• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • OTOP: coraz bliżej ocalenia wodniczki

    28.11.2011. 00:11
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Ocalenie wodniczki - najrzadszego migrującego ptaka śpiewającego Europy - to cel programu "Ochrona wodniczki w Polsce i Niemczech" prowadzonego przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (OTOP). Zakończony w listopadzie projekt jest największym wykonanym programem ochrony gatunkowej w Polsce.

    Projekt, współfinansowany przez fundusz LIFE Komisji Europejskiej, dysponował budżetem wysokości 5,4 miliona euro.

     

    Jak informują eksperci z OTOP, wodniczka jest najrzadszym migrującym ptakiem śpiewającym Europy i jedynym w kontynentalnej Europie globalnie zagrożonym ptakiem wróblowym. Znajduje się na Czerwonej Liście Gatunków Zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody.

    W przeszłości występowała od Francji do Syberii i od Włoch do Łotwy, a obecnie jej zasięg jest znacznie ograniczony - prawie wyłącznie do Polski, Białorusi i Ukrainy. W XX wieku liczebność populacji zmniejszyła się o 95 proc., głównie z powodu zniszczenia jej specyficznego siedliska. Około 25 proc. światowej populacji wodniczki żyje właśnie w Polsce.

    "Wodniczka jest tzw. gatunkiem parasolowym, reprezentującym siedlisko torfowisk niskich z całym zespołem zwierząt i roślin na nich żyjących. Wiele z tych gatunków - tak jak wodniczka - nie może przetrwać nigdzie indziej. To oznacza, że chroniąc wodniczkę, chronimy znacznie więcej niż tylko jeden gatunek ptaka" - mówi Lars Lachmann, koordynator projektu "Ochrona wodniczki w Polsce i Niemczech".

    Dzięki programowi specjaliści dokładnie poznali wymagania siedliskowe wodniczki i wiedzą, jak dbać o jej siedliska. Właśnie utrata siedlisk jest głównym zagrożeniem, z jakim spotyka się ten ptak.

    "Siedliska wodniczki w ostatnim stuleciu zostały na wielkiej skali osuszane dla wydobycia torfu i aby odzyskać nowe tereny rolnicze. Zaledwie kilka procent torfowisk niskich uniknęło tego losu, choć nawet te tereny odczuły negatywny wpływ przez melioracje okolicznych terenów" - informuje OTOP.

    Na tych obszarach utrzymały się jednak dobre warunki dla wodniczki dzięki wprowadzeniu tradycyjnego gospodarowania przez ręcznie koszenie lub wypas bydła. Dopóki zabiegi te były prowadzone, wodniczka mogła zamieszkiwać nawet lekko osuszone tereny. Jednak porzucenie tradycyjnej gospodarki na tych terenach doprowadza do zarastania torfowisk coraz gęstszą trzciną lub krzewami i drzewami, które tak tracą wartość dla wodniczki.

    Podczas trwania programu OTOP wprowadził 30 specjalnie zaprojektowanych ratraków - maszyn do koszenia torfowisk. "Są to ratraki oryginalnie przystosowane do przygotowania tras narciarskich w górach, z bardzo niskim naciskiem na podłoże, które nie zniszczą delikatnej gleby torfowej na bagnach, a jednocześnie pozwalają kosić do 10 ha dziennie i od razu zbierać skoszoną roślinność. Rozwiązanie to jest tak udane, że znalazło naśladowców w Niemczech, na Białorusi i na Litwie" - informuje OTOP.

    Od 2005 roku łącznie około 4 tysiące hektarów było objętych ochroną. Na około 800 ha najpierw trzeba było usunąć drzewa i krzewy, a dopiero potem zacząć regularne koszenie. "Na 400 ha w Delcie Świny hodujemy stado Konika polskiego. Nigdy wcześniej tak duży obszar łąk torfowych nie został przywrócony do dobrej jakości siedlisk" - czytamy w komunikacie.

