• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Finansowane przez UE badanie przyczynkiem do skuteczniejszej ochrony ekosystemów słodkowodnych

    06.03.2012. 10:49
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Według wyników badania afrykańskich i europejskich badaczy, opublikowanego w dzienniku Conservation Letters, metody stosowane obecnie przy planowaniu strategii ochrony środowiska nie zapewniają odpowiedniej ochrony ekosystemów słodkowodnych oraz realizowanych przez nie usług.

    Naukowcy z Belgii, Niemiec, Holandii, Senegalu, RPA, Szwajcarii oraz Zjednoczonego Królestwa skorzystali ze wsparcia UE w ramach projektu BIOFRESH ("Bioróżnorodność w ekosystemach słodkowodnych: Stan, tendencje, naciski i priorytety ochrony"), na którego realizację przyznano dotację w wysokości 6 465 406 euro ze środków tematu "Środowisko" siódmego programu ramowego UE (7PR).

    Wody słodkie należą do najbardziej zagrożonych ekosystemów na świecie i choć zajmują mniej niż 1% powierzchni Ziemi, zamieszkuje je ponad jedna trzecia znanych na świecie gatunków oraz około jedna trzecia wszystkich kręgowców. Wzrost populacji ludzkiej oraz rozwój gospodarczy stale zagrażają dobrej kondycji ekosystemów słodkowodnych, stawiając pod znakiem zapytania ich zdolność do wspierania bioróżnorodności oraz realizacji takich usług ekosystemowych, jak nawadnianie, oczyszczanie i dostarczanie ludziom żywności.

    Międzynarodowa grupa badaczy domaga się zdobycia bardziej zasadniczych informacji dotyczących stanu oraz dystrybucji bioróżnorodności w ekosystemach wodnych, aby umożliwić skuteczniejsze zaplanowanie ich ochrony oraz inwestycji w te cele. Podstawą wyników badań jest wszechstronna ocena bioróżnorodności w wodach słodkich na terenie Afryki, przeprowadzona w ramach najbardziej szczegółowego badania bioróżnorodności wód słodkich na całym kontynencie, jakie kiedykolwiek przeprowadzono.

    Naukowcy porównali dane zawarte na mapach zasięgu dotyczące 4203 gatunków słodkowodnych oraz 3521 gatunków lądowych z całej Afryki z danymi dotyczącymi obszarów chronionych, występowania dużych tam, ubogich terenów wiejskich oraz z czerwoną listą Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) - katalogiem, w którym uszeregowano rośliny i zwierzęta zagrożone całkowitym wyginięciem, kwalifikując je jako poważnie zagrożone, zagrożone lub narażone na niebezpieczeństwo. Mając do dyspozycji wszystkie te dane, naukowcy byli w stanie przeanalizować stan, zagrożenia oraz ochronę bioróżnorodności wód słodkich.

    Odkryli, że problem leży w zagadnieniu, na które ukierunkowano badania, czyli w przeznaczaniu większości wsparcia na ochronę gatunków lądowych i tak zwanych "gatunków charyzmatycznych". Określenie gatunki charyzmatyczne odnosi się do działań związanych z przeznaczaniem wsparcia na ochronę jednego określonego znanego i atrakcyjnego gatunku, takiego jak na przykład panda. Grupy zajmujące się ochroną środowiska próbują często gromadzić wsparcie dla całych ekosystemów, używając jednego gatunku jako "gatunku sztandarowego".

    Jednak w rzeczywistości, jak pokazuje to badanie, przez taki nacisk na gatunki charyzmatyczne i lądowe, działania zmierzające do ukazania występowania i istniejących zagrożeń dla wielu gatunków słodkowodnych pozostają relatywnie niezauważone. Zespół odkrył, że ustalanie priorytetów i celów inwestycji w ochronę środowiska tylko na podstawie wiedzy o ptakach, ssakach i płazach może być niewystarczające w przypadku zwierząt słodkowodnych, takich jak ryby, mięczaki i kraby. Plany ochrony ekosystemów słodkowodnych są często nakreślane z użyciem gatunków "zastępczych". Jednak zespół ostrzega, że nie zapewnia to wystarczającej ochrony przed różnymi zagrożeniami ze strony
    człowieka i klimatu. Ekosystemy słodkowodne są z natury dynamiczne i transgraniczne, co oznacza, że potrzeby związane z ich ochroną często nie są zaspokajane w ramach obszarów chronionych planowanych wokół ekosystemów naziemnych.

    Podczas ich badania zasygnalizowano uprzywilejowaną pozycję gatunków lądowych i charyzmatycznych, co powoduje brak wszechstronnej i kompletnej wiedzy na temat globalnych wzorców i tendencji bioróżnorodności słodkowodnej, w związku z czym zespół postuluje przeprowadzenie ukierunkowanych i odpowiednio zaplanowanych badań nad bioróżnorodnością ekosystemów słodkowodnych i przyznanie funduszy na te badania.

