• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Muchołówki i kapturnice zagościły w Ogrodzie Botanicznym UW

    27.05.2010. 03:18
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Niewielkie owady, muchy, pszczoły, czasami ślimaki, a nawet myszy - takie ofiary najczęściej padają łupem mięsożernych roślin. Zazwyczaj jednak rośliny te jedzą po prostu wszystko, co wpadnie do ich naturalnych pułapek. Duże dzbaneczniki, kapturnice i mniejsze muchołówki czy rosiczki można było oglądać w sobotę i niedzielę w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Warszawskiego.

    Wystawcy z Polski i Czech prezentowali je podczas wystawy roślin mięsożernych. Goście Ogrodu mogli nie tylko obejrzeć rośliny, ale niektóre z nich również kupić do domu. Hodowane w warunkach domowych mają bowiem zapewnione niemal wszystkie potrzebne im do życia związki, dlatego nie trzeba specjalnie dla nich łowić owadów.

    Jak ocenił w rozmowie z PAP jeden z wystawców - Marcin Kaczmarski, jedną z najbardziej spektakularnych odmian roślin mięsożernych jest muchołówka. Goście Ogrodu Botanicznego mogli oglądać muchołówkę amerykańską o zabarwieniu zielonym i czerwonym.

    "Owad zwabiony kolorem i wydzielaną przez tę roślinę substancją, siada na jej liściu, przypominającym +łapkę+. Jej brzegi zakończone są wypustkami i kiedy owad poruszy powierzchnię liścia to +łapka+ muchołówki błyskawicznie się zamyka" - opisywał Kaczmarski.

    Wtedy - jak opowiadał - roślina zaczyna wydzielać substancje trawienne. W zależności od wielkości owada, proces trawienny może trwać od jednego dnia do nawet tygodnia - jeśli ofiarą rośliny jest wyjątkowo duża mucha czy pszczoła. "Potem +łapka+ się otwiera i pozostaje na niej tylko powłoka strawionego już owada. W warunkach naturalnych jest ona zdmuchiwana przez wiatr" - tłumaczył Kaczmarski.

    Jak podkreślił, w zasadzie żadna z roślin mięsożernych nie ma swoich ulubionych owadów, na które polują szczególnie często. "Zazwyczaj kierują się one prostą zasadą: jedzą to, co zmieści się w ich pułapkę" - powiedział.

    By strawić schwytaną większą czy mniejszą ofiarę, roślina wytwarza substancje trawienne, które rozkładają białko ciała zwierzęcego do związków azotowych. Z nich wytwarzają potem swoje specyficzne białko roślinne. Jeśli łupem rośliny padnie owad, to zostaje po nim tylko pancerz chitynowy, a jeśli np. ślimak, to zostaje on zjedzony w całości.

    Największe owady - z racji rozmiarów samej rośliny - mogą łowić tzw. dzbaneczniki. Mają one wyjątkowo wielkie kielichy. "Roślina wytwarza substancję zwaną miodnikiem, która zwabia owady. Przyszła ofiara dolatuje do kielicha +upaja się+ zapachem, pod którego wpływem oszołomiona, ześlizguje się i wpada do środka takiego dużego dzbanka" - mówił PAP Kaczmarski. Zdarza się jednak, że do środka dostają się małe gryzonie np. myszy, niewielkie jaszczurki czy ślimaki.

    Z większych roślin mięsożernych goście wystawy mogli zobaczyć również kapturnice, które spotyka się w żółtych lub purpurowych barwach.

    "Są bardzo efektywne, bo potrafią schwytać nawet pszczołę" - mówił Kaczmarski. Dodał, że jest tylko jeden owad, który potrafi wydostać się z ich pułapki - osa, która swoim żądłem potrafi zrobić dziurę w kielichu kapturnicy. Nie jest to jednak reguła, bo - jak zauważył specjalista - wydostaną się tylko "najbystrzejsze" osy, które po prostu wpadną na ten pomysł.

    Pytany, dlaczego niektóre rośliny wybierają właśnie mięsne menu wyjaśniał, że w naturze rosną one zazwyczaj na glebach podmokłych lub bardzo podmokłych. "Woda wymywa z ich podłoża substancje takie jak azot czy białko, które są potrzebne tym roślinom do życia" - tłumaczył. Natura wykształciła więc u nich zdolności chwytne, by te niezbędne substancje mogły pobierać w inny sposób.

    Rośliny mięsożerne hodowane w domu czerpią pożywienie z podłoża, dlatego w zasadzie mięsne pożywienie nie jest im niezbędne do przeżycia. Jednak jeśli zwabią owada, to wykształcony mechanizm również zadziała. "Domowych roślin mięsożernych nie trzeba jednak na siłę karmić owadami" - zaznaczył Kaczmarski. Dodał, że dla człowieka nie są one w żaden sposób niebezpieczne.

    W naturalnych warunkach dzbaneczniki rosną przede wszystkim w Azji Południowo-Wschodniej, kapturnice w Ameryce Północnej, a muchołówki amerykańskie w Stanach Zjednoczonych. Na całym świecie, również w kilku rejonach Polski, można spotkać popularne rosiczki.

