• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Lód nie zamroził skandynawskich drzew iglastych

    07.03.2012. 16:17
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Nowe badanie poddaje w wątpliwość popularną teorię, według której ostatnie zlodowacenie ogołociło krajobraz Skandynawii z drzew, aż do ocieplenia klimatu ok. 9 tys. lat temu. Zaprezentowane na łamach czasopisma Science wyniki badania sugerują, że część drzew iglastych przetrwała na szczytach wzniesień wystających ponad pokrywę lodową, zarówno wzdłuż wybrzeża, jak i na wyspach. Tak więc wydaje się, że wbrew powszechnemu mniemaniu współczesne drzewa rosnące w regionie nie znalazły się tam wyłącznie w wyniku migracji gatunków, jaka nastąpiła po stopieniu się czapy lodowej.

    Naukowcy, pracujący pod kierownictwem Centrum GeoGenetik na Uniwersytecie w Kopenhadze, szwedzkiego Uniwersytetu w Uppsali oraz norweskiego Muzeum Uniwersyteckiego Troms?, odkryli, że drzewom udało się przetrwać kilka tysięcy lat.

    "Nasze badanie pokazuje, że nie wszystkie skandynawskie drzewa iglaste mają tych samych przodków, jak dawniej uważano", mówi prof. Eske Willerslev, główny autor badania z Centrum GeoGenetik. "Skupiska świerków i sosen przetrwały ostry klimat na małych, pozbawionych lodu obszarach przez dziesiątki tysięcy lat, a następnie rozprzestrzeniły się, gdy pokrywa lodowa ustąpiła. Inne świerki i sosny pochodzą z południowych i wschodnich obszarów Europy, które były pozbawione lodu. Można zatem mówić o 'pierwotnych' oraz później naturalnie 'wprowadzonych' skandynawskich gatunkach drzew iglastych".

    Naukowcy przeanalizowali DNA współczesnych świerków oraz DNA świerków i sosen znalezionych w osadach na dnie jezior. Zbadali też prehistoryczne DNA i inne szczątki makroskamieniałości.

    Jednym z badanych obszarów była wyspa And?ya u północno-zachodnich wybrzeży Norwegii. Pochodzący stamtąd materiał ma około 17 700-22 000 lat. Wyspa jest wyjątkowa pod tym względem, że podczas ostatniej epoki lodowej była pozbawiona lodu.

    "Kolejne dane potwierdzające przetrwanie drzew iglastych w epoce lodowej pochodzą z Tr?ndelag w środkowej Norwegii", mówi autor badania prof. Laura Parducci z Uniwersytetu w Uppsali. "Według jednej z hipotez drzewa przetrwały na tzw. nunatakach, czyli odsłoniętych graniach i szczytach gór wystających z pokrywy lodowej, lub w bardziej osłoniętych rejonach w pobliżu wybrzeża, gdzie panowały korzystniejszy, bardziej umiarkowany klimat atlantycki. Na tych obszarach musiały znajdować się miejsca, w których drzewa mogły zapuścić korzenie i rosnąć w tych niesprzyjających warunkach".

    Obecnie nunataki można zaobserwować na grenlandzkiej pokrywie lodowej, ale nie rosną na nich drzewa.

    Współautorka badania prof. Inger Greve Alsos, z Muzeum Uniwersyteckiego Troms? komentuje: "Najważniejszym aspektem naszych badań jest to, że podważają one rozpowszechnione teorie naukowe dotyczące rozprzestrzeniania się drzew, bioróżnorodności i zdolności przetrwania w niesprzyjającym środowisku w skali globalnej, szczególnie w odniesieniu do zmiany klimatu oraz innych zmian zachodzących w przyrodzie. Jestem też przekonana, że nasze badania będą miały także znaczenie ekonomiczne. Teraz wiemy, że w Skandynawii są dwa rodzaje naturalnie występującego świerka. Mają one różną historię i można oczekiwać, że także odmienne cechy, na przykład pod względem twardości".

    Prof. Alsos wyjaśnia, że kolejnym krokiem będzie określenie różnic między rodzajami świerka na drodze prostego testu DNA. "Będzie to bardzo ważne dla właścicieli plantacji lasów i innych osób, które chcą hodować świerki o określonych cechach", mówi.

    W badaniu udział wzięli specjaliści z Australii, Finlandii, Francji, Niemiec, Japonii, Rumunii i Zjednoczonego Królestwa.

