się na wybrzeżach piaszczystych. Przeważnie wydmy nadmorskie mają paraboliczny kształt. Wydma gwiaździsta (ang. Star dune) – wydma o kształcie wielokątnym, połączenie kilku wydm, najczęściej wydmy parabolicznej i barchanu. Zazwyczaj wydmy tego typu powstają na obszarach o zmiennym kierunku wiatrów. Mają strome stoki, mogą osiągnąć ogromne rozmiary.

    Wydma paraboliczna – jeden z typów pojedynczych wydm. Charakteryzuje się tym, że ma kształt łuku o ramionach skierowanych pod wiatr. Mniej ubita miękka część znajduje się na kierunku przeciwnym niż kierunek dominującego wiatru. Jej centralna część jest ruchoma, gdyż jest zbudowana z suchszego i luźniejszego piasku niż ramiona i w przeciwieństwie do nich nie jest utrwalana przez rośliny. Wędrówka wydm na terenie Polski odbywa się z prędkością około 6–20 m/rok. Największą wysokość względną wydmy paraboliczne osiągają w miejscu zagięcia łuku, w tzw. czole. Zwykle nie przekracza ona 30 m i maleje w miarę oddalania się wzdłuż ramion. Zbocza zewnętrzne łuku wydmowego są z reguły bardziej strome (w środkowej części - ok. 15-20°) niż wewnętrzne (ok. 5-10°). Dzielnica Nadmorska w Świnoujściu – położona jest nad Bałtykiem, od plaży oddziela ją jedynie pas wydmy nadmorskiej. Znajdują się tutaj liczne hotele i pensjonaty, kawiarnie, kafejki, restauracje, dyskoteki, muszla koncertowa i kasyno. Budowane jest osiedle "Baltic Park" – 7 budynków na wydmie morskiej, bezpośrednio przy plaży. Najważniejszym etapem tej inwestycji będzie "Baltic Park Molo". W jego skład wejdzie 13-piętrowy luksusowy hotel wraz z molo o długości ok. 700 m. W okolicy znajduje się amfiteatr, korty tenisowe, kryta pływalnia oraz strefa płatnego parkowania. Przez dzielnicę przejeżdżają linie autobusowe 4, 6, 8 oraz Linia Europejska.

    Wydma biała – rodzaj wydmy nadmorskiej, ruchoma, w pierwszych stadiach stabilizowania pokryta ubogą roślinnością, bez wyraźnych procesów glebotwórczych. Ze względu na stabilizującą rolę systemów kłączowo-korzeniowych zasiedlających ją roślin, części zewnętrzne są wolniej przesypywane przez wiatr niż część centralna, więc powstaje forma wydmy parabolicznej.

    Nadbrzeże – część strefy brzegowej przylegająca bezpośrednio do brzegu morskiego od strony lądu. Przeważnie na nadbrzeżach występują wydmy. Nadbrzeża są zalewane przez wodę tylko przy wyjątkowo silnych sztormach.

    Wydma poprzeczna (wałowa) – występujący nad morzem wał wydmowy, ustawiony w poprzek do kierunku najsilniejszego wiatru o bardzo asymetrycznych zboczach. Może osiągnąć do 15 km długości i do 1,5 km szerokości. Wydmy te występują pojedynczo lub w szeregach. Spotykane są w klimacie wilgotnym. Kserofity, rośliny sucholubne, rośliny kserofilne – rośliny przystosowane fizjologicznie i anatomicznie do życia w suchych miejscach takich jak step, pustynia, półpustynia, wydmy, piaski, skały. Przystosowanie się do życia w takich warunkach nazywa się kseromorfizmem. Kserofity rosną w klimacie suchym i gorącym i w siedliskach, w których nieraz przez dłuższy czas brakuje wody, ale niektóre gatunki rosną także w klimacie zimnym i wysoko w górach, gdzie fizjologiczna susza wywołana jest nie brakiem wody, lecz innymi czynnikami uniemożliwiającymi jej pobieranie; niską temperaturą lub dużym zasoleniem.

    Dodano: 28.07.2011. 00:19  


    Najnowsze