    Celem projektu BIOFRESH jest stworzenie globalnej platformy informacyjnej dla naukowców i podmiotów zarządzających ekosystemami, z dostępem do wszystkich udostępnionych baz danych, zawierających opis rozmieszczenia, stanu oraz tendencji w globalnej bioróżnorodności ekosystemów słodkowodnych. W ramach projektu, który rozpoczęto w roku 2009 z zamiarem kontynuowania do roku 2014, współpracuje 19 instytucji badawczych z Austrii, Francji, Niemiec, Węgier, Malezji, Filipin, Słowenii, Hiszpanii, Szwecji, Szwajcarii oraz Zjednoczonego Królestwa.

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Integrowana ochrona roślin – sposób ochrony roślin przed organizmami szkodliwymi, polegającym na wykorzystaniu wszystkich dostępnych metod ochrony roślin, dający pierwszeństwo metodom niechemicznym, w sposób minimalizujący zagrożenie dla zdrowia ludzi, zwierząt oraz dla środowiska. Tym samym integrowana ochrona roślin pozwala ograniczyć stosowanie chemicznych środków ochrony roślin do niezbędnego minimum i w ten sposób ograniczyć presję na środowisko naturalne oraz chroni bioróżnorodność środowiska rolniczego. Gatunek osłonowy (celowy, tarczowy, ang. umbrella species) - określenie stosowane w ochronie przyrody i oznaczające gatunki, których ochrona pociąga za sobą ochronę wielu innych, współwystępujących gatunków, a także ich siedliska. Gatunki osłonowe są zwykle dość ściśle związane z konkretnym biotopem i mogą służyć jako gatunki charakterystyczne ekosystemów wymagających ochrony. TEEB (The Economics of Ecosystems and Biodiversity) to projekt zainicjowany przez rząd Niemiec, Komisję Europejską i UNEP, mający na celu zwrócenie uwagi opinii publicznej na zyski płynące z dobrze funkcjonujących, zdrowych ekosystemów wykazujących się wysoką bioróżnorodnością, oraz na rosnące koszta niszczenia ekosystemów. W tym celu TEEB stara się stworzyć syntezę zagadnień naukowych, ekonomicznych i ich implikacji politycznych.

    Ochrona przyrody w Niemczech: Ochrona przyrody ma w Niemczech wysoki status, jest wpisana jako cel państwowy w art. 20 konstytucji od 1994 r. Ponad 42% terytorium kraju jest objęte jakąkolwiek formą ochrony przyrody, jest to jeden z największych wskaźników na świecie. Państwo bierze też udział w większości międzynarodowych inicjatyw proekologicznych. Mimo to środowisko niemieckie jest niemal całkowicie przetworzone przez człowieka, a ponad 40% gatunków kręgowców i roślin jest zagrożonych wyginięciem w obszarze republiki federalnej. Wysokie standardy ochronne mają więc za zadanie ocalić resztki bioróżnorodności i w miarę możliwości odtworzyć stabilne ekosystemy. Państwowa Rada Ochrony Przyrody (PROP) – organ opiniodawczo-doradczy w zakresie ochrony przyrody, działający przy Ministrze Środowiska, ale doradzający na podstawie różnych ustaw także innym organom oraz mogący wyrażać opinie i stanowiska z własnej inicjatywy oraz na wniosek dowolnych podmiotów. Rada składa się z 40 członków powoływanych przez ministra na pięcioletnią kadencję, spośród działających na rzecz ochrony przyrody przedstawicieli nauki, praktyki i organizacji ekologicznych. Państwowa Rada Ochrony Przyrody okresowo ocenia stan ochrony przyrody w Polsce, opiniuje projekty aktów prawnych, projekty nowych obszarów chronionych, przedstawia wnioski w sprawach dotyczących ochrony przyrody oraz popularyzuje ochronę przyrody. Zgodnie z ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody pełni także funkcję organu naukowego CITES. PROP jest także członkiem Światowej Unii Ochrony Przyrody IUCN (jako organizacja pozarządowa). Do 1949 r. była wraz z Biurem Delegata Ministra Oświaty jedyną w Polsce instytucją państwową zajmującą się ochroną przyrody.

