• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Geolodzy potwierdzili obecność wiecznej zmarzliny na Suwalszczyźnie

    09.08.2010. 04:18
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Polscy geolodzy w otworze badawczym na Suwalszczyźnie znaleźli wieczną zmarzlinę sprzed 13 tysięcy lat. To europejski fenomen przyrodniczy i najzimniejsze skały w Europie - poinformowali eksperci Państwowego Instytutu Geologicznego podczas konferencji prasowej w Warszawie. Specjaliści zaznaczyli, że jest to jedyny taki obiekt w Europie Środkowej. "Na Suwalszczyźnie odkryliśmy wieczną zmarzlinę, taką jak na Syberii i Alasce" - powiedział rzecznik PIG Mirosław Rutkowski.

    Dlaczego dokonane odkrycie jest tak niezwykłe? Ponieważ - jak wyjaśnił rzecznik PIG - zgodnie z prawami geotermii im głębiej wwiercimy się w skorupę ziemską, tym na gorętsze skały natrafimy. Paradoksalnie na zbadanym terenie temperatura zamiast rosnąć, wraz z głębokością - maleje.

    Zmarzlinę znaleziono w okolicach Udrynia i Szypliszek. Naukowcy z Państwowego Instytutu Geologicznego wykonali tam otwór wiertniczy o głębokości 450 metrów. Wiercenie ukończyli 24 lipca, a w poniedziałek, 26 lipca, wykonali dokładne pomiary temperatury; kolejne przeprowadzili 3 sierpnia. Wyniki tych ostatnich przerosły oczekiwania geologów. Na głębokości 356 metrów odnotowali - bardzo niską jak na tę głębokość - temperaturę + 0,07 st. Celsjusza.

    Jak wyjaśnił dyrektor Instytutu doc. dr hab. Jerzy Nawrocki, dzięki odkryciu potwierdzają się hipotezy naukowców, że kilkanaście tysięcy lat temu na obszarze Polski znajdował się lodowiec. Teraz mamy na to namacalny dowód w postaci zmarzliny, która jest śladem surowego klimatu sprzed 13 tysięcy lat. Ukryta głęboko pod powierzchnią ziemi zmarzlina przetrwała aż do dzisiaj.

    Dr Jan Szewczyk z PIG, wyjaśniał, że dzięki odkryciu naukowcy będą mogli w przyszłości skuteczniej śledzić zmiany klimatu. "By kształtować modele przyszłych zmian klimatycznych badacze muszą zebrać jak najwięcej informacji o tym jak klimat kształtował się w przeszłości. Nasze odkrycie to jeden z elementów tej ogólnoświatowej wiedzy. Jest to nasz wkład w tę dziedzinę nauki i dyskusję o ociepleniu klimatu" - powiedział Szewczyk.

    Rzecznik PIG przyznał, że odkrycie jest na tyle zaskakujące, że naukowcy sami jeszcze do końca nie wiedzą do czego ich ono doprowadzi. "Już pojawiają się głosy, że powinna tam powstać stacja naukowo-badawcza do śledzenia zmian klimatu" - powiedział.

    Odkrycie będzie miało również istotne znaczenie dla rozwoju geotermii na obszarze Suwalszczyzny. "Wiemy, że Polska północno-wschodnia to obszar o niskim strumieniu geotermalnym. Tam inwestycje geotermalne stoją pod dużym znakiem zapytania. Dzięki prowadzonym badaniom ten obszar będziemy mogli precyzyjniej zweryfikować i podzielić na segmenty, w których będzie można stosować specyficzny rodzaj geotermii tzw. suchych-gorących skał" - powiedział Nawrocki.

    Badania pomagą także określić szereg parametrów związanych z przepływem wód podziemnych i szczelnością skał, co ma kluczowe znaczenie dla m.in. podziemnego składowania dwutlenku węgla. Dzięki prowadzonym wierceniom naukowcy uzyskają również dane przydatne przy poszukiwaniu gazu łupkowego i będą mogli wprowadzić poprawki do map geotermicznych Polski.

