• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kuliste sieci i mocarny pająk

    29.11.2011. 16:49
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Międzynarodowy zespół naukowców odkrył, że pająki snujące okazałe pajęczyny, określane jako "kuliste sieci", wywodzą się prawdopodobnie od jednego pająka. Odkrycia poczynione w ramach prac i zaprezentowane w czasopiśmie Proceedings of the Royal Society sugerują, że zróżnicowanie między sieciami pająków zostało wywołane potrzebą znalezienia nowego siedliska w naturalnym środowisku, np. na łodygach i pniach, oraz efektywniejszego wykorzystywania zasobów naturalnych.

    Pająki uznaje się za jedne z najstarszych na świecie i najbardziej zróżnicowanych organizmów na naszej planecie. Naukowcy dysponują skamieliną z okresu dewonu, liczącą sobie zatem 380 mln lat. Zidentyfikowali niemal 40.000 gatunków pająków, które w środowisku naturalnym są czołowymi drapieżnikami mikrofauny wśród stawonogów na świecie.

    W toku ostatnich badań naukowcy z Danii, Hiszpanii, Meksyku, Niemiec i USA wykorzystali narzędzia biologii molekularnej i bioinformatyki umożliwiające ocenę modeli ewolucyjnych, aby przeprowadzić analizę filogenetyczną sekwencji kwasu dezoksyrybonukleinowego (DNA). Przeanalizowali różnice molekularne w 6 markerach genetycznych pochodzących z próbki obejmującej 291 gatunków pająków. Z 22 rodzin Orbiculariae w badaniach reprezentowanych było 21.

    "W ramach tych badań naukowych przyjrzeliśmy się najbardziej kompletnej pod względem liczby reprezentowanych gatunków i rodzin próbce taksonomicznej, jaka do tej pory była analizowana, aby poznać filogenię pająków snujących kuliste sieci na podstawie analizy sekwencji DNA wszystkich dostępnych markerów genetycznych" - poinformował profesor Miquel A. Arnedo z Instytut Badań nad Różnorodnością Biologiczną przy Uniwersytecie w Barcelonie, współautor raportu z badań.

    Eksperci twierdzą, że pająki tkające kuliste pajęczyny pojawiły się około 200 mln lat temu w triasie środkowym. Przeszły szybkie różnicowanie w późniejszych epokach triasu i wczesnej jury.

    "W artykule sugerujemy, że zmiany w sieciach pajęczych mają ułatwić przemieszczanie się do nowych siedlisk i lepsze wykorzystanie zasobów troficznych w różnych ekosystemach" - zauważył profesor Arnedo. "Innymi słowy obfitość ofiar i strukturalna złożoność siedliska są silniej oddziałującymi czynnikami niż faktyczne zróżnicowanie ofiar. Co więcej, wedle wyników naszych badań, eksplozja biologiczna kulistych sieci nie zbiegła się z szybkim różnicowaniem owadów" - dodał.

    "Pająki nie są wyspecjalizowanymi drapieżnikami, bowiem odkryto niewiele przypadków ich ukierunkowania na określony typ ofiar. Ponadto większość pająków nie snuje kulistych sieci ani nie buduje bardziej nieregularnych form. To nie zdolność snucia sieci umożliwiła pająkom różnicowanie się, lecz raczej ich zdolność do wytarzania nici pajęczej, a to nie to samo. Nici pajęcze, które są wytwarzane przez wiele gatunków pajęczaków, mogą być wykorzystywane do przyczepiania się, poruszania, budowania gniazda, ochrony jaj i tak dalej."

    Naukowcy odkryli również, że pająki wypracowały rozmaite strategie chwytania ofiar. Kuliste sieci są trudne do wykonania, ale bardzo trwałe, a także niezwykle elastyczne. Ich szczególne cechy wynikają ze złożonego, stereotypowego modelu zachowania pająków.

    Jak zauważa profesor Arnedo: "Różnicowanie na wielką skalę rozpoczęło się wraz z lepką nicią pajęczą, która jest skuteczniejszym materiałem i łatwiejszym dla pająków pod względem wytwarzania. W toku naszych badań odkryliśmy, że wszystkie innowacje ewolucyjne, które miały miejsce od pierwszego niezależnego pojawienia się kulistych sieci, wymagają od pająka mniejszego wydatkowania energii i mniejszej liczby schematów zachowań."

