• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Noc Biologów/Rybi sprinterzy pływają z szybkością ponad 100 km/h

    24.01.2012. 13:04
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Ponad 100 km/h to prędkość z jaką pływają rybi sprinterzy, czyli np. mieczniki i żaglice. Ich ciała przypominają najbardziej owalny w przyrodzie kształt - kroplę wody. Opływowa sylwetka jest im niezbędna, bo życie ryb wcale nie jest łatwe, głównie z powodu dużo gęstszej od powietrza ... wody. O życiu ryb podczas Nocy Biologów na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim mówiła dr Jolanta Szlachciak z Wydziału Biologii.


    ,,Oglądając filmy przyrodnicze możemy mieć wrażenie, że ryby poruszają się z wielką  łatwością i gracją. Tymczasem życie w wodzie wcale nie jest takie proste. Woda w porównaniu do powietrza jest trudnym środowiskiem życia, bo jest bardziej gęsta. Wystarczy wejść do niej po dłuższej przerwie, a wydaje się nam, że jest +ciężka+. Podobnie jest z rybami" - mówiła dr Szlachciak.

    Najszybszymi rybami są mieczniki, które mogą pokonywać wodę z prędkością powyżej 130 km/h, żaglica rozwija prędkości bliskie 100 km/h, z kolei włócznik z prędkością 50 km/h może przepływać cały dzień.

    ,,Nasze ryby nie są mistrzami prędkości, ale bardziej potrzebne jest im długie i wytrwałe pływanie niż krótkie i szybkie" - wyjaśniała dr Szlachciak. Łososie rozwijają prędkość 22 km/h, szczupaki 10 km/h, okonie 4,5 km/h, a sandacze 7 km/h.

    Jak mówiła ryby, które pływają bardzo szybko dążą do tego, by ich sylwetka była jak najbardziej zbliżona do kropli wody. Jest to kształt najbardziej opływowy w przyrodzie. ,,Taki właśnie optymalny kształt mają te ryby, które najszybciej pływają: makrela, tuńczyk, mieczniki i włóczniki" - opisywała uczona.

    Z kolei ryby o wydłużonym, ,,torpedowatym" kształcie i silnie umięśnionym ciele nie pływają szybko, ale należą do bardzo wytrwałych. Przykładem są tu węgorze, które płynąc na tarło muszą pokonywać tysiące kilometrów.

    W rozwijaniu określonej prędkości pomagają rybom nielubiane przez nas ości. Są to specyficzne kości, które zwiększają elastyczność ciała i koordynację skurczów rybich mięśni. Ich ilość u różnych gatunków jest bardzo różna. Ryby pływające wolniej mają ich znacznie mniej lub nie mają ich prawie wcale.

    Czy można jakoś oszacować wiek ryby? Okazuje się, że mogą być w tym pomocne łuski, które rosną  przez całe życie. ,,Wraz z ich wzrostem możemy więc obserwować całą historię ryby, zupełnie jak na pniu drzewa, na którym widać pierścienie przyrostów rocznych" - mówiła prelegentka.

    Wbrew popularnemu powiedzeniu, ryby mają głos, choć zazwyczaj nie jest on słyszalny dla ludzkiego ucha. Emitują one różnorodne dźwięki, ale usłyszymy je wtedy, kiedy ryba wydobędzie je za pomocą swoich struktur kostnych. Do wydawania głosu służy rybom także pęcherz pławny, który przede wszystkim umożliwia im zmianę głębokości zanurzenia w wodzie.

    Czy ryby śpią?. ,,Sen ryb przejawia się brakiem aktywności ruchowej, ale nie wiąże się ze zmianami w aktywności fal mózgu, dlatego zdaniem niektórych nie należy mówić o śnie, ale jakimś rodzaju drzemki" - wyjaśniała dr Szlachciak.

    Ryby aktywne w dzień, w stan drzemki zapadają nocą, a te które prowadzą nocny tryb życia, drzemią w ciągu dnia. Co dzieje się podczas takiego snu? Zmniejsza się częstość oddychania, częstotliwość ruchów płetw, czasem też zmienia ubarwienie. Śpiące ryby tak zmieniają swoje barwy, by zlewać się z tłem i nie rzucać w oczy.

    Niektóre gatunki żyjące w tropikach na noc otaczają się specjalną galaretowatą osłonką, która chroni je przed drapieżnikami. Rano tę osłonkę porzucają. Wiele ryb ma swoją sypialnię: w innym miejscu żerują w innym zapadają w sen. ,,Niektóre chętnie odpoczywają na dnie, inne nieruchomo pośród roślin, jeszcze inne unoszą się w wodzie. Ciekawym przykładem jest sum elektryczny, który śpi na grzbiecie. Do dużych śpiochów należą okonie, które potrzebują kilku chwil by dojść do świadomości i się obudzić. Niektórym do pobudki wystarczy im lekki szelest" - opisywała dr Szlachciak.

