• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Opieka nad kukułczym jajem

    28.04.2010. 20:12
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Kukułki znane są z dwóch rzeczy: sugestywnego kukania i zwyczaju umieszczania swoich jaj w gniazdach innych ptaków, która to praktyka od zawsze fascynowała ekologów i ornitologów na całym świecie. Nowe badania przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu Cambridge w Wlk. Brytanii pokazują, w jaki sposób ptak odróżnia w gnieździe swoje jaja od obcych. Wyniki opublikowane w tym tygodniu w czasopiśmie Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dostarczają informacji na temat toczących się od 20 milionów lat zmagań ewolucyjnych.

    Większość gatunków kukułki wychowuje swoje potomstwo, natomiast ptaki które tego nie robią są nazywane pasożytami lęgowymi, gdyż umieszczają własne jaja w gnieździe innego ptaka. Jedynie siedem grup ptaków na świecie ewoluowało w ten sposób, w tym niektóre gatunki kaczki.

    Dr Claire Spottiswoode i dr Martin Stevens z Uniwersytetu Cambridge przeprowadzili w Afryce eksperymenty w terenie za pomocą testów praktycznych i nowego modelu komputerowego, co umożliwiło im bliższe przyjrzenie się zachowaniu pasożytniczych kukułek i ich gospodarzy. Naukowcy zbadali dwa tropikalne gatunki afrykańskie: pasożytniczego kukulnika i prinię myszatą, jednego z gospodarzy pasożyta.

    Większa część prac nad tymi gatunkami została przeprowadzona w Europie i Ameryce Północnej, gdzie obydwa gatunki są stosunkowo młode pod względem ewolucyjnym. Z kolei w Afryce kukulnik i prinia zmagają się ze sobą już niemal od 20 milionów lat.

    Wydaje się, że zdolność kukulnika do umieszczania jaj w gnieździe prinii poprzez ich fizyczne dopasowanie staje się coraz doskonalsza, podobnie jak sprawność prinii w wykrywaniu impostora. Jak mówi dr Spottiswoode: "Prinie składają najbardziej zróżnicowane jaja ze wszystkich ptaków na świecie, co wydaje się być wynikiem długich zmagań koewolucyjnych z kukulnikiem. Jaja można porównać z banknotem pod względem różnorodności i złożoności oznaczeń, które mają zdaje się utrudnić podrabianie ich przez pasożyta."

    Naukowcy przeprowadzili w południowej Zambii serię "testów odrzucenia" polegających na wkładaniu obcych jaj do gniazd prinii, aby sprawdzić czy zostaną odrzucone. Za pomocą spektrofotometru zebrali również szczegółowe dane na temat wzorów i kolorów jaj, które zostały następnie przeniesione do komputera. Wykorzystano również kamerę cyfrową do analizy złożoności wzorów i kolorów. Dotychczas tego typu analizy były przeprowadzane wzrokowo, ale wzrok człowieka znacznie się różni od wzroku ptaka. Oczy ptaków są wyposażone w cztery typy czopków, dzięki czemu widzą one promieniowanie ultrafioletowe, co umożliwia im rozpoznawanie szerszego spektrum zróżnicowania kolorów i wzorów w porównaniu z człowiekiem.

    Testy wykazały, że prinie są wyjątkowo sprawne w odrzucaniu obcych jaj ze swoich gniazd na podstawie drobnych różnic w kolorze i wzorze, jakie pojawiają się na jajach pasożytów.

    Interesującym jest fakt, że prinie wykorzystywały do odrzucenia obcych jaj dokładnie te cechy, którymi najbardziej różnią się jaja gospodarza od prawdziwych jaj pasożyta. Mogłoby to oznaczać, że dzięki naturalnej selekcji obecnie jaja kukulnika coraz lepiej podszywają się pod jaja gospodarza.

    Badania zostały sfinansowane przez Royal Society, Radę Badań Biologicznych i Biotechnologicznych (BBSRC) oraz Centrum Doskonałości DST/NRF w Afryce Południowej.

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Kukułkowate (Cuculidae) – rodzina ptaków z rzędu kukułkowych (Cuculifromes). Obejmuje ptaki o zróżnicowanej wielkości, długich ogonach i silnych nogach. Preferują środowiska leśne, choć niektóre gatunki żyją na otwartej przestrzeni. Główny pokarm to owady. Wiele gatunków należących do tej rodziny to pasożyty lęgowe — składają swoje jaja do gniazd innych ptaków. Często pisklęta kukułkowatych po wykluciu wyrzucają z gniazda jaja bądź pisklęta gospodarzy. Jajożer (Dasypeltis scabra) – wąż z rodziny połozowatych. Występuje w Botswanie, Namibii i RPA. Jajożer żywi się wyłącznie jajami ptaków. Jaja – często większe od głowy węża – połykane są w całości, co jest możliwe dzięki ogromnej rozciągliwości pyska, szyi i przełyku. Skorupka jaja zostaje rozcięta dopiero w przełyku za pomocą ostrych kostnych wyrostków. Wyrostki te przypominają zęby i nazywane są też zębami kręgowymi. W przełyku zostają zatrzymane szczątki skorupki, które uformowane w rodzaj wałka są wypluwane. Kukułki (Cuculinae) – podrodzina ptaków z rodziny kukułkowatych (Cuculidae). Obejmuje gatunki występujące na całym świecie oprócz Antarktydy.

