• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Eutrofizacja Bałtyku - wyzwanie dla naukowców

    13.02.2012. 07:33
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Zmianom w ekosystemie Morza Bałtyckiego powodującym degradację jakości wody i zabójczy dla ryb deficyt tlenu, poświęcony jest projekt badawczy "Mokradła (nieużytki), algi i biogaz - przeciwdziałanie eutrofizacji południowego Bałtyku" prowadzony przez Instytut Oceanologii PAN w Sopocie we współpracy z polskimi i szwedzkimi instytucjami.

    Dorobek naukowców podsumowano w styczniu w Gdańsku na konferencji zorganizowanej przez Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego.

    Eutrofizacja następuje, gdy do wód napływają duże ilości azotu i fosforu. Powodują one zwiększony wzrost glonów i roślin wyższych. Jak wyjaśniają naukowcy z IO PAN, Morze Bałtyckie podlega silnym wpływom działalności człowieka. W wyniku tego zaburzona została w tym akwenie równowaga ekologiczna, a eutrofizacja jest jednym z najważniejszych ekologicznych problemów. Dopływ substancji biogenicznych do tego morza powoduje między innymi nadmierne rozrastanie się niepożądanych gatunków makroglonów, które gromadzą się wzdłuż linii brzegowej, a zwłaszcza wzdłuż wybrzeży Bałtyku Południowego.

    W wyniku eutrofizacji zaburzony jest ekosystem, np. populacja ryb, występują masowe zakwity sinicowe w środku sezonu turystycznego. Wszystkie te zjawiska stanowią poważne zagrożenie dla turystyki i w wyniku tego dla gospodarki obszarów leżących na wybrzeżach Bałtyku Południowego, które w dużym stopniu zależą od turystyki.

    Uczestnicy zjazdu zainteresowani prawidłowym działaniem ekosystemu Bałtyku podkreślali, że to rolnictwo - z racji stosowanych nawozów, spływających wraz z wodami deszczowymi i rzekami do morza - jest niebagatelnym źródłem nadmiernej ilości związków azotu i fosforu w wodach Bałtyku. Podnoszono też kwestię rozwijania odnawialnych źródeł energii.

    Projekt Instytutu Oceanologii określany jest skrótem WAB, od anglojęzycznego tytułu "Wetlands, Algae & Biogas. A South Baltic Sea Eutrophication Counteract Project"(http://wabproject.pl/pl/). Ma być przykładem zrównoważonego i zintegrowanego zarządzania strefą brzegową i zasobami wodnymi w regionie Bałtyku Południowego.

    Projekt, realizowanym z udziałem rolników, ma wykazać, jak można zmniejszyć dopływ substancji biogenicznych w wyniku zbierania roślinności z terenów podmokłych i glonów ze strefy brzegowej. W projekcie przetestowane zostaną nowe techniki redukowania dopływu substancji biogenicznych do morza. Zebrana biomasa zostanie poddana fermentacji w celu wytworzenia biogazu, który zostanie wykorzystany do produkcji energii. Substancje odżywcze z glonów, w pozostałości pofermentacyjnej, zostaną ponownie użyte jako nawozy, a zanieczyszczenia zaabsorbowane przez biomasę zostaną usunięte z układu.

    Projekt WAB jest realizowany w ramach Programu Współpracy Transgranicznej Południowy Bałtyk i współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Ma on trzy główne cele. Pierwszym jest wdrożenie technologii produkcji biogazu przy wykorzystaniu dostępnych lokalnie surowców. Drugi cel to ograniczenie odpływu biogenów z rolniczo wykorzystywanej zlewni Morza Bałtyckiego do wód morskich. Po trzecie, osoby zaangażowane w projekt muszą opracować system zbierania i przesyłu informacji o parametrach wód morskich oraz stworzyć modelu empiryczny pojawiania się makroglonów i sinic w Morzu Bałtyckim.

    Zdaniem ekspertów WAB przyczynia się do aktywizacji społeczności międzynarodowej, w tym naukowców, oraz wymiany doświadczeń w zakresie pozyskiwania energii ze źródeł odnawialnych. Wszystkie działania prowadzą do ochrony wód Morza Bałtyckiego przed ich nadmierną eutrofizacją.

