• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Feromony pomogą chronić lasy bukowe przed szkodnikiem

    16.09.2011. 00:11
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Substancję feromonową, która pozwoli lepiej chronić lasy bukowe, dębowe, brzozowe i inne przed jednym ze szkodników, opracowali naukowcy z Instytutu Chemii Fizycznej PAN w Warszawie - poinformował Instytut w przesłanym PAP komunikacie.



    Drwalnik bukowiec to niewielki, ciemny chrząszcz o walcowatym kształcie, dorastający najwyżej czterech milimetrów. Występuje w Europie, a żeruje na drzewach liściastych. Można go spotkać głównie w lasach bukowych, zwłaszcza już uszkodzonych. Nie gardzi też brzozami, dębami, klonami, lipami i innymi gatunkami.

    Do niedawna leśnicy nie dysponowali substancjami na bazie feromonów, które pozwalałyby monitorować i ograniczać populację tego szkodnika. Feromony są związkami lotnymi, wydzielanymi przez rozmaite organizmy po to, by się komunikować. Związki te pełnią różne zadania - najczęściej sygnalizują samcom obecność samic lub wskazują na obfitość pożywienia. Mogą też ostrzegać. Wiedzę na temat feromonów od dawna wykorzystuje się w leśnictwie.

    Feromonowe pułapki na owady pozwalają w prosty sposób monitorować, ograniczać lub zwalczać różne szkodniki.

    "Feromony występują w środowisku w skrajnie małych stężeniach, dlatego ich stosowanie jest wyjątkowo ekologiczne i ekonomiczne" - podkreśla dyrektor Zakładu Doświadczalnego CHEMIPAN Instytutu Chemii Fizycznej PAN w Warszawie, dr hab. Jerzy Raczko. Jego instytucja co roku dostarcza leśnikom w całej Polsce kilkadziesiąt tysięcy pułapek feromonowych do monitorowania populacji brudnicy mniszki. We wszystkich łącznie znajduje się zaledwie 12 g. feromonu.

    Teraz naukowcy z CHEMIPAN-u poinformowali o opracowaniu nowej substancji feromonowej, która okazała się skutecznie wabić bukowca i inne, blisko z nim spokrewnione szkodniki. Substancję testowano w zeszłym roku w lasach na terenie Niemiec (gdyż naukowcy opracowali ją na zlecenie niemieckiej firmy). "Wyniki badań przeprowadzonych przez naszych niemieckich kolegów okazały się wyjątkowo miłą niespodzianką" - zauważa Raczko. Nowy preparat skutecznie wabił nie tylko drwalnika bukowca, ale i chrząszcze z pozostałych, pokrewnych mu gatunków.

    Pułapkę feromonową opracowano dzięki doświadczeniom z substancją do wabienia szkodnika sosen. W Polsce najwięcej mamy lasów sosnowych, dla których zagrożeniem jest żerujący na drzewach iglastych krewniak bukowca, drwalnik paskowany. Zwalcza się go już od dawna. I to właśnie substancja stosowana do wabienia szkodnika sosen posłużyła teraz jako podstawa do stworzenia nowego feromonu, opracowanego z myślą o przywabianiu drwalnika bukowca.

    Skuteczność nowej substancji sprawdzali eksperci z Politechniki Drezdeńskiej. Testy przeprowadzili w lasach (nieopodal Lipska, Drezna i Wermsdorfu), składających się z buków, dębów i jesionów. Zainstalowane tam pułapki feromonowe wypełniły się nie tylko drwalnikami: bukowcami i paskowanymi, ale również drwalnikami znaczonymi. Nowy preparat okazał się skuteczny na wszystkie gatunki chrząszczy z rodzaju Trypodendron - podkreślają naukowcy.

    Rozmieszczenie w lasach nowego preparatu wabiącego drwalniki pozwoli dokładniej wyznaczać terminy rozpoczęcia i kulminacji tzw. rójek szkodników. Pułapki umożliwiają też ocenę skali występowania szkodników, co pozwala skuteczniej monitorować drzewostany i lepiej zapobiegać szkodom. 

