• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Naukowcy ujawniają pochodzenie subglacjalnego pasma górskiego na Antarktydzie

    21.11.2011. 17:49
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Tajemnica spowijająca Góry Gamburcewa na Antarktydzie Wschodniej wzbudza zainteresowanie naukowców od 1958 r. Pytania o to, jak to pasmo się wykształciło i jak wpłynęło miliony lat temu na rozprzestrzenianie się lodowców na kontynencie nie znajdywały odpowiedzi... aż do tej pory. Zespół naukowców z Europy i USA odkrył pochodzenie i ewolucję tego subglacjalnego łańcucha górskiego. Odkrycia opublikowano w czasopiśmie Nature.

    W latach 2008 - 2009 naukowcy z Niemiec, USA i Wlk. Brytanii badali interior Antarktydy z powietrza, wykorzystując radary penetrujące pokrywę lodową, grawimetry i magnetometry w celu zidentyfikowania szczytów i dolin ukrytych pod lodem.

    Wskazują, że kontynenty zderzyły się miliard lat temu, roztrzaskując o siebie najstarsze skały, które zdaniem ekspertów są Górami Gamburcewa. To zderzenie spowodowało powstanie grubego, litosferycznego rdzenia głęboko poniżej pasma. Z czasem prehistoryczne góry uległy erozji, ale zimny i gęsty rdzeń nie zmienił położenia.

    Superkontynent Gondwana, którego częścią była Antarktyda, rozpadł się około 250 - 100 mln lat temu. Rozpad doprowadził do ocieplenia litosferycznego rdzenia, a Ryft Antarktydy Wschodniej ponownie spowodował wypiętrzenie się lądu, zmieniając góry.

    Naukowcy twierdzą, że rzeki i lodowce utworzyły głębokie doliny i podniosły szczyty, by stworzyć krajobraz podobny do Alp w Europie. Powstała 34 mln lat temu powierzchnia pokrywy lodowej Antarktydy Wschodniej, o wielkości 10 mln kilometrów kwadratowych, odpowiada mniej więcej obszarowi Kanady.

    "Upłynęło prawie miliard lat od uformowania się Gór Gamburcewa" - wyjaśnia Robin Bell, geofizyk z Obserwatorium Ziemi im. Lamonta-Doherty'ego Uniwersytetu Columbia w USA, współautorka raportu z badań. "Wyniki prac wskazują, że bardzo stare góry mogą się ponownie wypiętrzyć, powstając niczym feniks z popiołów. Góry Gamburcewa wyrosły z dawno zniszczonego w procesie erozji kratonu Antarktydy Wschodniej."

    Wypowiadając się na temat wyników, współautorka, Carol Finn z U.S. Geological Survey, stwierdziła: "Przyzwyczajeni jesteśmy do myślenia, że formowanie gór wiąże się z pojedynczym zdarzeniem tektonicznym, a nie z ich sekwencją. To czego nauczyliśmy się o szeregu zdarzeń formujących Góry Gamburcewa może okazać się przydatne w badaniach nad historią innych pasm górskich."

    Autor naczelny Fausto Ferraccioli z British Antarctic Survey (BAS) stwierdził, że system Ryftu Antarktydy Wschodniej to element, który pomógł zespołowi rozwikłać zagadkę. "Fascynującym jest odkrycie, że system Ryftu Antarktydy Wschodniej przypomina jeden z geologicznych cudów świata - system Ryftu Wschodnioafrykańskiego - i stanowi brakujący element układanki, który pomaga opisać subglacjalne Góry Gamburcewa" - stwierdza dr Ferraccioli. "Odkryto również, że w systemie ryftu znajdują się największe subglacjalne jeziora Antarktydy."

    Kolejnym etapem prac będą odwierty przez pokrywę lodową w celu pobrania po raz pierwszy próbek skał. "Zdumiewającym jest to, że mamy próbki z Księżyca, ale żadnej z Gór Gamburcewa" - zauważa dr Bell. "Próbki skał pozwolą nam ustalić, kiedy te pradawne części skorupy zostały odmłodzone i wyrosły na wspaniałe pasmo górskie."