    Partnerem wiodącym projektu jest samorząd miasta Trelleborg w Skanii. Zgodnie z dokumentem "Priorytety współpracy zagranicznej województwa pomorskiego", region Skania to szczególnie ważny dla nas partner w obszarze Morza Bałtyckiego. Stronę szwedzką w WAB reprezentują także uniwersytet w Lund oraz instytucja sprawująca nadzór nad gospodarką wodną w południowej części Szwecji. Projekt cieszy się wsparciem szwedzkiego Królewskiego Instytutu Technologii.

    Rola samorządu województwa pomorskiego polega m.in. na promocji projektu na szczeblu regionalnym, propagowaniu i wykorzystaniu wyników projektu w zakresie alternatywnych źródeł energii oraz przeciwdziałania eutrofizacji wód w kreowaniu polityki środowiskowej, udostępnianiu informacji w ramach posiadanym baz danych.

    Do grupy polskich partnerów projektu należą: Instytut Oceanologii Polskiej Akademii Nauk w Sopocie, Urząd Miasta w Sopocie, Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Gdańsku, Komunalny Związek Gmin "Dolina Redy i Chylonki" oraz Pomorskie Centrum Badań i Technologii Środowiska w Gdyni.

    PAP - Nauka w Polsce

    kol/ agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Morze Litorynowe – czwarta faza rozwoju Bałtyku; po niej morze to przybrało dzisiejszy wygląd i charakter. Powstało, gdy wskutek dalszego ocieplenia klimatu lądolód skandynawski stopniał do końca (ok. 5,5 tys. lat temu). Poziom wód podniósł się wtedy na tyle, że dotychczasowe Jezioro Ancylusowe uzyskało ponownie połączenie z Morzem Północnym, stając się znów akwenem morskim. Napływ wód oceanicznych spowodował wzrost zasolenia i rozwój fauny słonowodnej. Jednym z typowych jej przedstawicieli był pobrzeżek (Littorina littorea), od którego morze wzięło swą nazwę. W rezultacie tej kolejnej transgresji Morze Litorynowe zwiększyło swą powierzchnię, czego dowodem są do dziś obecne na jego dnie zalane wówczas doliny i torfowiska. Temperatura u południowych brzegów Bałtyku była o 2-3 °C wyższa od dzisiejszej, był to najcieplejszy okres w historii Bałtyku. Linia brzegowa była silnie rozwinięta; współczesny kształt Morza Bałtyckiego jest wypadkową kształtu ówczesnego i zmian abrazyjnych, które dokonały się do dnia dzisiejszego. Etap Morza Litorynowego zakończył się około 4 tysięcy lat temu, kiedy cieśniny duńskie uległy znacznemu przewężeniu, ograniczając dopływ wód słonych z Morza Północnego. Zasolenie wód się wyraźnie zmniejszyło; takim słonawym akwenem morskim jest Bałtyk do dnia dzisiejszego. Obecne stadium rozwoju Bałtyku określane jest czasem mianem Morza Mya. Monitoring jakości wód – systematyczne pomiary, oceny i prognozy stanu środowiska wodnego. W Polsce monitoring jakości wód jest jednym z podsystemów Państwowego Monitoringu Środowiska. Celem monitoringu jest ustalenie stanu jakościowego wód, a przez to podstaw do podejmowania działań na rzecz jej poprawy w razie potrzeby. Jest to podstawa ochrony wód, zwłaszcza ochrony przed zanieczyszczeniem, zarówno zanieczyszczeniem prowadzącym do eutrofizacji, głównie pochodzącym z sektora bytowo-komunalnego i rolnictwa (zanieczyszczenia biogenne), jak i zanieczyszczeniem przemysłowym. Ponieważ ocena stanu wód powierzchniowych wykorzystywana jest do zintegrowanego zarządzania wodami, monitoringu wód dotyczy wód powierzchniowych i podziemnych. Projekt Proteus – projekt współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 2007–2013. Proteus to ultranowoczesny, zintegrowany system przeznaczony do działań antyterrorystycznych i antykryzysowych realizowany przez konsorcjum wiodących ośrodków naukowo-badawczych w Polsce. Działania służb mają wspomagać m.in. trzy wielofunkcyjne roboty, samolot bezzałogowy oraz mobilne centrum dowodzenia. System ma być w całości zintegrowany, co jest innowacją w skali światowej i stanowi poważne wyzwanie dla inżynierów pracujących przy projekcie. Realizacja projektu rozpoczęła się w 2009 roku, a jego zakończenie planowane jest na rok 2013.