    "W warunkach domowych mogą rosnąć w zasadzie wszystkie rośliny mięsożerne. Koniecznym warunkiem jest jednak dostęp do wody i światła, dlatego najłatwiej hodować je na podstawce z wodą na parapecie okna. Dzbanecznik jest tu pewnym wyjątkiem, bo wystarczy podlewać go mniej więcej dwa razy w tygodniu"- tłumaczył Kaczmarski.

    PAP - Nauka w Polsce, Ewelina Krajczyńska

    agt/ kap/


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Muchołówka półobrożna (Ficedula semitorquata) – gatunek ptaka z rodziny muchołówkowatych (Muscicapidae). Gniazduje w południowo-wschodniej Europie. Jest podobna do muchołówki białoszyjej, ale zamiast obroży ma półobrożę. Muchołapka, mucharka, muchojerka, muchołówka, mucharnica – rodzaj tradycyjnej pułapki na owady latające, głównie muchy, w formie szklanego, baniastego lub wysmukłego naczynia podobnego kształtem do karafki albo wazonu. Liść pułapkowy – zmodyfikowany liść o specyficznej budowie, przystosowany do chwytania i trawienia drobnych zwierząt. Liście takie występują u wszystkich roślin mięsożernych (np. w rodzajach rosiczka, muchołówka, dzbanecznik). Przystosowania tych liści dotyczą wabienia zwierząt, ich chwytania i trawienia. Podobieństwa liści roślin należących do różnych, niespokrewnionych rodzajów i rodzin jest wynikiem konwergencji.

    Metalofity – rośliny zdolne do przetrwania w środowisku zanieczyszczonym metalami ciężkimi takimi jak cynk, ołów, nikiel itd. Dla większości organizmów są to warunki niesprzyjające, więc mogą w nich przetrwać te, które wykształciły odpowiednie adaptacje morfologiczne i fizjologiczne. Potrafią także radzić sobie z niedostatkiem substancji pokarmowych i wody. Siedliska metalofitów mogą, poza zawartością metali, znacznie się różnić, przez co ciężko porównywać poszczególne ich zbiorowiska. Rośliny można podzielić na te, które tolerują obecność metali (ale mogą występować także w innych warunkach) – metalofity fakultatywne – i na te, które są związane z występowaniem zanieczyszczeń (mogą przetrwać tylko wtedy, gdy metale ciężkie występują w glebie) – metalofity obligatoryjne. Roślina wapieniolubna, kalcyfit – roślina, która najlepiej rozwija się na podłożu bogatym w jony wapnia. Rośliny te szczególnie często spotyka się na glebach wapiennych, takich, jak rędziny kredowe i inne. Z reguły rośliny te są również roślinami zasadolubnymi. Wyróżnia się wśród nich rośliny umiarkowanie wapieniolubne, oraz wybitnie wapieniolubne. Gatunki roślin wapieniolubnych mogą być roślinami wskaźnikowymi gleb bogatych w wapń.

    Żenlisea (Genlisea) – rodzaj roślin z rodziny pływaczowatych (Lentibulariaceae). Do rodzaju należy około 21 gatunków, znane są także mieszańce międzygatunkowe. Rośliny zielne jedno lub wieloletnie. Korzeni brak, nawet w rozwoju zarodkowym. Roślina wykształca rozetę łopatkowatych w kształcie liści oraz podziemne pułapki, które są prawdopodobnie przekształconymi liśćmi. Gatunki z tego rodzaju występują w Ameryce Środkowej i Południowej, w Afryce oraz na Madagaskarze. Żenlisea jest uprawiana przez miłośników roślin mięsożernych oraz w ogrodach botanicznych. Myrmekotrofia – forma mutualizmu, polegająca na pozyskiwaniu przez rośliny związków mineralnych z odpadów kolonii mrówek z tymi roślinami związanych, takich jak odchody czy szczątki owadów. Martwe szczątki stanowią dodatkowe źródło azotu. Dojrzałe osobniki Nepenthes bicalcarata mogą uzyskiwać około 40% azotu występującego w liściach ze współpracy z mrówkami. Rośliny wykształcają specjalne struktury ułatwiające osiedlenie się mrówek. Są to modyfikacje liści, ogonków liściowych, łodyg oraz puste ciernie. Żyjące w takich strukturach mrówki nie tylko przyczyniają się do zwiększenia dostępności związków azotowych, lecz również zapewniają roślinom obronę przed owadami zjadającymi liście. Rośliny pozyskujące azot w wyniku myrmekotrofii występują zwykle w ekosystemach gdzie dostępność tego pierwiastka jest ograniczona. Tę strategię ewolucyjną stosują m.in. epifityczne rośliny z rodzaju Myrmecodia.

    Sukulenty, rośliny gruboszowate (łac. succulentus – soczysty) – grupa kserofitów, czyli roślin, które przystosowały się do życia w warunkach ograniczonej dostępności wody wykształcając tkankę wodną służącą do jej gromadzenia oraz szereg dalszych adaptacji w budowie i fizjologii. Występują najczęściej na obszarach pustynnych, jednak spotykane są we wszystkich strefach klimatycznych, choć rzadko w Australii i w rejonach chłodnych. Dominują wśród nich rośliny dwuliścienne, zwykle rośliny zielne, rzadko drzewa. Wielu przedstawicieli sukulentów uprawia się jako rośliny ozdobne.

    Dodano: 27.05.2010. 03:18  


    Najnowsze