• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Naukowcy znaleźli w Afryce nie takiego znów tyciego pająka

    12.11.2009. 18:12
    opublikowane przez: Maksymilian Gajda

    Nowy, gigantyczny gatunek pająków z rodziny prządkowatych, zwyczajowo zwanych złotymi pająkami, zamieszkuje w Afryce i na Madagaskarze - według wyników słoweńsko-amerykańskich badań. Wyniki, opublikowane w PLoS (Public Library of Science) ONE, pokazują, że ten nowy gatunek jest największym na świecie krzyżakiem. Badania były częścią projektu NEPHILID SPIDERS (Filogenetyka pająka Nephilid jako test na antagonistyczną koewolucję płci), który otrzymał 766.000 EUR z programu międzynarodowych grantów reintegracyjnych Marie Curie (IRG) Szóstego Programu Ramowego (6PR) UE.

    Na dzień dzisiejszy zidentyfikowano ponad 41.000 gatunków pająków i liczba ta powiększa się każdego roku o około 450 nowych gatunków. Wyjątkowość złotych pająków polega na tym, że ich ostatni, wiarygodny opis datuje się na XIX w.

    Naukowcy wiedzą, że pająki te panują niepodzielnie, jeżeli chodzi o snucie największych pajęczyn na Ziemi, których średnice mogą osiągać nawet jeden metr. Pająki te są również organizmami modelowymi dla naukowców zajmujących się skrajnym dymorfizmem płciowym i biologią płci.

    Matja? Kuntner, pracownik naukowy Instytutu Smithsona, który jest również dyrektorem Instytutu Biologii przy Słoweńskiej Akademii Nauk wraz z wraz z kolegą Jonathanem Coddingtonem z Muzeum Historii Naturalnej Instytutu Smithsona w USA, zrekonstruowali ewolucję wielkości pająków z rodziny prządkowatych, aby wykazać, że samice tego nowego gatunku są ogromne - ich korpus osiąga długość 3,8 centymetra a rozstaw odnóży wynosi 10-12 centymetrów - podczas gdy samce są znacznie mniejsze.

    Choć złote pająki występują powszechnie w strefie tropikalnej i subtropikalnej, zostały zebrane i ich eksponaty można oglądać w muzeach historii naturalnej, dr Kuntner potwierdził w swojej rozprawie doktorskiej zaledwie 15 wiarygodnych gatunków.

    "Zaskoczeniem była gigantyczna samica z rodziny prządkowatych pochodzącą z Republiki Południowej Afryki w kolekcji Instytutu Ochrony Roślin w Pretorii, Republika Południowej Afryki, która nie pasowała do żadnego z opisanych gatunków" - wyjaśnia dr Kuntner, który zbadał okaz po raz pierwszy w 2000 r.

    Dr Kuntner i dr Coddington wraz z innymi naukowcami wzięli udział w szeregu ekspedycji do Republiki Południowej Afryki, aby odnaleźć ten gatunek. Fakt, że ich prace nie przyniosły jednoznacznych wyników, skłonił naukowców do przekonania, że ten okaz z rodziny prządkowatych (znaleziony po raz pierwszy w 1978 r.) był hybrydą, a nawet gatunkiem wymarłym. Z kolei następny okaz znaleziony w 2003 r. na Madagaskarze wskazywał, że to nie jest hybryda. Niemniej żadne inne okazy nie pojawiły się w ich badaniach obejmujących 2.500 próbek. Dowody wskazywały na wymarcie gatunku.

    Jednak dzięki wytrwałości współpracownika z Republiki Południowej Afryki odkryto jednego samca i dwie samice w Rezerwacie Słoni Tembe w Republice Południowej Afryki. Skutek? Zatwierdzenie nowego gatunku nazwanego Nephila komaci od nazwiska Andreja Komaca, przyjaciela dr Kuntnera, który zmarł w czasie, kiedy dokonano odkrycia.

    "Mój przyjaciel, który sam był naukowcem, zachęcił mnie do napisania doktoratu, ale nie zdążył już zobaczyć dokonanych odkryć" - mówi dr Kuntner. "Był dla mnie ogromną inspiracją i wielkim przyjacielem, zatem logicznym było uczczenie jego pamięci nazwą tego nowego gatunku."