    Ochrona gatunkowa – w Polsce jedna z form ochrony przyrody. Zgodnie z brzmieniem ustawa o ochronie przyrody z 2004 roku na celu ma zapewnienie przetrwania i właściwego stanu ochrony dziko występujących roślin, grzybów i zwierząt oraz ich siedlisk, a także zachowanie różnorodności gatunkowej i genetycznej. Ochrona ta dotyczy gatunków rzadko występujących, endemicznych, podatnych na zagrożenia i zagrożonych wyginięciem oraz objętych ochroną na podstawie umów międzynarodowych. Ochrona gatunkowa roślin – prawny sposób zabezpieczenia rzadko występujących gatunków dziko rosnących roślin zagrożonych wyginięciem. Gatunków chronionych nie wolno niszczyć, zrywać, zbierać, niszczyć ich siedlisk, sprzedawać, nabywać, przewozić przez granicę państwa itp. Dla gatunków ściśle chronionych na odstępstwo od takiego zakazu może wyjątkowo wyrazić zgodę Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, dla gatunków częściowo chronionych - Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska. Gatunki częściowo chronionych gatunków roślin mogą być dopuszczone do limitowanego (za zezwoleniem wojewody) zbioru na potrzeby ziołolecznictwa.

    Polska Czerwona Księga Zwierząt – rejestr zagrożonych gatunków zwierząt na terenie Polski. Została stworzona na wzór międzynarodowej Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych. Zawiera listę ginących gatunków zwierząt z dokładnym ich opisem i mapami rozmieszczenia. Określa także stopień zagrożenia poszczególnych gatunków, rzadkość ich występowania oraz stosowane i proponowane sposoby ochrony. Sozologia (gr. sódzo=ochraniam, sódzein=ochraniać + lógos=nauka) - nauka o czynnej ochronie środowiska naturalnego, nauka zajmująca się problemami ochrony środowiska, przyczynami i następstwami niekorzystnych zmian w strukturze i funkcjonowaniu układów przyrodniczych (ekologicznych), zmian wynikających z rozwoju cywilizacji oraz sposobami zapobiegania im i łagodzenia ich skutków. Sozologia to nauka zajmująca się problemami ochrony przyrody i jej zasobów, bada przyczyny i skutki przemian w naturalnych lub zmienionych przez człowieka układach przyrodniczych, zachodzących na skutek procesów antropogenicznych. Poszukuje skutecznych sposobów zapobiegania degradacji środowiska, w zakresie środowiska wodnego zajmuje się jego ochroną przed zanieczyszczeniem, eutrofizacją i degradacją wód. W ramach sozologii są opracowywane praktyczne metody działania zmierzające do zapobiegania lub łagodzenia skutków niekorzystnych zmian środowiska.

    Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych – publikowana przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (IUCN) lista zagrożonych wyginięciem gatunków organizmów. Ukazała się po raz pierwszy w 1963 roku. Edycja Czerwonej Księgi z roku 2011 zawierała spis 59 508 gatunków (ponad 45 tysięcy gatunków zwierząt, ponad 14 tysięcy gatunków roślin oraz 18 gatunków grzybów), z których 19 265 jest zagrożonych wyginięciem. Większość z nich uzyskała status zagrożonych w wyniku działalności człowieka.

    Biomonitoring, monitoring biologiczny, monitoring przyrodniczy – działania polegające na obserwowaniu i ocenie stanu oraz zachodzących zmian w ekosystemach, składnikach różnorodności biologicznej i krajobrazowej, w tym typach siedlisk przyrodniczych, populacjach i gatunkach, a także służące ocenie skuteczności stosowanych metod ochrony przyrody. W szerszym znaczeniu biomonitoring określany jest jako działania służące ocenie stanu środowiska za pomocą bioidentyfikatorów. W takim ujęciu monitoring biologiczny ma na celu nie tylko ocenę stanu środowiska przyrodniczego (organizmów żywych i ekosystemów), ale też innych parametrów środowiska, w szczególności stopnia zanieczyszczenia powietrza i wód.

    Census of Marine Life (Spis morskich form życia), w skrócie CoML – jeden z największych międzynarodowych projektów badawczych różnorodności i sposobu rozmieszczenia organizmów morskich, łączący 2700 naukowców z ponad 80 krajów świata. Celem badań prowadzonych w ramach programu było dostarczenie podstaw do opracowania polityki ochrony szczególnie wrażliwych obszarów morskich, wyznaczenia obszarów morskich wymagających ochrony oraz stworzenia globalnej sieci obszarów chronionych przed agresywnymi połowami. Program jest wspierany przez wiele organizacji rządowych związanych z nauką, środowiskiem i rybołówstwem, oraz przez prywatne fundacje i korporacje. Partnerami projektu są Encyclopedia of Life i National Geographic Society. Straż Ochrony Przyrody - organizacja społeczna, której celem była ochrona przyrody oraz kształtowanie środowiska naturalnego. W roku 2001 została przekształcona w Stowarzyszenie "Straż Ochrony Przyrody", obecnie działa na podstawie przepisów i ustawy o stowarzyszeniach.

    Dodano: 06.03.2012. 10:49  


    Najnowsze