    PAP - Nauka w Polsce

    zan/ agt/bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Pułapka feromonowa – urządzenie, które dzięki wykorzystaniu wabiących substancji zapachowych o charakterze seksualnym lub żerowym może być wykorzystywane w ochronie lasu do ograniczenia liczebności szkodliwych owadów leśnych. Zawadzik leśniczek (Troilus luridus) – gatunek drapieżnego owada z rzędu pluskwiaków różnoskrzydłych, z rodziny tarczówkowatych. Długość ciała 11-12 mm. Występuje głównie w lasach. W odróżnieniu od innych członków rodziny tarczówkowatych, jest gatunkiem drapieżnym. Za pomocą kłującego aparatu gębowego owady dorosłe wysysają mszyce, larwy chrząszczy i błonkówek, oraz gąsienic motyli (najczęściej szkodników leśnych) . Z tego powodu gatunek ten ma duże znaczenie w ochronie lasów i sadów. Pojawia się czasami masowo w przypadku gradacji szkodników. Fumigacja (późn. łac. fumigatio - dymienie z łac. fumigatus od fumigare - dymić, kadzić) - zwalczanie szkodników (np. owadów i gryzoni) za pomocą substancji chemicznych w formie dymu, pary lub gazu. Substancje te zwane są fumigantami. Do niedawna powszechnie stosowanym fumigatorem był bromek metylu, który obecnie jest zastępowany innymi substancjami ze względu na powodowanie efektu cieplarnianego. Główną zaletą fumigacji jest wysoka skuteczność w zwalczaniu szkodników drewna oraz neutralność procesu dla odkażanego materiału.

    Omięk (Lagria hirta) – owad z rzędu chrząszczy. Długość 7-10 mm. Ubarwienie ciała czarne, pokryw żółte. Głowa kulista z dużymi oczami. Larwy żerują w butwiejących liściach. Występuje w lasach liściastych od drugiej połowy maja do wczesnej jesieni. W Polsce pospolity w dzielnicach południowych. Biologiczne zwalczanie szkodników – początkowo, zgodnie z nazwą była to metoda zwalczania szkodników za pomocą organizmów, zwykle będących ich naturalnymi wrogami. Obecnie pod tą nazwą ukrywa się wiele różnorodnych metod, których celem jest zmniejszenie populacji szkodnika poniżej progu szkodliwości gospodarczej a zarazem zminimalizowanie wpływu samych zabiegów na środowisko naturalne i zdrowie człowieka. Wobec różnorodności stosowanych zabiegów, w sensie ogólnym powinno się raczej mówić o ekologicznych metodach zwalczania szkodników lub o proekologicznych zabiegach ochronnych i zapobiegawczych. W zakres tych metod wchodzą działania wykorzystujące wszelkiego rodzaju organizmy (klasyczna metoda zwalczania biologicznego), metody agrotechniczne oraz zabiegi biotechniczne. Złożoność sposobów oddziaływania powoduje, że podział metod jest orientacyjny i nie całkiem rozłączny, co nie ma najmniejszego wpływu na ich skuteczność.

    Biegacz pomarszczony (Carabus intricatus) – owad z rzędu chrząszczy. Jeden z występujących w Polsce biegaczowatych, osiąga długość 24-35 mm. Biegacz pomarszczony żyje w lasach. Często kryje się pod kamieniami, pniakami i w spróchniałych pniach drzew. Biegacz pomarszczony jest chrząszczem drapieżnym, aktywnym w nocy. Występuje w południowej i środkowej Europie, tworzy kilka ras geograficznych. Antyfidanty - środki stosowane w celu ochrony roślin i plonów, hamujące żerowanie lub składanie jaj przez szkodniki. Ich stosowanie zaliczane jest do biologicznych (ekologicznych) metod ochrony roślin. Pierwotne antyfidanty były uzyskiwane z roślin, które broniąc się przed zgryzaniem przez szkodnika, produkowały związki chemiczne mu szkodzące, na co naturalną reakcją szkodnika, było zwiększanie na nie tolerancji. W efekcie, między rośliną a jej pasożytem (także inną rośliną rosnącą w pobliżu) wytwarza się stan równowagi. W obu populacjach można zawsze znaleźć: po stronie broniącego się osobniki produkujące więcej/mniej antyfidanta natomiast po stronie atakującego osobniki bardziej/mniej na niego odporne.