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Evarcha culicivora – gatunek pająków z rodziny skakunów, czyli pająków, które nie tkają sieci, tylko polują skacząc na swoją ofiarę. Jako oddzielny gatunek został wyodrębniony w 2003. Nić przędna – wielofunkcyjna, długa i cienka nić, włókno powstające w efekcie zakrzepnięcia na powietrzu wydzieliny gruczołów przędnych niektórych stawonogów, zbudowane z włókien fibroinowych sklejonych serycyną. Nić przędna pająków nazywana jest nicią pajęczą, a utworzone z niej sieci łowne – pajęczyną. Powszechnie nazwy te są używane jako tożsame, zarówno w znaczeniu samej nici jako włókna (nić jedwabnika, nić pajęcza, nici pajęczyny), jak i wytworzonych z nich struktur (sieci łowne, opląt, oprzęd i inne). Ukośnikowate (Thomisidae) - kosmopolityczna rodzina pająków, obejmująca ponad 2150 gatunków, sklasyfikowany w ok. 170 rodzajach. Pająki mają trójkątny odwłok i maskujące kolory. Nie wytwarzają sieci i polują z zasadzki. Dość często poruszają się chodząc bokami, stąd angielska nazwa rodziny to Crab spider. W Polsce występuje 39 gatunków, w tym m. in. kwietnik.

    Amyciaea – rodzaj pająków z rodziny ukośnikowatych, zawierający tylko 5 gatunków. Pająki te stosują mimikrę polując na mrówki. Nie budują sieci. Występują jedynie w Azji, Australii i Afryce. Agelena – rodzaj pająków z rodziny lejkowcowatych (Agelenidae). Pająki z rodzaju Agelena tkają sieci w kształcie komina, w które łapią swoje ofiary. Gatunki tego rodzaju występują na całym świecie, głównie w Azji i Afryce.

    Pająki (Araneae) – najliczniejszy rząd pajęczaków, należy do niego ponad 40 tys. opisanych gatunków. Są to zwierzęta typowo lądowe, o wielkości od 0,5 mm do 12 cm ciała i do ok. 32 cm rozstawu odnóży. Pająk krzyżak - zwyczajowa nazwa niektórych gatunków pająków z rodziny krzyżakowatych (Araneidae), zwłaszcza pająków z rodzaju Araneus (krzyżak ogrodowy, krzyżak łąkowy, krzyżak dwubarwny), charakteryzujących się często wyraźnym wzorem krzyża na odwłoku. Są one - podobnie jak wszyscy przedstawiciele rzędu pająków - jadowite, jednak niegroźne dla człowieka.

    Kądziołki przędne – charakterystyczna dla pająków struktura znajdująca się na końcu odwłoka, złożona z kilkuset do kilkunastu tysięcy ujść gruczołów przędnych produkujących ciekłą substancję, która po zetknięciu z powietrzem zastyga tworząc nić pajęczą. Gruczoły przędne pająków połączone są w funkcjonalne grupy wytwarzające nici przędne o różnym składzie i przeznaczeniu. Jedne służą do budowy sieci łownych, nici asekuracyjnych i tzw. babiego lata, inne do budowy kokonów. BioSteel – marka handlowa bardzo wytrzymałego materiału, stworzonego z białka zawartego w nici pajęczej. Marka należy do Nexia Biotechnologies. Do produkcji tego białka są użyte transgenetyczne kozy którym wszczepiono geny pająków.

    Prządkowate (Nephilidae) – rodzina dużych sieciowych tropikalnych pająków z grupy Araneomorphae. Należą do niej największe na świecie pająki tkające sieci. Największym przedstawicielem rodziny i zarazem największym pająkiem tkającym sieci łowne jest Nephila komaci, której samice dorastają do około 4 cm długości. Prządkowate tkają również jedne z największych sieci – u niektórych gatunków ich średnica przekracza 1 m (według niektórych autorów dochodzić może nawet do 1,5 m). Większe sieci (do 2800 cm powierzchni) tkają tylko Caerostris darwini. U większości prządkowatych, z wyjątkiem Clitaetra, występuje wyraźny dymorfizm płciowy: samice są znacznie większe od samców (u Clitaetra także są większe, lecz nie aż w takim stopniu jak u Nephilinae).

    Topik (Argyroneta aquatica) – gatunek wodnego pająka z rodziny topikowatych (Argyronetidae). Osiąga 15 mm długości. Bywa niekiedy klasyfikowany w rodzinie lejkowcowatych (Agelenidae).

    Misumena - rodzaj pająków z rodziny ukośnikowatych. Na świecie znanych jest około 40 gatunków należących do tego rodzaju. Nie budują sieci, lecz łapią owady czyhając nieruchomo i upodabniając się ubarwieniem do otoczenia. Mają odnóża rozstawione na boki.

    Dodano: 29.11.2011. 16:49  


    Najnowsze