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Mamutowiec olbrzymi, sekwojadendron, sekwoja olbrzymia, mamutowe drzewo, welingtonia (Sequoiadendron giganteum) – gatunek drzew iglastych, wyróżniających się potężnymi rozmiarami. Osiągają wiek 2000-3500 lat. Współczesne drzewa dorastają do 95 m wysokości i 10 m średnicy (z Parku Narodowego Sekwoi w Kalifornii znane są pnie drzew ściętych w XIX wieku, o średnicy 12 m i wysokości szacowanej na 135 m). Do gatunku tego należą jedne z najwyższych drzew świata, obok eukaliptusa królewskiego i sekwoi wieczniezielonej. Do Europy pierwsze mamutowce sprowadzono ok. połowy XIX wieku. Są często uprawiane jako drzewa ozdobne w parkach, wymagają klimatu łagodnego, morskiego, są wrażliwe na mróz. W Polsce przemarzają, dlatego większość okazów rośnie w zachodniej części kraju. Cis z Fortingall (ang. Fortingall Yew) − okaz starego cisu pospolitego, rosnący na cmentarzu we wsi Fortingall w Szkocji, w pobliżu geograficznego centrum Szkocji . Dokładne ocenienie wieku tego drzewa jest bardzo trudne, ale szacuje się go na 2000-5000 lat. Ostatnie badania wykazały jednak, że wiek drzewa jest bliższy 2000 lat. Uważane jest za jedno z najstarszych drzew w Europie. Kradzież leśna to przestępstwo polegające na wyrębie drzewa tj. oderwaniu rosnącego drzewa od podłoża, np. przy użyciu siekiery, piły lub innym sposobem. Przedmiotem czynu jest drzewo rosnące. Zabór drzew powalonych lub uprzednio ściętych jest kradzieżą zwykłą z art 278 § 1 kk. Lasem jest grunt o zwartej powierzchni co najmniej 0,1 ha pokryty roślinnością leśną i przeznaczony do produkcji leśnej lub stanowiący rezerwat przyrody albo wchodzący w skład parku narodowego bądź wpisany do rejestru zabytków.

    Pustynia lodowa (pustynia polarna) – obszar praktycznie pozbawiony pokrywy roślinnej, występuje w strefie podbiegunowej. Obszar pustyni lodowej pokrywa lądolód, czyli gruba warstwa lodu przykrywająca wielki obszar ziemi, o grubości kilku kilometrów, który powstaje w warunkach klimatu polarnego. Na pustyniach polarnych przez cały rok obserwuje się temperatury ujemne (-20 do -50 stopni C.), opady wyłącznie w postaci śniegu (do 250 mm rocznie) oraz zjawisko dnia i nocy polarnej. Pustynie lodowe obejmują przeważające obszary północnych wysp i archipelagów w Arktyce, oraz prawie całą Antarktydę, w obrębie pustyni polarnej mogą występować stanowiska szczególnie odpornych roślin. Krótkopęd – silnie skrócony fragment pędu spotykany u niektórych roślin. Cechuje się bardzo krótkimi międzywęźlami i w konsekwencji bardzo blisko siebie osadzonymi liśćmi. U wielu drzew iglastych (np. sosna, modrzew), a także liściastych (np. buk, drzewa owocowe) krótkopędy są głównym, a czasami nawet wyłącznym miejscem tworzenia się liści. U wielu drzew owocowych (np. u jabłoni, śliwy, gruszy, czereśni) kwiaty powstają wyłącznie na krótkopędach. W sadownictwie terminem krótkopęd określa się każdy pęd krótszy niż umowne 20 cm, bez względu na jego wiek, choć dzieli się je zwykle na jednoroczne i wieloletnie.

    Growler, odłamek góry lodowej – zwarta bryła lodu, mniejsza od góry lodowej i odłamu góry lodowej, oddzielona od lodowca, pływająca lub osiadła na dnie. Góra lodowa – ogólnie: zwarta bryła lodu, oderwana w wyniku procesu zwanego cieleniem od lodowca i pływająca po powierzchni wody lub osiadła na dnie. Światowa Organizacja Meteorologiczna zawęża tę definicję do brył o powierzchni przekraczającej 300 m² i wystających ponad powierzchnię co najmniej o 5 metrów (mniejsze to: odłamy góry lodowej i odłamki góry lodowej – growlery).

    Gremmeniella abietina – jeden z głównych, obok Cenangium ferruginosum i Sphaeropsis sapinea, grzybów powodujących zamieranie pędów sosny – chorobę drzew iglastych, głównie sosen. Powoduje uszkodzenia pączków, pędów jak również obumieranie siewek i całych drzew. Obecnie ma coraz większe znaczenie gospodarcze dla lasów Europy. Badanie słuchu – jest to ocena reakcji organizmu powstałej w wyniku stymulacji dźwiękowej. Badania słuchu dzielą się na badania subiektywne i badania obiektywne. Subiektywne badania słuchu, w przeciwieństwie do badań obiektywnych, wymagają aktywnej współpracy osoby badanej (od osoby badanej wymaga się świadomej informacji zwrotnej np. czy dźwięk jest słyszalny). Badania słuchu można podzielić również na badania progowe oraz nadprogowe. Celem badań progowych jest określenie najcichszego możliwego do usłyszenia dźwięku, w badaniach nadprogowych oceniana jest percepcja dźwięku powyżej progu słyszenia.

