• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Jak modraszek arion uniknął zagłady

    21.06.2012. 17:17
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Naukowcy brytyjscy znaleźli przyczynę niemal wyginięcia motyla o nazwie modraszek arion (Maculinea arion) i skutecznie zapobiegli problemowi. Rozwiązanie problemu, z którym borykano się od dawna, opisane w artykule opublikowanym w czasopiśmie Science, daje cenne narzędzia do wykorzystania w programach ochrony innych owadów.

    Osiągnięcie jest po części rezultatem projektu MACMAN (Motyle z rodzaju Maculinea z Europejskiej Czerwonej Księgi jako wskaźniki i narzędzia w ochronie środowiska i gospodarowaniu nim), finansowanego na kwotę 3 milionów EUR z tematu "Energia, środowisko i zrównoważony rozwój" Piątego Programu Ramowego (5PR), którego celem była analiza roli pięciu bardzo zagrożonych europejskich gatunków motyli jako wyznaczników bioróżnorodności łąk i ekosystemów trawiastych.

    Po tym kiedy zanik populacji modraszka ariona rozpoczął się w połowie XIX w. i późniejszym dramatycznym uszczupleniu jego liczby po roku 1950, motyl ten stał się jednym z trzech gatunków motyli określonych w 1974 r. jako "globalny okręg flagowy" programu ochrony motyli. Będąc przedmiotem najdłuższej dotąd inicjatywy na rzecz ochrony przyrody, gatunek ten wyginął w Wlk. Brytanii w roku 1979. Według autorów artykułu już w 1931 r. podjęto starania na rzecz ochrony lokalnych populacji poprzez budowanie ogrodzeń w celu powstrzymania kolekcjonerów motyli. Niestety wskutek tego oddzielono motyle także od zwierząt roślinożernych, które miały udział w utrzymaniu szczególnego habitatu modraszka.

    Profesor Jeremy Thomas z Uniwersytetu Oksfordzkiego oraz Centrum Ekologii i Hydrologii w Wlk. Brytanii, wraz z kolegami rozpoczął swoje badania na początku lat 70. XX w., aby poznać przyczynę zaniku populacji modraszka w miejscach, które wydawały się niezmienione; prace prowadzono w obrębie ostatniego bastionu motyla, w Dartmoor, który podlega ochronie jako park narodowy. Zespół doszedł do wniosku, że za problematyczną zmianą stoją mrówki.

    Rozmnażanie się modraszka uzależnione jest od pewnego gatunku mrówek (Myrmica). Samice motyla składają jaja na kwiatach tymianku. Po wylęgnięciu się gąsienice w końcu spadają na ziemię, gdzie wydzielają substancje chemiczne przyciągające mrówki, które biorą gąsienice za swoje larwy. Mrówki przenoszą następnie gąsienice do swoich mrowisk i opiekują się nimi przez 10 decydujących miesięcy rozwoju. Z początkiem czerwca gąsienice zamieniają się w poczwarki w pobliżu wejścia do kolonii i po dwóch tygodniach wyczołgują się na powierzchnię ziemi w postaci motyla.

    Naukowcy zaobserwowali, że trawa w habitacie motyli zbytnio urosła. Rolnicy stopniowo przestali pasać tam swoje stada a zające, które padły ofiarą infekcji wirusowej w latach 50. XX w., również przestały tam skubać trawę. Kiedy habitat mrówek zarósł, spadła temperatura gleby i populacja mrówek zmalała. Skutkiem tego był zanik populacji modraszka.

    Tak skrajna zależność motyla od mrówek nie była w pełni dostrzegana, aż do niedawna. "Ludzie są znacznie więksi od owadów i trudno jest nam docenić fakt, że zmiana w habitacie ledwo zauważalna dla nas może przynieść katastrofalne konsekwencje dla gatunków tak przedziwnych i pięknych, jak motyl modraszek arion. Jednocentymetrowa różnica w długości trawy może zmienić temperaturę gleby o 2-3 stopnie Celsjusza. Dla stworzeń rozmiaru mrówki lub motyla jest to ogromna różnica" - wyjaśnia profesor Thomas.

