• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Naukowcy UŚ po raz kolejny wyruszają na Spitsbergen

    17.08.2010. 03:18
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Obserwacja stanu lodowców w fazie końcowej sezonu topnienia i przygotowanie aparatury pomiarowej do ciemnego i mroźnego okresu zimowego, to główne zadania naukowców z Wydziału Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego, którzy 25 sierpnia po raz kolejny wyruszą na Spitsbergen.

    Kierownikiem ekspedycji jest prof. zw. dr hab. Jacek A. Jania z Katedry Geomorfologii Wydziału Nauk o Ziemi UŚ.

    "Badania potrwają do 16 września 2010 r. W wyprawie udział wezmą również m.in.: dr inż. Małgorzata Błaszczyk, mgr Marta Kondracka, mgr Dariusz Ignatiuk, inż. Krzysztof Góral oraz Patrycja Biegała" - mówi rzecznik prasowy UŚ dr Magdalena Ochwat.

    Jak wyjaśnia, śląscy badacze mają nadzieję, że wyprawa będzie kolejnym krokiem w poznaniu tajemnic lodowców. Liczą na uzyskanie wyników pozwalających na określenie intensywności zaniku lodowców, zwłaszcza tych uchodzących do morza. Reakcja mas lodowych wskazuje na trwałość zachodzących zmian klimatu.

    Podczas wyprawy badacze będą musieli sprawdzić i przestroić nowe, precyzyjniejsze kamery cyfrowe na czas nocy polarnej. Mają one wykorzystywać nawet szczątkowe oświetlenie Księżyca lub zórz polarnych do rejestracji obrazu czoła Lodowca Hansa, który jest unikatowym, naturalnym laboratorium glacjologicznym w Arktyce.

    "Studia nad lodowcami kończącymi się w morzu są rzeczywiście bardzo trudne. Nie da się wejść na potrzaskane szczelinami czoło, aby zainstalować tam mierniki, np. ruchu lodu. Podpływanie łodzią pod 30-40 metrowej wysokości klif lodowy jest bardzo niebezpieczne. () Tego typu lodowce należy traktować z należnym szacunkiem, dlatego naukowcy stosują zdalne metody pomiarowe" - opowiada kierownik wyprawy prof. Jacek Jania.

    Naukowcy zbadają również kończący się na lądzie Lodowiec Werenskiolda. Przeprowadzą na nim badania m.in. związku bilansu energetycznego powierzchni lodowca z intensywnością topnienia.

    "Wody roztopowe spływają po powierzchni lodowca lub wpadają do jego środka pionowymi jaskiniami zwanymi studniami lodowcowymi, aby potem pojawiać się w dużych wypływach na samym czole lodowca. Cechy fizyczne i chemiczne tych wód wskazują, czy miały one kontakt z podłożem skalnym" - wyjaśnia prof. Jania.

    Tłumaczy, że szczególnie czułym wskaźnikiem jest obecność izotopu radonu o krótkim czasie rozpadu. Poziom jego stężenia świadczy o kontakcie ze skalnym podłożem.

    "Wzrost ilości wód roztopowych w związku z ocieplaniem klimatu może wpływać na ich dopływ w głąb lodu i wzrost ciśnienia pod lodowcem. To bezpośrednio oddziałuje na szybkość ruchu jęzora lodowego, bo +poduszka+ wodna pod lodem redukuje tarcie o skały podłoża" - informuje kierownik wyprawy.

    Tę część badań UŚ prowadzi wspólnie z Laboratoire Physique des Radiations Uniwersytetu w Luksemburgu, kierowanym przez prof. Antoine Kiesa. W czasie sierpniowej wyprawy z naukowcami UŚ będzie pracował Olivier Hengesch z Luksemburga. Zainstaluje on najnowocześniejszą aparaturę do ciągłej rejestracji parametrów fizycznych i chemicznych - w tym radonu, w wodzie wypływającej spod czoła lodowca.

    Dlaczego tak wielu naukowców jest zaangażowanych w badania Lodowca Werenskiolda. "Jego badania są niezwykle ważne dla poznania reakcji lodowców tego typu na ocieplanie klimatu. Stanowią także obiekt porównawczy dla lodowców uchodzących do morza. Z tych ostatnich prawie cały drenaż wód roztopowych kończy się w toni morskiej na dnie klifu, dlatego nie da się pobrać z niej prób, ani zainstalować tam rejestratorów" - wyjaśnia prof. Jania.