    Lindan – organiczny związek chemiczny, pestycyd, aktywny składnik preparatów do zwalczania szkodników, głównie w leśnictwie i w uprawach roślin przemysłowych. Substancja krystaliczna o zapachu stęchlizny, największe znaczenie ma izomer γ, wykazujący własności owadobójcze (działa jako trucizna kontaktowa i żołądkowa). Stosowano go też do ochrony zielników przed owadami. Paśnik niszczyciel (Plagionotus detritus) – owad z rzędu chrząszczy. Długość 10-20 mm. Ciało czarne, przód przedplecza żółty. Czułki i odnóża czerwonobrązowe. Na pokrywach plamy i cztery przepaski w kolorze żółtym. Larwy tego chrząszcza żerują w drewnie zwalonych dębów i brzóz. Owad występujący w lasach liściastych całej Europy, Kaukazu, Azji Mniejszej i Azji Środkowej. W Polsce występuje rzadko.

    Biedronka oczatka (Anatis ocellata) - owad z rzędu chrząszczy. Największa z występujących w Polsce biedronek osiąga długość 9 mm. Owad barwy czarnej, na czerwonych pokrywach skrzydeł czarne plamki w białych obwódkach. Oczatka jest gatunkiem kosmopolitycznym, bytuje w lasach iglastych (głównie świerkowych) na całym świecie.

    Wonnica piżmówka (Aromia moschata) – owad z rodziny kózkowatych. Należy do podrzędu chrząszczy wielożernych, obejmującego większość chrząszczy i wyróżnianego obok chrząszczy drapieżnych. Rozwój tego owada związany jest z wierzbą, na której żeruje larwa a sokami tego drzewa odżywia się imago. Jaja składa do szczelin w pniu, w których następnie rozwijają się młode. W przypadku masowych pojawów może powodować zamieranie drzewa. Nazwa polska (a także łacińska) nawiązuje do wydzieliny o silnej woni piżma, którą ten chrząszcz produkuje. Występowanie: Europa.

    Nedyus quadrimaculatus – gatunek owada z rzędu chrząszczy. Występuje na rozległych obszarach Europy i Azji. Spotykany jest w wilgotnych lasach i na siedliskach ruderalnych towarzyszących osiedlom. Jest monofagiem żyjącym wyłącznie na pokrzywie zwyczajnej. Las ochronny to las pełniące (wyłącznie lub dodatkowo) funkcję pozaprodukcyjne związane z ochroną gruntów, wód, infrastruktury oraz terenów zamieszkanych przez człowieka i zagrożonych skutkami zjawisk żywiołowych, np. powodzią. Na koniec 2006 roku łączna powierzchnia lasów ochronnych w Polsce wynosiła 3456 tysięcy ha, w tym w Lasach Państwowych 3349 tysięcy ha (47,5% powierzchni leśnej bez rezerwatów), w lasach prywatnych 80 tysięcy. ha (5%), a w lasach gminnych 27 tysięcy ha (32%).

    Łaźnia – sprzęt laboratoryjny pośredniczący w ogrzewaniu lub chłodzeniu naczyń laboratoryjnych (wraz z ich zawartością). Łaźnia jest naczyniem wypełnionym odpowiednią substancją. Substancja ta może być nagrzewana przez zewnętrzne źródło ciepła w celu przekazywania tego ciepła dalej, poprzez ścianki naczynia laboratoryjnego do podgrzewanej substancji lub przeciwnie, może ona odbierać ciepło od substancji. Naczynie laboratoryjne jest zanurzone lub też otoczone substancją przekazującą ciepło z możliwie wszystkich stron.

    Dodano: 16.09.2011. 00:11  


    Najnowsze