• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Odkryto największego w Polsce amonita

    09.09.2011. 00:40
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Ponad metrowej średnicy muszlę amonita - mięczaka kopalnego sprzed dziesiątków milionów lat - odkrył w opolskich kamieniołomach w paleontolog z Uniwersytetu Jagiellońskiego, Adrian Kin. To największy amonit znaleziony dotąd na terenie Polski. Amonity to podgromada wymarłych głowonogów, przeważnie o symetrycznej, płaskospiralnej skorupie. Unikatowy okaz, którego muszla ma średnicę 1,18 metra, należy do gatunku Pachydesmoceras cf. pachydiscoide. Naukowiec z Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi UJ znalazł go w kamieniołomach margli i wapieni wieku górnokredowego (sprzed około 75 mln lat) Odra Nowa w Opolu.

    Adrian Kin dokonał odkrycia podczas plenerowych badań paleontologicznych w 2007 roku. W naukowym opracowaniu największego polskiego amonita, które właśnie się ukazało on-line, oprócz Kina, uczestniczył dr Robert Niedźwiedzki z Uniwersytetu Wrocławskiego.

    Jak dotąd największym znanym amonitem był egzemplarz przechowywany w kolekcji muzealnej Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie. Amonit ten ma mniejszą niż opolski gigant średnicę - 98 cm. Jednak zdaniem badaczy, są to jedynie pozostałości wewnętrznych skrętów jeszcze większego okazu, którego prawdziwą średnicę Kin i Niedźwiedzki oszacowali na 1,65 metra.

    "Gigantyczne amonity o średnicach 1 metra i większych stanowią ekstremalnie rzadkie znaleziska we wszystkich zakątkach naszego globu. Największym na świecie, niemal kompletnie zachowanym amonitem jest okaz Parapuzosia seppenradensis, którego średnica wynosi nieznacznie poniżej 1,8 metra. Okaz znaleziono na terenie Niemiec w XIX wieku" - wyjaśnił w rozmowie z PAP Adrian Kin.

    Skamieniałe muszle amonitów o rozmiarach zbliżonych do 1 metra spotyka się również w Brazylii, Południowej Afryce, Nowej Zelandii, Wielkiej Brytanii, Austrii, Rosji oraz na Ukrainie i Madagaskarze.

    "Warto podkreślić, że największy polski amonit z Opola jest w elitarnej grupie kilkudziesięciu największych na świecie amonitów o średnicach przekraczających 1 metr" - dodał Kin.

    Skamieniałe amonity są bardzo charakterystyczne. W zapisie kopalnym występują przeważnie jako muszle zwinięte spiralnie w jednej płaszczyźnie. Mięczaki te były dalekimi krewnymi dzisiejszych kałamarnic i łodzików. U schyłku okresu kredowego (około 65 mln lat temu) amonity, również te olbrzymie, wymarły bezpowrotnie. Ostatni ich przedstawiciele, odznaczający się niewielkimi rozmiarami, znani są z osadów starszego trzeciorzędu.

    Wyniki swoich badań oraz przegląd największych kredowych amonitów z Polski i Europy naukowcy opublikowali właśnie na łamach renomowanego czasopisma Cretaceous Research.

    PAP  - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski 

    szz/ agt/bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Amonity, amonitowate (Ammonoidea) – podgromada wymarłych głowonogów (Cephalopoda), przeważnie o symetrycznej, płaskospiralnej skorupie. Nieliczne rodzaje miały nietypowe kształty, np. prostej muszli, spirali zwiniętej w pionie, spirali o niestykających się skrętach. Takie formy, nazywane heteromorfami, występowały głównie na początku rozwoju amonitowatych (dewon wczesny i środkowy) oraz w kredzie. Amonitowate stanowią ważne skamieniałości przewodnie, pozwalające określić wiek skał osadowych, w których są spotykane. Występują w skałach pochodzenia morskiego z okresu od dewonu do końca kredy. Przodkami amonitowatych były łodzikowate (baktryty). Perisphinctes – wymarły rodzaj dużych (do 1 m średnicy) amonitów z rzędu Ammonitida, żyjących w okresie jurajskim. Służy jako skamieniałość przewodnia dla tego okresu. Pseudarietites – rodzaj niewielkich (kilka cm średnicy) amonitów z grupy Goniatitida żyjących we wczesnym karbonie (turnej) na terenie współczesnej Europy (również w Polsce, gdzie kilka gatunków opisano z kamieniołomu w miejscowości Dzikowiec). Najsilniejsza radiacja amonitów z tego rodzaju miała miejsce na początku turneju. W 2009 Furnish i współpracownicy podnieśli Pseudarietitinae z jednej z podrodzin Gattendorfiidae do rangi osobnej rodziny Pseudarietitidae.