    Zanieczyszczenia biogenne – rodzaj zanieczyszczeń. Są to pierwiastki i sole mineralne potrzebne do rozwoju żywych organizmów (biogeny). Do podstawowych biogenów zaliczane są związki azotu i fosforu. W ściekach miejskich zarówno nieoczyszczonych jak i biologicznie oczyszczonych znajdują się duże ilości tych zanieczyszczeń. Ścieki te odprowadzane do rzek i jezior zwiększają ich żyzność wzbogacając w substancje pokarmowe, powodując ich przedwczesne starzenie, czyli eutrofizację. Wynikiem eutrofizacji jest masowy rozwój glonów, które obumierając i ulegając rozkładowi powodują wtórne zanieczyszczenie wód do wystąpienia procesów gnicia włącznie. Wielki Europejski Dział Wodny lub Europejski Dział Wodny – dział wód między zlewiskiem Morza Czarnego a zlewiskiem Morza Bałtyckiego. W Polsce przebiega on mniej więcej wzdłuż granic południowych kraju przez Sudety i Karpaty, stąd też niemal cały obszar kraju znajduje się w zlewni Bałtyku, jedynie górna część dorzecza Strwiąża w Ustrzykach Dolnych i okolicach oraz niewielkie skrawki Masywu Śnieżnika w Sudetach i Kotliny Orawskiej na Podhalu znajdują się w zlewni Morza Czarnego.

    Sercówka drobna (Parvicardium hauniense) – endemiczny gatunek małża z rodziny sercówkowatych (Cardiidae), najmniejszy małż Morza Bałtyckiego. Jest gatunkiem charakterystycznym dla płytkich, słonawych wód, występującym tylko wśród roślinności dennej zacisznych zatok Bałtyku o niskim zasoleniu. W polskich wodach Bałtyku występuje wyłącznie w Zatoce Puckiej, szczególnie w jej północnej części. Rzadko spotykany na nieosłoniętych brzegach. Związek Miast Bałtyckich (Union of the Baltic Cities, UBC) – jest aktywną siecią współpracy  ponad 100 miast członkowskich, powstałą w celu  rozwijania współpracy i wymiany doświadczeń pomiędzy miastami członkowskimi. Nadrzędnym celem ZMB jest dążenie do demokratycznego, gospodarczego, społecznego, kulturalnego jak i  przyjaznego dla środowiska rozwoju regionu Morza Bałtyckiego.

    GreenEvo – Acelerator Zielonych Technologii (AZT) - projekt Ministerstwa Środowiska mający na celu międzynarodowy transfer technologii, sprzyjających ochronie środowiska. W ramach projektu wytypowane zostały najlepsze polskie rozwiązania, w tym technologie oczyszczania ścieków, przetwarzania odpadów niebezpiecznych oraz rozwiązania wspierające wykorzystanie odnawialnych źródeł energii, obejmujące maszyny rolnicze służące do wytwarzania brykietu i kolektory słoneczne. Rada Państw Morza Bałtyckiego, CBSS (Council of the Baltic Sea States) – organizacja międzynarodowa powstała z inicjatywy rządów Niemiec i Danii, które w dniach 5–6 marca 1992 zorganizowały konferencję ministrów spraw zagranicznych w Kopenhadze. Powołano wówczas do życia Radę Państw Morza Bałtyckiego, początkowo jako forum współpracy międzyrządowej. Rada Państw Morza Bałtyckiego jest kolejnym etapem instytucjonalizacji stosunków międzynarodowych w regionie Morza Bałtyckiego po zimnej wojnie. Tuż po jej zakończeniu rządy Polski i Szwecji, wystąpiły z propozycją zwołania konferencji szefów rządów, poświęconej ochronie środowiska Morza Bałtyckiego. Na konferencji, która odbyła się w dniach 2–3 września 1990 roku w Ronneby w Szwecji, przyjęto Deklarację Morza Bałtyckiego. Rady Państw Morza Bałtyckiego nie należy mylić z Radą Bałtycką, która jest politycznym związkiem Litwy, Łotwy i Estonii.