    Choć często wydaje się nam, że ryby jedynie pływają, to niektóre z nich mogą również latać czy wychodzić na ląd. Ryby latające żyją zazwyczaj w wodach ciepłych, można zobaczyć je np. w Morzu Śródziemnym.

     ,,Lot jest zazwyczaj przejawem ucieczki przed napastnikiem. Wynurzają się zahaczając na początku płetwą o wodę. Potem rozkładają płetwy by +złapać wiatr w żagle+, na kilka sekund oderwać się od tafli i poszybować. Powtarzając ten proces mogą pokonać nawet znaczne odległości" - wyjaśniała prelegentka.

    Wszystkich gatunków ryb jest w umie ponad 28 tysięcy, w Polsce żyje około 85 gatunków. Za największą rybę uznawany jest rekin wielorybi, który może osiągać do 20 metrów długości. Do ryb należy też jeden z najmniejszych kręgowców z rodziny babkowatych. Dorosły samiec ,,osiąga" ok. 9 mm długości.

    PAP - Nauka w Polsce, Ewelina Krajczyńska

    bsz
     

     

     

     

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Wymiar ochronny – określona przepisami długość złowionej ryby, poniżej której musi być z powrotem wypuszczona do wody. Długość ryby liczona jest od początku pyska do końca płetwy ogonowej. Obowiązujący w Polsce wymiar ochronny określa Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 listopada 2001 r. w sprawie połowu ryb oraz warunków chowu, hodowli i połowu innych organizmów żyjących w wodzie. (Dz.U. 2001 nr 138 poz. 1559 z późniejszymi zmianami). Na wodach użytkowanych przez Polski Związek Wędkarski wymiar ochronny określony jest przez Regulamin Amatorskiego Połowu Ryb – wymiar ten nie może być mniejszy niż określony w przepisach prawa. Przepławka – budowla rzeczna lub urządzenie stosowane na stopniach wodnych (przy zaporach wodnych, jazach), mające za zadanie umożliwić rybom w okresie tarła wędrówkę wzdłuż rzeki. Jest to zazwyczaj układ basenów ustawionych na różnych poziomach, tworzących system stopni, oddzielonych ściankami z zamykanymi otworami. Z innych rozwiązań technicznych mogą to być rynny ograniczające prędkość przepływu wody lub podnoszone komory, ewentualnie sieci. Chauliodus sloani – gatunek morskiej promieniopłetwej ryby głębinowej z rodziny wężorowatych (Stomiidae), zamieszkującej subtropikalne, tropikalne i umiarkowane wody wszystkich wszechoceanu, żyjącej na głębokościach 200 – 4700 m, zwykle 500 – 1000 m. Ciało ryby jest silnie wydłużone, głowa jest duża, pysk szeroki, zęby długie, zakrzywione, przezroczyste. Pierwszy promień odgrywa rolę wabika: leży tuż za głową płetwy grzbietowej, jest bardzo długi i łukowato zagięty do przodu. Funkcję wabika pełnią również fotofory położone przy otworze gębowym oraz ciągnące się w rzędach po bokach ciała.

    Komórki barwnikowe ryb – podskórne komórki barwnikowe. Barwnik brązowy zawarty jest w melanoforach, czerwony lub żółty w lipoforach. Melanofory i lipofory bezpośrednio wpływają na barwę ryby. Natomiast guanofory wpływają na barwę tylko pośrednio, zawierają kryształki guaniny, które załamują promienie świetlne (ubarwienie strukturowe). Prędkość wody – prędkość cząstki wody w cieku wodnym. Zwykle jest wyrażana w metrach lub w centymetrach na sekundę. Czynnikami wpływającymi na prędkość wody są ukształtowanie powierzchni i kąt nachylenia terenu, w jakim znajduje się ciek wodny oraz rodzaj i wielkość cieku. Woda płynąca zazwyczaj ma mniejszą prędkość przy krawędziach i na dnie cieku natomiast największą prędkość odnotowuje się w środku cieku. Ze względu na skutki przepływu prędkość wody może być:

    Solenostomus cyanopterus – gatunek ryby promieniopłetwej z rodziny Solenostomidae, zamieszkujący rafy koralowe rejonu indopacyficznego i Atlantyku. Z powodu obecności kostnych płytek pod skórą jest prawie nieruchomy, co uniemożliwia mu ucieczkę przed drapieżnikami. Długość Solenostomus dochodzi do 17 cm. Ubarwienie bardzo różnorodne. Solenostomus paradoxus – gatunek ryby promieniopłetwej z rodziny Solenostomidae. Z powodu obecności pod skórą płytek kostnych usztywniających ciało Solenostomus paradoxus jest prawie nieruchomy: jedyną siłą napędową są małe płetwy. Ryby te właśnie dlatego nie mogą uciekać przed drapieżnikami i upodabniają się do wodorostów. Występują w Oceanie Indyjskim i w zachodniej części Oceanu Spokojnego. Długość ciała do 12 cm.