    Dr Kuntner i dr Coddington mają nadzieję, że odkryją nowe populacje N. komaci w Afryce i na Madagaskarze. Ich prace zachęcą do zakrojonych na szerszą skalę badań nad tą grupą, w szczególności ze względu na fakt, że zdaniem naukowców gatunek wydaje się bardzo rzadki.

    "Obawiamy się, że gatunek może być zagrożony, gdyż jego jedynym określonym siedliskiem jest las piaskowy w Rezerwacie Słoni Tembe w KwaZulu-Natal" - zauważa dr Coddington. "Nasze dane sugerują, że gatunek nie jest liczny, jego zasięg jest ograniczony, a wszystkie znane lokalizacje znajdują się w ramach dwóch zagrożonych gorących punktów bioróżnorodności: Maputaland i Madagaskar."

    Nazwa rodzaju Nephila pochodzi z greki klasycznej i oznacza "lubiący przędzenie" (nen = prząść i philos = lubić).

    rdo: CORDIS

    informacji: PLoS ONE: http://www.plosone.org Słoweńska Akademia Nauk: http://www.sazu.si/en/ Teksty pokrewne: 30812 Kategoria: Wyniki projektów
    Źródło danych: PLoS ONE
    Referencje dokumentu: Kuntner, M., Coddington, J.A. (2009) discovery of the largest orbweaving spider species: the evolution of gigantism in Nephila. PLoS ONE 4(10): e7516. doi:10.1371/journal.pone.0007516.
    Indeks tematyczny: Koordynacja, wspólpraca; Nauki biologiczne; Badania Naukowe RCN: 31457   W góre . O tym serwisie . Serwisy CORDIS . Helpdesk . © . Ważne informacje prawne Administratorem witryny CORDIS jest Urząd Publikacji

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Nephila – rodzaj pająków z rodziny prządkowatych (Nephilidae). Został nazwany w 1815 roku przez Williama Elforda Leacha, może być starszym synonimem rodzaju Heterargiope Kishida, 1931. Obecnie tradycyjnie zalicza się do niego kilkanaście gatunków, jednak dane molekularne sugerują, że może on być difiletyczny – wówczas do Nephila powinno włączać się jedynie Nephila pilipes i Nephila constricta. Kwestia polifiletyzmu tego rodzaju jest jednak dyskusyjna. Rodzaj Nephila obejmuje największe pająki tkające sieci na świecie – samice Nephila komaci osiągają długość niemal 4 cm. Przedstawiciele tego rodzaju cechują się znaczącym dymorfizmem płciowym przejawiającym się różnicą rozmiarów. Samice osiągają znacznie większe rozmiary niż samce – najmniej wyraźny dymorfizm tego typu występuje u gatunku Nephila clavata, którego samice są około 2,2 raza większe od samców, zaś największy u Nephila turneri, u którego samice osiągają długość niemal dziesięciokrotnie większą niż samce. Nephila komaci – gatunek pająka z rodzaju Nephila opisany w 2009 roku. Występuje w RPA (Maputaland), Tanzanii i na Madagaskarze (dwie ostatnie lokalizacje ustalone na podstawie opisu eksponatów muzealnych). W momencie opisania największy znany pająk tkający sieci. Prządkowate (Nephilidae) – rodzina dużych sieciowych tropikalnych pająków z grupy Araneomorphae. Należą do niej największe na świecie pająki tkające sieci. Największym przedstawicielem rodziny i zarazem największym pająkiem tkającym sieci łowne jest Nephila komaci, której samice dorastają do około 4 cm długości. Prządkowate tkają również jedne z największych sieci – u niektórych gatunków ich średnica przekracza 1 m (według niektórych autorów dochodzić może nawet do 1,5 m). Większe sieci (do 2800 cm powierzchni) tkają tylko Caerostris darwini. U większości prządkowatych, z wyjątkiem Clitaetra, występuje wyraźny dymorfizm płciowy: samice są znacznie większe od samców (u Clitaetra także są większe, lecz nie aż w takim stopniu jak u Nephilinae).

    Prządka olbrzymia (Nephila pilipes) – gatunek dużego pająka z rodziny prządkowatych (Nephilidae; dawniej zaliczany do krzyżakowatych, Araneidae) występującego w rejonach tropikalnych i subtropikalnych. Nephila clavipes – gatunek pająka z rodziny prządkowatych (Nephilidae). Występuje w lasach tropikalnych na terenie Ameryki Północnej i Południowej, od Stanów Zjednoczonych do Argentyny i São Tomé, w miejscach prześwietlonych.