    Od 2009 r. rolnicy koszący swoje tereny zgodnie z wymogami wodniczki mogą skorzystać ze specjalnego pakietu wodniczkowego. OTOP pracuje z Komisją Europejską i polskim rządem nad przedłużeniem i udoskonaleniem tych systemów po roku 2014.

    OTOP stworzył również trzy nowe rezerwaty: Laskowiec-Zajki, Mścichy i Ławki-Szorce dzięki czemu zagwarantowano wodniczce nowe siedliska o łącznej powierzchni 350 ha. Kolejne 600 ha wykupił w tym celu Biebrzański Park Narodowy.

    Ze względu na swój system rozrodczy wodniczkę można uznać je za przedstawicielkę - nietypowego w świecie ptaków - promiskuityzmu. Ptaki te nie tworzą par i spotykają się właściwie tylko w czasie kopulacji, przy czym obie płci mają wielu partnerów.

    Dlatego w większości gniazd pisklęta z jednego lęgu posiadają różnych, czasem nawet do pięciu ojców. Samce nie biorą żadnego udziału w wychowywaniu potomstwa. Spędzają cały sezon lęgowy wabiąc samice swoim śpiewem. W przeciwieństwie do innych ptaków wodniczka lubi śpiewać nie rano, ale głównie podczas zachodu słońca.

    Międzynarodowe Porozumienie o ochronie wodniczki podpisano w kwietniu 2003 r. w Mińsku. Zostało ono podpisane przez Niemcy i prawie wszystkie inne kraje występowania tego gatunku w miejscach lęgowych, migracji i na zimowiskach, od Białorusi do Senegalu. W 2004 przystąpiła do niego także Polska. Jest to jedyne na świecie międzynarodowe porozumienie krajów nt. ochrony tak małego ptaka.

    Oprócz OTOP za wdrażanie projektu odpowiedzialne były: Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze (ZTP), Brytyjskie Królewskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (The Royal Society for the Protection of Birds, RSPB), Polskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (PTOP), Biebrzański Park Narodowy (BPN), oraz "Foerderverein Naturschutz im Peenetal" z Niemiec.

    PAP - Nauka w Polsce

    ekr/ agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków, OTOP – pozarządowa organizacja działająca w Polsce od 1991 roku. Zajmuje się ochroną ptaków dziko żyjących i ich siedlisk, badaniami naukowymi, zbieraniem danych związanych z polską awifauną, propagowaniem wiedzy o ptakach w różnych grupach społecznych i wiekowych. OTOP jest polskim partnerem BirdLife International. Obecnym prezesem Towarzystwa jest Gerard Sawicki, popularyzator wiedzy o ptakach. Prowadził Ptakoluba na antenie TVP1 pod koniec ubiegłego wieku. Działaczką OTOP jest Małgorzata Górska. Wakuole, wodniczki – struktury komórkowe występujące u roślin i niektórych pierwotniaków oraz w komórkach grzybów. W komórkach zwierzęcych występuje wiele małych wodniczek (wakuol), natomiast w roślinnych jedna lub kilka dużych. U pierwotniaków występują wodniczki tętniące, odpowiedniki wakuoli, ale od wakuoli o wiele mniejsze. Zajmują do 90% komórki. Ze starzeniem się komórki zachodzi proces rozrośnięcia się i zamienienia wakuoli w jedną wodniczkę. Polskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (dawniej Północnopodlaskie Towarzystwo Ochrony Ptaków, PTOP) – organizacja zajmująca się ochroną ptaków i ich siedlisk. Działa w Polsce północno-wschodniej, zostało powołane do życia w 1985 roku w Białowieży.