    Dane zebrane między 1972 a 1977 rokiem zostały właśnie opublikowane po udanym przywróceniu modraszka w Wlk. Brytanii dzięki populacji M. arion przywiezionej z Öland w Szwecji. Jest to jeden z zaledwie trzech gatunków motyli w Wlk. Brytanii, który prawdopodobnie osiągnie cel nakreślony w konwencji o różnorodności biologicznej, polegający na odwróceniu procesu zaniku gatunków do roku 2010. Naukowcy zaprezentowali także model liczbowy, który obejmuje wszystkie istotne powiązania ekologiczne. Model pozwala przewidzieć liczbę motyli w ciągu następnych 10-20 lat.

    "Dane cyklu życia oraz tabele życia pozwoliły opracować model, na podstawie którego oparte były wszystkie nasze działania na rzecz ochrony przyrody. Opis modelu również jest nowy. Niewiele jest znanych przykładów modeli, które są w stanie przewidzieć sukces działań na rzecz ochrony przyrody w taki sposób jak nasz, dla innych owadów" - mówi profesor Thomas.

    W roku 1983 zespół zaczął wprowadzać modraszki do odbudowanych habitatów. W 2008 r. kolonie motyli były znacznie większe i liczniejsze niż w latach 50. ubiegłego wieku. Jak czytamy w artykule: "dziś udane - choć na mniejszą skalę - działania podejmowane są w innych krajach, korzystając z osiągnięć brytyjskich i globalna klasyfikacja M. arion zmieniła się z kategorii zagrożony na bliski zagrożeniu".

    Publikacja raportu z wieloletnich badań dostarcza cennych danych i narzędzi dla naukowców pracujących nad odbudowaniem innych gatunków motyli. Globalnie zagrożone są cztery powiązane ze sobą odmiany modraszka i podejście przyjęte przez profesora Thomasa i jego współpracowników pomogło w próbach przywrócenia ich liczebności.

    Zalecane jest lokalne podejście do zachowania gatunków - jak piszą autorzy. "Ponieważ wzrosła w Wlk. Brytanii liczebność wielu innych zagrożonych gatunków po podjęciu działań skupiających się na M. arion - czytamy w podsumowaniu - uważamy, że ochrona poszczególnych gatunków owadów oraz ochrona lokalizacji przeznaczonych dla nich są różnymi drogami do tego samego celu."

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Modraszek Rebela (Phengaris rebeli, syn. Maculinea rebeli) - myrmekofilny gatunek motyla z rodziny modraszkowatych (Lycaenidae). Sytuacja taksonomiczna gatunku nie jest jasna. Ze względu na brak różnic morfologicznych i genetycznych może być traktowany jako forma ekologiczna modraszka alkona. Gąsienice początkowo żerują na kwiatostanach goryczki krzyżowej, natępnie kontynuują swój rozwój w gniazdach niektórych gatunków mrówek z rodzaju Myrmica. W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej Modraszek alkon (Phengaris alcon, syn. Maculinea alcon) – myrmekofilny gatunek motyla z rodziny modraszkowatych (Lycaenidae). Nieodróżnialny morfologicznie i genetycznie od modraszka Rebela, który przez niektórych autorów traktowany jest jako jego forma ekologiczna. Larwy początkowo żerują na kwiatostanach goryczki wąskolistnej, potem kontynuują swój rozwój w gniazdach niektórych gatunków mrówek z rodzaju Myrmica. W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej. Owady wodne – grupa owadów wyróżniana ze względu na środowisko życia. Owady, które w części lub w całym cyklu życiowym przebywają w środowisku wodnym (żyjąc w zbiornikach wodnych lub na powierzchni wody). Zaliczane są tu rzędy, które w całości (wszystkie gatunki) związane są ze środowiskiem wodnym (w wodzie żyją ich stadia larwalne) jak i poszczególne rodziny z rzędów, których przedstawiciele zasiedlają także środowiska lądowe, zarówno larwy jak i postacie dorosłe. Wśród owadów wodnych trafiają się także gatunki z grup zaliczanych do typowo lądowych, przykładowo ze środowiskiem wodnym związanych jest w Polsce 5 gatunków motyli. W wodzie żyją tylko ich gąsienice. Współcześnie w Polsce występuje około 3400 gatunków owadów wodnych.