    Pelagornis sandersi – gatunek wymarłego ptaka. Ptaki tego gatunku miały rozpiętość skrzydeł wynoszącą co najmniej 6,4 metra, co czyni je największymi ptakami, które kiedykolwiek żyły na Ziemi. Poprzednim największym znanym gatunkiem ptaków był także wymarły Argentavis magnificens. Pelagornis sandersi pojawiły się na Ziemi około 28 milionów lat temu i wymarły około 3 miliony lat temu. Ptaki te najprawdopodobniej musiały startować skacząc z krawędzi skalnych lub biegnąc w dół z pagórków. Szacuje się, że mogły latać z prędkością do 60 kilometrów na godzinę. Kosmoceratidae – rodzina amonitów z rzędu Ammonitida i nadrodziny Stephanocerataceae, której przedstawiciele występowali niemal na całym świecie od środkowej jury do wczesnej kredy. Kosmoceratidae są jedną z prawdopodobnie najbardziej polimorficznych grup jurajskich amonitów. Należą do niej rodzaje:

    Megistoterium – rodzaj wymarłych ssaków z rodziny hienodontów (Hyaenodontidae). Jeden z największych mięsożernych ssaków lądowych w dziejach ziemi, zaliczany jednak nie do rzędu drapieżnych, a do kreodontów (pradrapieżnych). Był jednocześnie jednym z ostatnich przedstawicieli swej grupy. Zamieszkiwał Afrykę na terenach dzisiejszej Libii i Egipcie 24-21 milionów lat temu (wczesny miocen). Osiągał 1,7 metra wzrost, 4-6 metrów długości i prawdopodobnie ciężar ok. 1500 kilogramów, czyli tyle, co trzy niedźwiedzie polarne i więcej niż bizon. Sama jego olbrzymia czaszka osiągała długość 1 metra. Samiec był większy od samicy. To przerażające zwierzę było – wraz z mongolskim andrewzarchem (Andrewsarchus) – największym znanym drapieżnym ssakiem lądowym w dziejach (niektórzy sądzą jednak że andrewzarch był nieco większy). Lista największych państw w historii – największe terytorialnie imperia i państwa jakie istniały na przestrzeni dziejów i – porównawczo – Polski (Rzeczypospolitej w największym osiągniętym terytorium w 1618 roku).

    Ceratitida – rząd mięczaków z podgromady amonitów. Są wymarłymi, morskimi głowonogami. Żyły w okresie permu i triasu. Heathrow Terminal 4 - jedna z trzech stacji metra londyńskiego, a ściślej Piccadilly Line, zlokalizowanych na terenie lotniska Heathrow, największego portu lotniczego w Wielkiej Brytanii. Została otwarta w 1986 roku. Jest stacją końcową dla połowy pociągów metra obsługujących lotnisko (druga połowa kończy bieg na stacji przy terminalu 5). W roku 2008 skorzystało z niej ok. 1,17 mln pasażerów. W systemie londyńskiej komunikacji miejskiej należy do szóstej strefy biletowej.

    Żółw słoniowy (Chelonoidis nigra) – gatunek jednego z największych żółwi na świecie. Podobny rozmiarem do żółwi olbrzymich z wysp Oceanu Indyjskiego. Jego pancerz grzbietowy może mieć 150 cm długości, a największy znaleziony osobnik mierzył prawie 3 metry i ważył 1000 kg. Na ogół za duże uważa się osobniki, których waga przekracza 200 kg, a wysokość dochodzi do 1 metra. Samce są zwykle większe od samic. Liczba jego podgatunków jest niepewna - wyróżnia się ich do 15, z czego 5 jest już wymarłych; nie jest pewne, czy podgatunki te nie stanowią w istocie odrębnych gatunków (patrz niżej). Żółwie słoniowe żyją na wyspach Galapagos.

    Dodano: 09.09.2011. 00:40  


    Najnowsze