    Baltic Sail – to międzynarodowe porozumienie podpisane przez największe miasta rejonu Morza Bałtyckiego zainicjowane przez Rostock w 1991. Celem i założeniem pomysłodawców jest promowanie morskiego dziedzictwa europejskiego regionu Morza Bałtyckiego oraz wspieranie tradycyjnej żeglugi bałtyckiej od portu do portu. Obecnie do Baltic Sail należą:

    Projekt Baltex (ang. The Baltic Sea Experiment) – rozpoczęty w 1992 roku projekt badający zmiany klimatu, zarządzanie zasobami wodnymi oraz jakość powietrza i wody w rejonie Morza Bałtyckiego.

    Energia dla Wszystkich - to nazwa inicjatywy i partnerstwa - obu zapoczątkowanych przez Azjatycki Bank Rozwoju (ADB), w celu zmniejszenia ubóstwa energetycznego w regionie Azji i Pacyfiku. Inicjatywa ma na celu opracowanie metod zapewnienia dostępu do niezawodnych i przystępnych cenowo usług energetycznych oraz wsparcia rozwinięcia ich skali. Obejmuje ona zarówno dostęp gospodarstw domowych do energii elektrycznej wytwarzanej technologiami odnawialnych źródeł energii takich, jak mikro energetyki wodnej, słonecznej, biomasy i małej energetyki wiatrowej, jak również dostęp do czystych paliw do gotowania takich, jak LPG lub biogazu z odchodów zwierzęcych. Natomiast partnerstwo powstało, aby umożliwić różnym podmiotom z branży współpracę w regionie. Jednym z opisanych celów jest zapewnienie dostępu do energii 100 milionom ludzi w regionie do 2015 roku. Klimat Kołobrzegu: Kołobrzeg leży w krainie klimatycznej zwanej Pobrzeżem Kołobrzeskim w obrębie klimatów bałtyckich. Klimat miasta kształtowany jest pod wpływem morza. Pod szczególnym jego silnym działaniem znajdują się tereny uzdrowiskowe. Ponad 55% wiatrów w skali rocznej wieje od morza lub wzdłuż morza. Roczny rozkład częstotliwości wiatrów w Kołobrzegu nie odbiega od typowego rozkładu dla wybrzeży Bałtyku. W zimie zaznacza się duży udział wiatrów z kierunków południowo-zachodniego (SW) i południowego (S), wiosną przeważają wiatry z północnego wschodu (NE), północny (N) i zachodu (W), w lecie notuje się największy udział wiatrów z zachodu (W), a jesienią-przewagę z kierunku południowo-zachodniego (SW) i południowego (S). Wyraźnie wyróżniają się dwa okresy: jesienno-zimowy od września do lutego, z przewagą wiatrów odlądowych i wiosenno-letni, w którym dominują wiatry odmorskie.

    Uprawy energetyczne to uprawy roślin w celu pozyskania biomasy z przeznaczeniem na cele energetyczne czyli do produkcji energii cieplnej, energii elektrycznej oraz paliwa gazowego (biogazu) lub ciekłego. Biomasa jest zaliczana do odnawialnych zasobów energii. Za uprawy energetyczne uznaje się te uprawy, które nie wytwarzają żywności. Odpady z upraw roślin przemysłowych i żywnościowych też mogą być używane w celu produkcji energii, ale takie uprawy nie są uznawane za uprawy energetyczne. Juliusz C. Chojnacki – polski naukowiec, oceanolog, biolog i ekolog morza, badacz morskich wód polarnych (Antarktycznych) i Bałtyku, wód estuariowych. Wprowadził i monitoruje pierwszą sztuczną rafę na Zatoce Pomorskiej jako medium do rewitalizacji wód morskich. Specjalizuje się w zakresie ekologii zooplanktonu morskiego, dynamice jego struktur i ich funkcjonowania, zoobentosu na sztucznych podłożach w strefie przybrzeżnej morza, a ponadto w biomanipulacji wód limnetycznych.

    Dodano: 13.02.2012. 07:33  


    Najnowsze