    Phengaris – rodzaj motyli z rodziny modraszkowatych (Lycaenidae). Pierwotnie obejmował trzy gatunki rozsiedlone we wschodniej Azji – Phengaris atroguttata, Ph. albida oraz Ph. daitozana. Obecnie nazwę rodzajową Phengaris uznaje się za starszy synonim nazwy Maculinea Van Eecke, 1915, w związku z czym do rodzaju zostały zaliczone dalsze gatunki wcześniej uznawane za przedstawicieli rodzaju Maculinea. W Polsce występują cztery spośród nich – modraszek telejus, modraszek nausitous, modraszek arion oraz modraszek alkon. Ponadto ostatni z wymienionych tworzy w Europie dwie formy ekologiczne, z których jedna, spotykana również w Polsce, bywała czasem traktowana jako oddzielny gatunek – modraszek Rebela. Barczatkowate (Lasiocampidae) - rodzina owadów z rzędu motyli. Obejmuje ponad 1000 gatunków nocnych motyli, występujących w lasach i sadach wszystkich kontynentów. W Polsce występuje około 19 gatunków.

    Motyle Polski – lista gatunków motyli (Lepidoptera) wykazanych z terenu Polski. Według danych zawartych w Fauna Polski – charakterystyka i wykaz gatunków (tom I, 2004), na terenie Polski wykazano do 2004 roku 3168 gatunków motyli. Co roku opisywane lub stwierdzane są kolejne gatunki. Kibitnikowate (Gracillariidae) – rodzina niewielkich motyli nocnych obejmująca około 1000 gatunków zaliczanych do grupy motyli minujących, czyli żerujących we wnętrzu liści. Żerujące gąsienice tworzą na liściach tak zwane miny, najczęściej komorowe. Wygląd min jest ważną cechą pomagającą w identyfikacji gatunku. Rozpiętość skrzydeł kibitnikowatych mieści się w przedziale 6–20 mm.

    Modraszek telejus (Phengaris teleius) – w stadium larwalnym drapieżny, myrmekofilny gatunek motyla z rodziny modraszkowatych, pasożyt społeczny mrówek. Zasiedla przede wszystkim tradycyjnie zagospodarowane ekosystemy łąkowe. Gąsienice żerują w kwiatostanach krwiściągu lekarskiego, a następnie kontynuują swój rozwój w gniazdach niektórych gatunków mrówek odżywiając się ich larwami. Ze względu na duże wymagania ekologiczne motyl uważany za wskaźnik dobrego stanu zachowania środowiska. Zasięg gatunku obejmuje obszar od Dalekiego Wschodu poprzez Syberię po Europę. W Polsce motyl ten podlega ochronie i spotykany jest w centralnej i południowej części kraju. Gatunek ginący w Europie, w Unii Europejskiej stanowi przedmiot ochrony w sieci Natura 2000 na mocy Dyrektywy Siedliskowej. W Polsce podlega prawnej ochronie gatunkowej. Phengaris daitozana - gatunek motyla z rodziny modraszkowatych (Lycaenidae) występujący na Tajwanie. Najbardziej bazalny i najmniej wyspecjalizowany gatunek w obrębie rodzaju. Gąsienice rozwijają się na niektórych gatunkach roślin z rodziny dzwonkowatych (w tym Campanumoea javanica) i goryczkowatych, ponadto jako roślina żywicielska podawany jest gatunek Tripterospermum taiwanese z rodziny astrowatych. Po zakończeniu żerowania samodzielnie udają się do mrowisk gatunków z rodzaju Myrmica w celu przezimowania. Jedynie w okresie pomiędzy wybudzeniem z diapauzy zimowej a przepoczwarzeniem uzupełniają substancje odżywcze pożerając larwy mrówek. Taką strategię rozwojową uznaje się za pośrednią między strategiami przedstawicieli spokrewnionych rodzajów (u niektórych gatunków gąsienice przepoczwarzają się i zimują w mrowiskach ze względu na stabilne warunki termiczne i brak drapieżników) a strategiami bardziej wyspecjalizowanych przedstawicieli rodzaju Phengaris (gąsienice są aktywnie adoptowane, większość cyklu rozwojowego spędzają w mrowiskach, gdzie są karmione przez mrówki lub pożerają ich stadia rozwojowe).