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Góry Gamburcewa - podlodowcowe pasmo górskie zlokalizowane we wschodniej części Antarktydy, w pobliżu płaskowyżu Dome A (Dome Argus). Jego długość wynosi ponad 1 tys. km, a wysokość ponad 3000 m n.p.m. Pasmo, które jest całkowicie pokryte poand 600 m warstwą lodu i śniegu, zostało odkryte w 1958 podczas III Radzieckiej Ekspedycji Antarktycznej i nazwane imieniem radzieckiego sejsmologa i geofizyka, Grigorija Gamburcewa. Naukowcy uważają Góry Gamburcewa za matecznik lodowców, które pokryły Antarktydę 34 miliony lat temu. Według tezy S. Coxa i S. Thompsona z University of Arizona część Gór Gamburcewa jest pokryta lodem już od 300 mln lat, czyli od paleozoiku. Dome A, Dome Argus – najwyższa kopuła lodowa w lądolodzie antarktycznym. W najwyższym punkcie osiąga wysokość 4091 m n.p.m. Znajduje się w centralnej części Antarktydy Wschodniej, w przybliżeniu w połowie drogi pomiędzy biegunem południowym a obszarem źródłowym Lodowca Lamberta. Kopuła Dome A przykrywa całkowicie pokryte lądolodem pasmo górskie, Góry Gamburcewa. Jest to najzimniejsze miejsce na Ziemi; na grzbiecie łączącym szczyt Dome A z kopułą Dome F odnotowane zostały temperatury sięgające -93 °C. Grigorij Aleksandrowicz Gamburcew (ros.) Григо́рий Алекса́ндрович Га́мбурцев (ur. 23 marca 1903, zm. 28 czerwca 1955) - radziecki geofizyk i sejsmolog. Zajmował się sesjmometrią i przewidywaniem trzęsień ziemi. Pochodził z Sankt Petersburga, związany był z Uniwersytetem Moskiewskim. Jego imieniem nazwano podlodowcowe pasmo górskie na Antarktydzie (Góry Gamburcewa) oraz złoża ropy naftowej w obwodzie archangielskim.

    Góry Admiralicji (ang. Admiralty Mountains) – pasmo górskie położone na wschodniej Antarktydzie. Leżą w północno-wschodniej części Ziemi Wiktorii i stanowią część Gór Transantarktycznych. Ziemia Wiktorii (ang. Victoria Land) – obszar Antarktydy, położony nad Morzem Rossa, na zachód od Ziemi Wilkesa. Jest to część Antarktydy położona najbliżej Nowej Zelandii i uznawana jest przez nią za część Dependencji Rossa. Jest to górzysty obszar - niektóre szczyty Gór Transantarktycznych przekraczają wysokość 4000 m n.p.m. Najwyższy z nich to Góra Listera w Paśmie Towarzystwa Królewskiego - 4025 m n.p.m.

    Wostok (ros. Восток) – rosyjska stacja badawcza na Antarktydzie. Położona jest na lądolodzie Antarktydy Wschodniej, na wysokości 3500 m n.p.m. Założona została w 1957 roku. Około 4000 m pod pokrywą lodową, na której zbudowana jest stacja, znajduje się Jezioro Wostok, największe z jezior na Antarktydzie. Góry San Bernardino (San Bernardino Mountains) - krótkie pasmo górskie na północny wschód od Los Angeles w stanie Kalifornia w USA. Pasmo rozciąga sie na długosci ok. 100 km (60 mil) na południowym krańcu pustyni Mojave. Od zachodniej strony Góry San Bernardino oddziela od Gór San Gabriel przełęcz Cajon, od strony wschodniej od pasma San Jacinto oddziela przełęcz Banning.

    Góry Watkinsa (ang. Watkins Range) – najwyższe pasmo górskie na Grenlandii, położone w jej wschodniej części. Góry w całości pokryte są grubym lądolodem, dlatego ich szczyty mają postać nunataków. Góry Watkinsa zostały dokładnie zbadane dopiero w 2004 roku. Wysokość wielu szczytów górskich przekracza 3000 m n.p.m. Węzeł potrójny Afar to węzeł potrójny, znajdujący się w północno-wschodniej Afryce, będący strefą połączenia Ryftu Morza Czerwonego, Ryftu Wschodnioafrykańskiego i Grzbietu Adeńskiego.