    Otoczka biaława – białkowa otoczka jaja, szczególnie dobrze wykształcona u płazów. Po złożeniu jaj w zbiorniku wodnym otoczka wokół jaja pęcznieje, znacznie zwiększając jego objętość. Jest ona przezroczysta, lekko biaława, a samo jajo – nieprzezroczyste (białe, czarne, żółtawe itp.). Otoczka pełni funkcje ochronne, a także (u części gatunków) powoduje uniesienie jaja w kierunku powierzchni wody, gdzie jest ono lepiej ogrzewane przez Słońce. Inkubacja jaj – termin odnoszący się do procesu, w którym określone zwierzęta jajorodne (składające jaja) lęgną jaja i do procesu rozwoju zarodka w jaju. Najważniejszym czynnikiem inkubacji jest stała temperatura wymagana do jej przebiegu w określonym przedziale czasu. Specyficzna sytuacja występująca u ptaków i niektórych innych grup organizmów, w której ma miejsce czynność lub tendencja behawioralna siedzenia na jajach nazywana jest wysiadywaniem. Większość nieśnych ras drobiu jest pod tym względem sztucznie selekcjonowanych, by zwiększyć produkcję jaj.

    Polispermia - zjawisko wnikania do komórki jajowej więcej niż jednego plemnika. Występuje powszechnie u ptaków i gadów (polispermia naturalna), ostatecznie jednak i u nich tylko jedno przedjądrze męskie łączy się z żeńskim, dzięki czemu zostaje odtworzony organizm diploidalny. Zazwyczaj zjawisko polispermi jest letalne (polispermia patologiczna). Doświadczalnie do polispermii można zmusić jaja jeżowców (polispermia sztuczna), ale jaja zapłodnione przez kilka plemników nie mogą się dzielić lub robią to nienormalnie i ostatecznie zarodek obumiera. Zazwyczaj komórki jajowe posiadają bariery uniemożliwiające polispermię, po wniknięciu jednego przedjądrza męskiego komórka jajowa wytwarza chemiczną barierę dla innych plemników. Kukułka krwista żółtawa (Dactylorhiza incarnata subsp. ochroleuca) – podgatunek kukułki krwistej (Dactylorhiza incarnata). Jeden z dwóch występujących w Polsce podgatunków kukułki krwistej. Jest znacznie rzadszy od drugiego podgatunku – kukułki krwistej typowej.

    Orłosępy (Gypaetinae) – podrodzina ptaków z rodziny jastrzębiowatych (Acciptritidae). Grupa obejmuje cztery padlinożerne gatunki ptaków, każdy gatunek w innym rodzaju. Ich cechą charakterystyczną jest nietypowy dla innych ptaków drapieżnych sposób zdobywania pokarmu. Orłosęp zrzuca kości z wysokości na skały, aby w ten sposób dostać się do szpiku kostnego. Ścierwnik potrafi rozbijać strusie jaja przy pomocy kamieni, a palmojad częściej odżywia się olejem palmowym niż padliną. Kukułka zwyczajna, kukułka pospolita, kukułka (nazwy ludowe: gżegżółka, zazula) (Cuculus canorus) — gatunek średniego ptaka wędrownego z rodziny kukułkowatych (Cuculidae).

    Nowe gatunki ptaków opisane po 1990 roku: Wymieniono jedynie nowo opisane (od roku 1990) gatunki ptaków żyjące lub wymarłe w czasach współczesnych (nowożytnych). Ponadto, w szczególności w ostatnim okresie, pojawia się szereg nowych gatunków ptaków będących wynikiem wyodrębnienia z innych gatunków (np. poprzez podniesienie form, traktowanych do niedawna np. jako podgatunki, do rangi gatunków). W literaturze ornitologicznej te nowo wyodrębnione gatunki nazywa się bardzo często splitami. Proces w odwrotnym kierunku zachodzi w o wiele mniejszym nasileniu. Powyższe procesy kształtują liczbę uznawanych gatunków ptaków na świecie.

    Głowienka preriowa (Aythya americana) – gatunek ptaka z rodziny kaczkowatych. Często widywana pojedynczo; w parach lub w małych stadkach występuje w okresie wędrówek. Lot szybki, niski i po prostej linii. Jaja składa do gniazd innych kaczek.

    Głowienka preriowa (Aythya americana) – gatunek ptaka z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Często widywana pojedynczo; w parach lub w małych stadkach występuje w okresie wędrówek. Lot szybki, niski i po prostej linii. Jaja składa do gniazd innych kaczek.

    Dodano: 28.04.2010. 20:12  


    Najnowsze