    Kądziołki przędne – charakterystyczna dla pająków struktura znajdująca się na końcu odwłoka, złożona z kilkuset do kilkunastu tysięcy ujść gruczołów przędnych produkujących ciekłą substancję, która po zetknięciu z powietrzem zastyga tworząc nić pajęczą. Gruczoły przędne pająków połączone są w funkcjonalne grupy wytwarzające nici przędne o różnym składzie i przeznaczeniu. Jedne służą do budowy sieci łownych, nici asekuracyjnych i tzw. babiego lata, inne do budowy kokonów. Mygalomorphae – infrarząd pająków z grupy Opisthothelae. Obejmuje ponad 2600 gatunków klasyfikowanych obecnie w około 300 rodzajach i 15 rodzinach. Do Mygalomorphae należą przeważnie pająki duże, długowieczne (15–30 lat), żyjące pod ziemią. Grupa ta obejmuje również największe żyjące obecnie pająki – ptasznikowate. Jest powszechnie uznawana za starodawną, monofiletyczną linię ewolucyjną pająków. Wykazują one pewne cechy prymitywne dla pająków, np. obecność dwóch par płucotchawek i prosto zbudowane kądziołki przędne. Najstarszym znanym przedstawicielem Mygalomorphae jest Rosamygale grauvogeli, którego skamieniałości odkryto w datowanych na anizyk osadach we francuskim departamencie Wogezy, jednak datowanie molekularne sugeruje, że Mygalomorphae pojawiły się już około 300 mln lat temu.

    Nić przędna – wielofunkcyjna, długa i cienka nić, włókno powstające w efekcie zakrzepnięcia na powietrzu wydzieliny gruczołów przędnych niektórych stawonogów, zbudowane z włókien fibroinowych sklejonych serycyną. Nić przędna pająków nazywana jest nicią pajęczą, a utworzone z niej sieci łowne – pajęczyną. Powszechnie nazwy te są używane jako tożsame, zarówno w znaczeniu samej nici jako włókna (nić jedwabnika, nić pajęcza, nici pajęczyny), jak i wytworzonych z nich struktur (sieci łowne, opląt, oprzęd i inne). Caerostris darwini – gatunek pająka z rodziny krzyżakowatych (Araneidae) występującego na Madagaskarze. Przędzie bardzo wytrzymałe nici, z których buduje duże sieci.

    Ukośnikowate (Thomisidae) - kosmopolityczna rodzina pająków, obejmująca ponad 2150 gatunków, sklasyfikowany w ok. 170 rodzajach. Pająki mają trójkątny odwłok i maskujące kolory. Nie wytwarzają sieci i polują z zasadzki. Dość często poruszają się chodząc bokami, stąd angielska nazwa rodziny to Crab spider. W Polsce występuje 39 gatunków, w tym m. in. kwietnik.

    Evarcha culicivora – gatunek pająków z rodziny skakunów, czyli pająków, które nie tkają sieci, tylko polują skacząc na swoją ofiarę. Jako oddzielny gatunek został wyodrębniony w 2003.

    Gryziel stepowy (Atypus muralis) – jeden z trzech gatunków pająków z rodziny gryzielowatych występujących w Polsce. Rozmiarami zbliżony do pozostałych gatunków z tego rodzaju (samce do 9 mm długości, samice do 20 mm). Jonathan A. Coddington – amerykański arachnolog i kladysta. Zajmuje się głównie systematyką i ewolucją pająków, zwłaszcza z grupy Araneoidea, ogólnie założeniami i praktyką systematyki oraz teorią i projektowaniem biologicznych eksponatów. W 1975 uzyskał licencjat (B.Sc.) na Uniwersytecie Yale, w 1978 magisterium (M.A.) w Harvard University, gdzie doktoryzował się sześć lat później. Jego badania filogenezy pająków wykorzystywano później m.in. do wyjaśniania adaptacji, zachowania i ewolucji morfologii pająków oraz ich wytworów, takich jak sieci łowne. Obecnie jest kustoszem działu pajęczaków i wijów w Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie.

    Dodano: 12.11.2009. 18:12  


    Najnowsze