    Jak ważne są procesy tzw. szarży - czyli szybkiego przemieszczanie się lodowców - i odłamywania się ich fragmentów dla zaniku zlodowacenia Spitsbergenu? Odpowiedzi na to pytanie poszuka podczas wyprawy dr Martina Sch"fer z Arctic Center, University of Lapland w fińskim Rovaniemi.

    Specjalnym uczestnikiem wyprawy naukowców UŚ będzie również prof. dr W. Tad Pfeffer z Uniwersytetu Colorado, wybitny specjalista w zakresie studiów nad dynamiką dużych lodowców uchodzących do morza. EKR

    PAP - Nauka w Polsce

    tot/bsz

    Więcej zdjęć dostępnych na stronie Uniwersytetu Śląskiego.


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Linia równowagi bilansowej (ang. EL - equilibrium line) - jest linia oddzielająca obszar akumulacji lodowca od jego obszaru ablacji. Innymi słowy jest to linia łącząca punkty o zerowym bilansie masy lodowca. Dla typowych alpejskich lodowców EL dzieli lodowiec w stosunku 2:1, gdzie dwukrotnie większą powierzchnię zajmuje obszar akumulacji lodowca w stosunku do jego obszaru ablacji. Zasada ta nie obowiązuje lodowców zasilanych głównie lawinami (takie jak np lodowce himalajskie i turkiestańskie), pokrytych gruzem lub występujących w strefach klimatu polarnego (lodowce zimne) Ablacja lodowcowa, ablacja lodowca – proces ablacji (topnienia) w odniesieniu do lodowca lub lądolodu. Topnienie lodowca równoważone jest przez stały dopływ lodu z górnej części lodowca, wtedy czoło lodowca ma położenie generalnie stałe. Kiedy straty masy śniegu i lodu przewyższają dopływ mas lodu, następuje cofanie czoła lodowca (regresja lodowca), w przypadku zaś mniejszej ablacji dopływ lodu powoduje przesuwanie się czoła lodowca do przodu (transgresja lodowca). Wody inglacjalne - wody, które znajdują się wewnątrz lodowca. Pochodzą one z wód płynących po powierzchni lodowca (wody supraglacjalne) dostających się do jego wnętrza szczelinami. Wewnątrz lodowca płyną one kanałami inglacjalnymi.

    Czoło lodowca – najniżej położona krawędź lodowca, zawsze prostopadła do toru ruchu i znajdująca się w obszarze ablacji (poniżej linii równowagi bilansowej). Czoło lodowca stanowi punkt (linię), w którym ruch masy lodu jest równoważony przez jego topnienie. W przypadku gdy bilans masy lodowca jest dodatni, czyli przybywa więcej lodu niż się go ubywa, następuje awans (transgresja) czoła lodowca aż do miejsca, w którym osiągnie on nowy stan równowagi. W przypadku bilansu ujemnego, czoło lodowca wycofuje się; mówimy że lodowiec jest w recesji. Podział lodowców można przeprowadzić w zależności od wpływu rzeźby na ukształtowanie lodowca, bilansu masy lodowca, termikę lub szybkość z jaką lodowiec się porusza.

    Lodowiec alpejski to typ lodowca górskiego, złożony z jednego lub kilku pól firnowych, oraz jednego jęzora schodzącego do dna doliny. Cechą charakterystyczną tego typu lodowca jest stosunek pola firnowego (obszaru akumulacji) do obszaru ablacji (jęzora), który wynosi 2:1. Ta zależność jest typowa dla umiarkowanych i politermalnych lodowców średnich szerokości geograficznych, które nie są pokryte gruzem i nie są znacząco zasilane lawinami. Lista lodowców w Szwajcarii – jest to niepełny wykaz dużych lodowców w Szwajcarii wraz z porównaniem ich długości w latach 1850 oraz 2002. Dodatkowo w tabeli podana jest powierzchnia lodowca oraz kanton, w którym się on znajduje.

    Lodowiec karowy, lodowiec cyrkowy – typ lodowca górskiego, który zajmuje tylko obszar karu. Jeśli czoło lodowca spływa z progu karu i osiąga dno doliny mówimy wtedy już o lodowcu dolinnym. Lodowce karowe występują w słabo zlodowaconych masywach, jak również są początkowym i końcowym etapem rozwoju lodowców dolinnych. Lob lądolodu, lob lodowca - część lądolodu (lodowca), rodzaj występu czoła lądolodu (lodowca), czy inaczej jęzora lodowcowego, spowodowanego istnieniem obniżenia w powierzchni podłoża lądolodu (lodowca). Na terenie Polski przykładem jest np. Lob Mazurski, po którego ustąpieniu uformowała się Kraina Wielkich Jezior Mazurskich.