    Rekin wielorybi (Rhincodon typus) – gatunek morskiej ryby chrzęstnoszkieletowej, jedyny przedstawiciel monotypowej rodziny Rhincodontidae, największy przedstawiciel rekinów, łatwo rozpoznawalny po specyficznym ubarwieniu. Jest też największą znaną rybą. Według oficjalnych pomiarów długość ciała osobników tego gatunku dochodzi do 12.65 m a masa ich ciała sięga 13,6 t (niepotwierdzone dotąd pogłoski mówią o osobnikach nawet 20-metrowej długości, ważących około 25 ton). Pomimo imponujących rozmiarów i groźnie brzmiącej nazwy, rekin wielorybi jest rybą łagodną i nie stanowi zagrożenia dla człowieka. Jest jednym z trzech znanych rekinów żywiących się planktonem. Pozostałe dwa to długoszpar i Megachasma pelagios. Rekin wielorybi dożywa ponad 70 lat. Jest poławiany gospodarczo, jego mięso osiąga wysokie ceny. Nieprowokowany nie stanowi zagrożenia dla człowieka. Konwergencja (łac. convergere, zbierać się, upodabniać się) – w biologii proces powstawania morfologicznie i funkcjonalnie podobnych cech (czyli analogicznych) w grupach organizmów odlegle spokrewnionych (niezależnie w różnych liniach ewolucyjnych), odrębnych dla tych grup cech pierwotnych, w odpowiedzi na podobne lub takie same wymagania środowiskowe, np. podobny typ pokarmu, wymagania lokomocyjne. Źródłem konwergencji jest występowanie tych samych czynników doboru naturalnego wpływających na proces ewolucji różnych populacji. Przykładem mogą być ryby i walenie, które żyjąc w środowisku wodnym rozwinęły podobnie opływowe kształty ciała, napędową płetwę ogonową i sterujące płetwy przednie. Dobrym przykładem jest też zewnętrzne podobieństwo rekinów, ichtiozaurów i delfinów lub jaszczurek i płazów ogoniastych. Innego przykładu dostarcza porównanie skrzydeł niespokrewnionych ewolucyjnie organizmów jak np. ptaków i owadów. Nierzadko mówi się też o narządach analogicznych, które u różnych organizmów pełnią podobne funkcje.

    Jaszczurnik rafowy (Synodus variegatus) - gatunek morskiej ryby promieniopłetwej z rodziny jaszczurnikowatych, zamieszkującej ciepłe, w większości płytkie, przybrzeżny wody Pacyfiku i Oceanu Indyjskiego oraz w Morzu Czerwonym. Jaszczurnik żyje na głębokości 4 - 90 m, zazwyczaj w pobliżu raf koralowych. Ma podłużne ciało, dużą, lekko spłaszczoną grzbieto-brzusznie głowę. Ubarwienie zmienne, dominuje kolor zielony i czerwony. Ryba żywi się skorupiakami oraz innymi, mniejszymi rybami. Jaszczurnik poluje z zasadzki, dzięki maskującemu ubarwieniu jest prawie niewidoczny, kiedy czatuje nieruchomo na dnie lub zagrzebuje się w piasku, wypatrując ofiar.

    Ryby maślane, ryby masłowe (ang. butterfish) – zwyczajowe nazwy kilku gatunków ryb o ciele zwykle wydłużonym i bocznie spłaszczonym charakteryzujących się dużą zawartością oleju. Cenione ze względu na smaczne mięso.

    Tuńczyk pospolity, tuńczyk, tuńczyk błękitnopłetwy, tuńczyk błękitny, tuńczyk czerwony, tuńczyk niebieskopłetwy, tuńczyk zwykły, ton, tuńczyk północny (Thunnus thynnus) – gatunek morskiej, wędrownej ryby z rodziny makrelowatych (Scombridae), spędzającej zimę w morzach subtropikalnych, a latem wędrującej do wód zimniejszych. Do osiągnięcia masy ciała około 45 kg wędruje w ogromnych ławicach. Większe ryby tworzą małe stada, a całkiem duże osobniki żyją przeważnie samotnie. Tuńczyki błękitnopłetwe z północnego Atlantyku, Oceanu Spokojnego i Indyjskiego klasyfikowane są czasami jako oddzielne gatunki lub podgatunki, jednak różnice pomiędzy nimi są bardzo nieznaczne. Tuńczyk błękitnopłetwy jest największym gatunkiem tuńczyka – osiąga do 700 kg. Mięso tuńczyka błękitnopłetwego jest pośród wszystkich innych gatunków tuńczyków najbardziej cenione przez smakoszy.

    Dodano: 24.01.2012. 13:04  


    Najnowsze