    Gówniak (również Główniak, Głowniak, Wołowe Skałki, 1617 m) – szczyt w Beskidzie Żywieckim, we wschodniej grani masywu Babiej Góry. Jest on jednym z tzw. pięciu szczytów grzbietowych Babiej Góry i jest często mylnie brany przez turystów za właściwy szczyt Babiej Góry (zwłaszcza podczas mgły, kiedy ta ostatnia jest niewidoczna).

    Morze Mawsona – przybrzeżne morze antarktyczne Oceanu Indyjskiego, przy brzegach Wschodniej Antarktydy na wschód od Morza Davisa. Przylega do Koła Podbiegunowego Południowego. Leży pomiędzy 82° a 113° E. Nazwę akwenu nadano dla uczczenia brytyjskiego geologa i badacza Antarktydy Sir Duglasa Mawsona. W zachodniej części morza znajduje się lodowiec szelfowy Shackletona. Przez większą część roku jest pokryte lodami pływającymi z dużą ilością gór lodowych. Na wybrzeżu znajdują się stacje badawcze: Dobrowolski i Wilkes.

    Sołtysia Góra (816 m) – szczyt we wschodniej części Pasma Koskowej Góry w Beskidzie Makowskim. Nie znajduje się w głównym grzbiecie tego pasma, lecz w bocznym, południowo-wschodnim grzbiecie Parszywki, pomiędzy Parszywką (841 m) a Kusikówką (Kozikówką, 706 m). Na niektórych mapach wysokość Sołtysiej Góry wynosi 713 m. Południowo-zachodnie stoki Sołtysiej Góry opadają do doliny potoku Bogdanówka, północno-zachodnie do doliny Czarnego Potoku (dopływ potoku Więcierza). Góry Suche (czes. Javoří hory) – pasmo górskie w Sudetach Środkowych, w południowo-wschodniej części Gór Kamiennych.

    Bamboesberg - pasmo górskie w Republice Południowej Afryki w Prowincji Przylądkowej Wschodniej. Góry zostały nazwane od gatunku bambusa tesselata Arundinaria, który rośnie w wąwozach. Góry tworzą dział wodny między płynącej na południe rzek Tarka (rzeka) i Black Rivers Kei, a Stormbergspruit która jest dopływem rzeki Orange. Niektóre ze szczytów pasma mają powyżej 2000 m. Najwyższym szczytem jest Aasvoëlberg, 35 km na zachód od Sterkstroom, który wznosi się na wysokości 2208 m n.p.m. Góry płytowe - góry zbudowane z warstw skał osadowych o różnej twardości, a przede wszystkim odporności na wietrzenie - (piaskowców i mułowców) poziomo zalegających i piętrowo ułożonych. Wytworzone w czasie sedymentacji płyty podczas ruchów górotwórczych zostały wyniesione w górę lecz nie zostały pofałdowane. Wyniesione i niezdeformowane podczas orogenez grube płyty skał osadowych przez miliony lat podlegały działaniom erozji czego efektem jest niepowtarzalny krajobraz powstałych w ten sposób gór płytowych.

    Bukový vrch (1019 m) – szczyt w południowo-wschodniej części Gór Czerchowskich we wschodniej Słowacji. Jest kulminacją na grzbiecie wybiegającym na północ z masywu Veľkej Javoriny. Ze szczytu widok daleko na zachód – na Góry Lewockie i Tatry. Góry Wschodnie (także Góry Wschodniokamczackie; ros. Восточный хребет, Wostocznyj chriebiet) – pasmo górskie w azjatyckiej części Rosji, na półwyspie Kamczatka, oddzielone od Gór Środkowych podłużną doliną rzeki Kamczatki. Góry Wschodnie rozciągają się na długości ok. 600 km wzdłuż wschodniego wybrzeża półwyspu. Obejmują kilka oddzielnych pasm: Ganalskie, Wałagińskie, Tumrok (z najwyższym szczytem gór – wulkanem Kizimen, który osiąga wysokość 2485 m n.p.m.), Kumrocz, Gamczen. Góry zbudowane głównie ze skał pochodzenia wulkanicznego. Czynnymi wulkanami są Kizimen i Karymska Sopka. Na zboczach gór występują lasy parkowe z brzozą kamienną oraz zaroślami rododendronu i niskopiennej sosny syberyjskiej.

    Dodano: 21.11.2011. 17:49  


    Najnowsze