    Muton, baraniec - forma ukształtowania powierzchni ziemi przez lodowiec (rzeźba glacjalna): rodzaj pagórka, wyniosłości skalnej o wysokości od kilkunastu centymetrów do kilkudziesięciu metrów. Forma ta powstaje w wyniku procesu mechanicznego niszczenia preglacjalnego wyniesienia przez lodowiec. Mutony odznaczają się charakterystycznym podłużnym kształtem o kierunku głównej osi zgodnym z kierunkiem ruchu lodowca. Stok proksymalny (dowietrzny) w odniesieniu do ruchu lodowca charakteryzuje się gładką, wyślizganą przez detersję powierzchnią (możliwe rysy) o niewielkim nachyleniu. Stok dystalny (zawietrzny) jest stromy i poszarpany. Proces odpowiedzialny za ukształtowanie bardziej stromego, dystalnego stoku nazywamy detrakcją. Odpowiada ona za odrywanie przez lodowiec okruchów skalnych lub zmrożonych brył osadu niezlityfikowanego. W przypadku mutonów detersja jest związana z przymarzaniem lodowca do podłoża po stronie dystalnej (zjawisko pompy cieplnej) i odrywaniem tak "przyczepionych" fragmentów od podłoża w wyniku ruchu lodowca. Najlepiej zachowane mutony zbudowane są z odpornych skał krystalicznych, w związku z czym związane są najczęściej ze zlodowaceniami obszarów górskich, a nie sukcjesjami lądolodów na obszary nizinne w czasie plejstocenu.

    Lodowiec szelfowy – brzeżna część lądolodu, która unosi się swobodnie na powierzchni wody, podczas gdy jego podstawa jest zanurzona. Powierzchnia lodowca szelfowego jest niemal zupełnie płaska (spadek nie przekracza 0,5%) i na ogół kończy się lodowym klifem, stanowiącym czoło lodowca, od którego oddzielają się góry lodowe. Innymi słowy, lód szelfowy to przesuwające się masy lodowe, które u czoła tworzą barierę lodową, od której odrywają się fragmenty tworzące luźno pływające góry lodowe.

    Procesy fluwioglacjalne - procesy związane z rzeźbotwórczą działalnością wód pochodzących z topniejących lodowców (wód ablacyjnych). Wody te mają bardzo dużą zdolność erozyjną. W zależności od ilości wody, odporności skał podłoża i długości tych procesów, wody polodowcowe żłobią w podłożu zagłębienia w postaci mis i rynien polodowcowych, a także przyczyniają się do powstania pradolin. Do akumulacyjnej działalności wód polodowcowych zaliczane są stożki i równiny sandrowe. Woda płynąca korytami rzek wewnątrzlodowcowych także akumuluje materiał. Powstają wtedy m.in. ozy oraz kemy. Lodowiec turkiestański, lodowiec typu turkiestańskiego – rodzaj lodowca górskiego, którego zasilanie oparte jest głównie na lawinach schodzących z rozległych ścian skalnych powyżej lodowca. Dlatego w przeciwieństwie do lodowców typu alpejskiego ich powierzchnia obszaru ablacji (jęzor lodowcowy) jest większa od powierzchni akumulacji (głównie stożki akumulacji lawin pod ścianami skalnymi). Występują one głównie w wysokich górach Centralnej Azji: Tienszan, Pamir, Hindukusz, Karakorum, Himalaje.

    Pełznący Stok (ang. Creeping Slope) - łagodne zbocze na Wyspie Króla Jerzego, powyżej Rajskiej Zatoki i Przylądka Uchatki na terenie Szczególnie Chronionego Obszaru Antarktyki "Zachodni brzeg Zatoki Admiralicji" (ASPA 128). Po stoku płynie kilka strumieni niosących wody roztopowe leżących wyżej lodowców - Lodowca Tower i Martwego Lodowca (m.in. Zielony Potok). W ostatnich latach zbocze powiększa się w miarę cofania się lodowców, a na jego obszarze pojawiło się kilka niewielkich zbiorników wodnych, m.in. Jeziorko Imbirowe i Jeziorko Błotniste. Regresja lodowca, in. recesja lodowca - cofanie się czoła lodowca, występuje gdy lodowiec ma ujemny bilans masy, tj. gdy dostawa nowego lodu jest mniejsza niż ablacja.

    Dodano: 17.08.2010. 03:18  


    Najnowsze