    BirdLife International (pierwotnie International Council for Bird Preservation - Międzynarodowa Rada Ochrony Ptaków) - to międzynarodowa organizacja, której celem jest ochrona ptaków oraz ich siedlisk. BirdLife International jest federacją organizacji zajmujących się ochroną ptaków z różnych krajów, tzw. organizacji partnerskich. Polskim partnerem BirdLife International jest Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków. Tamaryszka (Acrocephalus melanopogon) – gatunek ptaka z rodziny trzciniaków (Acrocephalidae), wcześniej zaliczany do pokrzewkowatych (Sylviidae). Ten gatunek reprezentuje trzciniaki, a dokładniej trzciniaki prążkowane. Jest dość podobna do rokitniczki i wodniczki, ale u niej dominuje barwa rdzawo-brązowa i jasnobrązowa. Nie jest duża, mierzy około 12,5 cm. Podczas okresu godowego samiec wydaje dźwięki podobne do głosu trzcinniczka, a czasami pieśń przypominającą śpiew słowika rdzawego. Odżywia się głównie małymi owadami jak krętaki. Czasami zjadają też pająki. Obowiązkami rodzicielskimi zajmuje się samica. Gniazdo jest zwykle uwite wśród suchych trzcin lub kępy wysokich turzyc. Nie zasiedla "czystych" trzcinowisk, ale trzcinowiska z pałką i sitowiem. Występuje głównie w krajach śródziemnomorskich, jednak w wielu miejscach można spotkać ją tylko latem albo zimą. Do Polski zalatuje wyjątkowo. Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową.

    Królewskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (ang. Royal Society for the Protection of Birds, RSPB) - brytyjska organizacja pozarządowa zajmująca się ochroną ptaków i ich siedlisk, zwłaszcza gatunków zagrożonych. Do RSPB należy ponad 1 mln członków, na jego rzecz pracuje ok. 1300 zatrudnionych i 13000 wolontariuszy, co czyni je największą organizacją tego typu w Europie i jedną z największych na świecie. Społeczny rezerwat Karsiborska Kępa – obszar poddany ochronie przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków na wyspie Karsiborska Kępa. Nie jest objęty formalną formą ochrony na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody.

    Gil azorski (Pyrrhula murina) – zagrożony wyginięciem gatunek ptaka z rodziny łuszczaków (Fringillidae), zwany także gilem z Sao Miguel. Gatunek wyodrębniony niedawno na podstawie różnic morfologicznych oraz analizy filogenetycznej z P. pyrrhula z którym stanowi takson siostrzany. Endemiczny dla wyspy São Miguel w archipelagu Azory. Zamieszkuje lasy laurowe. Obecne występowanie jest ograniczone do bardzo niewielkiego terenu ok. 580 ha w okolicy Pico da Vara we wschodniej części São Miguel. Populacja szacowana jest obecnie na ok. 800 osobników, mimo że w latach 70. XX wieku było zaledwie ok. 40 par. Jednej z najbardziej zagrożonych gatunków ptaków w Europie. Cały obszar występowania jest chroniony jako obszar specjalnej ochrony ptaków Natura 2000. Podejmowane są działania ochronne, polegające przede wszystkim na chronieniu i odtwarzaniu siedliska – lasów laurowych. Dla ochrony gatunku realizowany był projekt finansowany przez unijny Instrument Finansowy LIFE. Właściwy stan ochrony - pojęcie używane w ochronie przyrody w Unii Europejskiej, w tym szczególnie w ochronie obszarów Natura 2000 Stan siedliska przyrodniczego, przy którym naturalny zasięg siedliska przyrodniczego i obszary zajęte przez to siedlisko w obrębie jego zasięgu nie zmieniają się lub zwiększają się, struktura i funkcje, które są konieczne do długotrwałego utrzymania się siedliska, istnieją i prawdopodobnie nadal będą istniały oraz typowe dla tego siedliska gatunki znajdują się we właściwym stanie ochrony.

    Wybrzeże Trzebiatowskie (PLB320010) – obszar specjalnej ochrony ptaków w północno-zachodniej Polsce, nad Morzem Bałtyckim, o powierzchni 31 757,6 ha, w całości w woj. zachodniopomorskim, na Pobrzeżu Szczecińskim. Celem utworzenia obszaru jest ochrona populacji dziko występujących ptaków oraz utrzymanie ich siedlisk w niepogorszonym stanie. Stwierdzono występowanie na tym terenie 35 gatunków ptaków z Załącznika II Dyrektywy Ptasiej.

    Dodano: 28.11.2011. 00:11  


    Najnowsze