    Projekt badań, zatwierdzony przez Ministerstwo Środowiska, finansowany jest ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

    Ostatni pomiar temperatury był przeprowadzony na zlecenie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

    PAP - Nauka w Polsce, Ewelina Krajczyńska


    tot/ jbr/bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Wieczna lub wieloletnia zmarzlina, zwana też czasem wieczną marzłocią lub marzłocią trwałą lub zlodowaceniem podziemnym lub (ang.) permafrostem – zjawisko trwałego (minimum dwa kolejne lata) utrzymywania się części skorupy ziemskiej w temperaturze poniżej punktu zamarzania wody niezależnie od pory roku. Powstaje w warunkach suchego i jednocześnie zimnego klimatu (o średniej temperaturze powietrza poniżej –11 stopni Celsjusza). Obejmuje około ⁄5 Alaski, większość północnej Kanady i ⁄3 Syberii (ciągła zmarzlina występuje prawie wyłącznie we wschodniej Syberii, w zachodniej jest obecna tylko na północnym wybrzeżu oceanu). Ciągła zmarzlina sięga aż do północnej Mongolii, punktowo występuje też w Górach Skandynawskich i na Grenlandii. Natomiast nieciągłe zmarzliny zajmują także większość Tybetu, są też znane z Alp. Wieczną zmarzlinę odkryto również w północno-wschodniej Polsce, w okolicy Suwałk na głębokości 357 metrów poniżej poziomu gruntu. Jest to pozostałość po zmarzlinie z okresu ostatniego zlodowacenia, która przetrwała dzięki specyficznym warunkom geologicznym, tak zwanej suwalskiej anomalii geotermiczno-hydrogeochemicznej. Strefa peryglacjalna – obszar charakteryzujący się bardzo niską temperaturą powietrza i małymi opadami, czego skutkiem jest obecność wieloletniej zmarzliny. Występuje ona przed lądolodami lub samodzielnie, np. na Syberii. Ałas - forma geologiczna związana z termokrasem. Zagłębienie lub niecka, powstające w skałach luźnych na skutek wytapiania lodu gruntowego wypełniającego szczeliny sieci poligonalnych, w szczególności klinów lodowych. Są typowe dla rejonu wiecznej zmarzliny, gdzie warstwa czynna gruntu sięga do głębokości występowania. Ałasy mogą mieć średnicę paruset metrów.

    Batolit — wielka intruzja o kształcie niezgodnym, rozciągająca się w głąb skorupy ziemskiej do głębokości nieosiągalnych dla badań geologicznych.
    Osłona batolitu zawsze zbudowana jest ze skał przeobrażonych, których fragmenty często zostają zasymilowane przez magmę.
    Kontakty batolitu ze skałami otaczającymi są przeważnie niezgodne, tzn. granice pomiędzy intruzją magmową i tymi skałami przecinają poprzecznie, ukośnie lub dowolnie kierunki strukturalne skał. Batolity są to więc bezdenne wielkie plutony, mierzące nieraz setki i tysiące kilometrów sześciennych objętości, które wtargnęły w skorupę ziemską nie dostosowując swych kształtów do budowy starszych formacji skalnych.
    Większość potężnych masywów skalnych odpowiada temu typowi intruzji
    Jest to niewątpliwe najważniejszy w geologii typ intruzji. Skały metamorficzne (skały przeobrażone) – jeden z trzech głównych typów skał budujących skorupę ziemską, powstałe ze skał magmowych bądź osadowych (jak również niekiedy innych metamorficznych) na skutek przeobrażenia (metamorfizmu) pod wpływem wysokich temperatur (np. w pobliżu ognisk magmy) lub wysokiego ciśnienia (np. w wyniku pogrążania skał), oraz związanych z nimi procesów chemicznych. Metamorfizm powoduje zmiany składu mineralnego, czasami też chemicznego skał oraz ich struktury i tekstury.