    Johann Friedrich Theodor Müller, Fritz Müller (ur. 31 marca 1821 w Widischholzhausen (przedmieście Erfurtu) - zm. 21 maja 1897 w Blumenau, Brazylia) - niemiecki zoolog, jeden z pierwszych darwinistów. Jego prace cenił sam Darwin twierdząc, że niektóre kwestie opracował dokładniej niż on. Müller opublikował liczne prace na temat embriologii, morfologii, systematyki i ewolucji motyli i innych owadów. Dowiódł, że wzajemne upodobnienie osobników różnych gatunków motyli żyjących na tym samym obszarze może mieć charakter adaptatywny, a naśladowanie jednego wzorca jest korzystne dla wszystkich gatunków. Dowiódł tego matematycznie - jest to jeden z pierwszych przykładów zastosowania matematyki w biologii.

    Garbatkowate (Notodontidae) - rodzina motyli, należąca do motyli nocnych, obejmująca 2,5-3,5 tys. gatunków, głównie tropikalnych. W Polsce występuje ponad 30.

    Zwójkowate, zwójki (Tortricidae) – rodzina małych motyli aktywnych o zmierzchu i w nocy. Ich nazwa wzięła się od tego, że gąsienice wielu gatunków (choć nie wszystkie) zwijają za pomocą przędzy liście roślin, na których żerują. Zwójkowate to drobne motyle o rozpiętości skrzydeł do ok. 25 mm. Suncus fellowesgordoni – gatunek owadożernego ssaka z rodziny ryjówkowatych. Występuje endemicznie na centralnej wyżynie w Sri Lance Niewiele wiadomo na temat ekologii tego ssaka. Jest zwierzęciem o nocnym trybie życia. Zamieszkuje górskie lasy i łąki. Niewiele również wiadomo o stanie populacji, ostatnie dane zebrane w 2003 roku. Zazwyczaj gatunek ten umieszczany jest w S. etruscus. W Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii EN (zagrożony). Głównymi zagrożeniami tego gatunku są pożary oraz przystosowywanie ich siedlisk na potrzeby plantacji herbaty i kardamonu.

    Modraszkowate (Lycaenidae) − rodzina motyli dziennych, licząca około 6000 gatunków (z czego na terenie Polski wykazano 59 gatunków). Są to motyle małe lub średniej wielkości (od 1,5 cm do 8 cm rozpiętości skrzydeł), występujące we wszystkich zoogeograficznych krainach świata. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych – publikowana przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (IUCN) lista zagrożonych wyginięciem gatunków organizmów. Ukazała się po raz pierwszy w 1963 roku. Edycja Czerwonej Księgi z roku 2011 zawierała spis 59 508 gatunków (ponad 45 tysięcy gatunków zwierząt, ponad 14 tysięcy gatunków roślin oraz 18 gatunków grzybów), z których 19 265 jest zagrożonych wyginięciem. Większość z nich uzyskała status zagrożonych w wyniku działalności człowieka.

    Ochrona częściowa – jeden ze statusów ochronnych w ochronie gatunkowej roślin, grzybów i zwierząt. Według Ustawy o ochronie przyrody oznacza ochronę gatunków roślin, grzybów i zwierząt, dopuszczającą możliwość redukcji liczebności populacji oraz pozyskiwania osobników tych gatunków lub ich części.

    Dodano: 21.06.2012. 17:17  


    Najnowsze