    Granica drzew – skrajne środowisko, w którym warunki dla życia są tak ciężkie, że rosną tam tylko krzewy i trawy. Drzewa w tych miejscach nie są w stanie się utrzymać ze względu na silne wiatry, niskie temperatury, brak opadów, częste pożary, silna presja zwierząt itp. Często czynniki te synergistycznie współdziałają. Środowisko takie występuje typowo na stokach wysokich gór (górna granica lasu), w strefie arktycznej i antarktycznej oraz ma granicy stepów i półpustyń.

    Młodnik – faza rozwoju drzewostanu następująca po uprawie, obejmująca młode pokolenie drzew gatunków lasotwórczych pochodzące najczęściej z nasadzenia sztucznego (z sadzonek). Faza młodnika obejmuje okres od momentu osiągnięcia zwarcia (zetknięcia się koron) drzewek do czasu rozpoczęcia się wydzielania (obumierania sztuk najsłabszych) czyli wejścia drzew w fazę tyczkowiny. Umownie okres ten określa się na 20-25. rok życia drzewostanu.

    Zamieranie pędów sosny – choroba drzew iglastych, głównie sosen, powodująca uszkodzenia pączków, pędów jak również obumieranie siewek i całych drzew. Obecnie ma coraz większe znaczenie gospodarcze dla lasów Europy. Mała Lodowa Kopa – południowo-wschodni wierzchołek Lodowej Kopy o wysokości ok. 2602 m n.p.m. (według starszych pomiarów ok. 2608 m) znajdujący się w Lodowej Grani w słowackiej części Tatr Wysokich. Od głównego wierzchołka Lodowej Kopy (dla odróżnienia zwanego niekiedy Wielką Lodową Kopą) leżącego na północnym zachodzie oddziela ją płytka przełączka zwana Lodowym Karbikiem, a od Wielkiego Lodowego Kopiniaka na południowym wschodzie oddzielona jest mającymi trzy siodła Lodowymi Wrótkami, między którymi znajdują się dwie turniczki zwane Lodowymi Igłami. Na wierzchołek Małej Lodowej Kopy, podobnie jak na inne sąsiadujące obiekty, nie biegną żadne znakowane szlaki turystyczne.

    Historia Finlandii: Najstarsze znaleziska archeologiczne świadczące o zasiedleniu Finlandii przez człowieka pochodzą sprzed 130 tysięcy lat w Susiluola. Wraz z przyjściem ostatniej epoki lodowej 100 tysięcy lat temu ludność ta wymarła, bądź przemieściła się na południe. Ponownie ludzie pojawili się po zniknięciu lądolodu w IX tysiącleciu p.n.e. Pierwotnymi mieszkańcami tych obszarów byli ludzie polujący na renifery w okresie polodowcowym. Północ została zasiedlona kilkaset lat później przez Pralapończyków. Około 5100 roku p.n.e. rozwinęła się kultura wypalająca i używająca ceramiki, która prawdopodobnie przyszła znad Wołgi. W połowie IV tysiąclecia p.n.e. przybyli przodkowie dzisiejszych Finów i zaczęli wypierać miejscową ludność na północ. W tym czasie na południowym wybrzeżu podjęto pierwsze próby uprawy roli, ale rolnictwo na dobre zadomowiło się w Finlandii dopiero w następnym tysiącleciu, docierając do środkowej części kraju. Na przełomie III i II tysiąclecia p.n.e. zaczął się rozwijać handel z dzisiejszą Szwecją, a do użytku weszły łodzie żaglowe. Na obszarze tym handlowano futrami i skórami. Około 1800 roku p.n.e. rozpoczęła się w Finlandii epoka brązu. Znaleziska archeologiczne dowodzą, że istniała wtedy rozwinięta kultura Kiukainen, w której zapoczątkowano budowę obronnych osad i ośrodków kultu religijnego. Ochłodzenie klimatu pod koniec II tysiąclecia p.n.e., spowodowało upadek tej społeczności, migrację mieszkańców na południe w cieplejsze rejony, a ziemie fińskie na kilka stuleci pozostawały we względnej izolacji.

    Dodano: 07.03.2012. 16:17  


    Najnowsze