    Dendroklimatologia – nauka zajmująca się rekonstruowaniem warunków klimatycznych i ich zmian w czasie i przestrzeni na podstawie pomiarów słojów drzew. Dzięki technikom dendroklimatologii jest możliwe poznanie kierunków zmian klimatu. Techniki umożliwiają rekonstrukcję danych dotyczących temperatury, opadów i innych czynników klimatycznych. Kurtyna zero to strefa pomiędzy warstwą czynną a wieczną zmarzliną w której stale utrzymuje się temperatura bliska zeru.

    Cykl geologiczny – nieustający cykl obiegu skał na Ziemi, polegający na wietrzeniu, cementacji, przeobrażaniu, topnieniu, a także krzepnięciu skał. Jest on efektem budowania i niszczenia skorupy ziemskiej przez siły natury. Czas trwania tych procesów oblicza się w milionach lat. Podczas cyklu geologicznego dochodzi do tworzenia się skał osadowych, które pod wpływem wysokiej temperatury i ciśnienia przeobrażają się w skały metamorficzne. Następnie mogą znów zmienić się w skałę osadową lub stopić się i zasilić magmę. Magma po wydostaniu się na powierzchnię krzepnie, tworząc skałę magmową. Skała magmowa pod wpływem ciśnienia i temperatury może być przeobrażona w skałę metamorficzną lub poddana procesom niszczenia. Równina Górnozejska (ros.: Верхнезейская равнина, Wierchnieziejskaja rawnina) – wyżynna równina w azjatyckiej części Rosji, w północnej części Przyamurza, między Tukuringrą i Dżagdami na południu a Pasmem Stanowym na północy, w górnym biegu Zei. Rozciąga się na długości ok. 300 km i wznosi się średnio na wysokość 500 m n.p.m. Zbudowana jest z neogenicznych i czwartorzędowych osadów jeziornych oraz rzecznych. Leży w strefie surowego klimatu kontynentalnego; średnia roczna suma opadów wynosi 500–600 mm (największe opady w lecie). Występują bagna i wieczna zmarzlina. Dominuje tajga modrzewiowa.

    Cement wiertniczy − wyspecjalizowany produkt bazujący na cemencie portlandzkim, stosowany do zapraw płynnych lub zawiesin, które są pompowane do odwiertów na głębokości nawet kilku tysięcy metrów, gdzie temperatura może przekraczać 150 °C a ciśnienie 100MPa. Podane wartości odnoszą się do głębokości ok. 5000m, ale otwory poszukiwawcze wypełniane płynną zaprawą wiercone są do głębokości 10000m. Cementy stosowane do płynnych zapraw w tych warunkach nie mogą wiązać przed osiągnięciem odległych miejsc, ale następnie muszą szybko uzyskiwać wytrzymałość tak, aby można było podjąć dalsze wiercenia. Często wymagana jest odporność cementów wiertniczych na siarczany.

    Otwór wiertniczy – wyrobisko podziemne w kształcie otworu o cylindrycznym kształcie, o znacznie większej głębokości w stosunku do średnicy, wiercone w skałach skorupy ziemskiej. Ukończony otwór wiertniczy nazywa się odwiertem.

    Skały abysalne należą do skał magmowych głębinowych krystalizujących na głębokościach rzędu 10-15 km. Jedną z cech charakterystycznych cech jest to, że zawsze występują w otoczeniu skał metamorficznych. Występują w postaci wielkich batolitów o powierzchniach wielu tysięcy km. Głębokość krytyczna – głębokość poniżej której następuje samoistne spękanie skał wywołane naprężeniami ściskającymi, wywołanymi ciężarem skał wyżej leżących, do głębokości krytycznej nie następuje spękanie skał więc teoretycznie nie musiałaby być stosowana obudowa w tych wyrobiskach ponieważ nie występują tam ciśnienia statyczne.

    KASHUE: KASHUE – Krajowy Administrator Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji, instytucja inwentaryzująca emisje gazów cieplarnianych w Polsce zgodnie z zobowiązaniami Polski wobec UNFCCC i UE na zlecenie Ministra Środowiska. Umiejscowiona w Instytucie Ochrony Środowiska w Warszawie.

    Dodano: 09.08.2010. 04:18  


    Najnowsze