• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Pestycydy zagrażają europejskim rzekom - czy czas na aktualizację listy zagrożeń?

    17.10.2011. 17:17
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    W toku nowych badań finansowanych ze środków unijnych paneuropejski zespół naukowców oznaczył wiele niebezpiecznych pestycydów stwarzających zagrożenie dla ekosystemów rzek, które zdaniem naukowców powinny zostać wciągnięte na listę środków chemicznych sklasyfikowanych jako stwarzające ryzyko w Ramowej Dyrektywie Wodnej UE.

    W artykule opublikowanym w czasopiśmie Science of the Total Environment zespół z Belgii, Francji, Hiszpanii, Niemiec i Słowacji zaprezentował swoje odkrycia oparte na analizie 500 substancji organicznych w dorzeczach czterech głównych rzek europejskich. Naukowcy odkryli, że skażenie chemikaliami organicznymi stanowi problem w całej Europie. Stwierdzili, że stężenie 38% z nich może okazać się niszczycielskie dla organizmów zasiedlających dorzecza rzek.

    Prace uzyskały wsparcie Komisji Europejskiej na kwotę 8,4 mln EUR z projektu MODELKEY (Modele oceny i prognozowania oddziaływania kluczowych zanieczyszczających substancji środowiskowych na ekosystemy wód morskich i słodkich oraz na bioróżnorodność) oraz na kwotę 10 mln EUR z projektu OSIRIS (Zoptymalizowane strategie oceny ryzyka chemikaliów na podstawie inteligentnych testów) - obydwa realizowane z tematu "Zrównoważony rozwój, zmiany globalne i ekosystemy" Szóstego Programu Ramowego (6PR) UE.

    W ramach projektu MODELKEY opracowano bazę danych, która zawiera ponad pięć milionów rekordów dotyczących danych fizykochemicznych. Badania skupiły się na organicznych substancjach zanieczyszczających, które odnotowano w ponad 750.000 zapisach analiz wody w dorzeczach Łaby (Czechy/Niemcy), Dunaju (który przepływa przez 10 sąsiadujących krajów europejskich), Skaldy (Belgia) i Llobregat (Hiszpania). To pierwsze badania, w ramach których opracowano tego typu system klasyfikowania organicznych substancji zanieczyszczających na podstawie kryteriów oceny i konieczności podjęcia działań.

    Celem Ramowej Dyrektywy Wodnej UE jest osiągnięcie do 2015 r. przez wody powierzchniowe i podziemne dobrego stanu środowiskowego i chemicznego. Stan chemiczny będzie oceniany w oparciu o listę 33 tak zwanych priorytetowych substancji zanieczyszczających. Zważywszy na liczbę ponad 14 mln chemikaliów na rynku, z których ponad 100.000 jest produkowanych na skalę przemysłową, ich monitorowanie należy ograniczyć do wykonalnej skali, dlatego też naukowcy ciężko pracują nad ustaleniem, które z substancji zanieczyszczających stwarzają największe zagrożenie.

    Tego typu badania mają decydujące znaczenie dla utrzymania aktualności Dyrektywy. Obecnie większość problematycznych substancji nie znajduje się na liście, a wiele nadal monitorowanych chemikaliów zostało jakiś czas temu zakazanych i nie są one już używane.

    W toku badań naukowcy sklasyfikowali w sumie 73 związki chemiczne jako potencjalne priorytetowe substancje zanieczyszczające a dwie trzecie z nich stanowią pestycydy. Pestycydy są środkami wykorzystywanymi w rolnictwie do ochrony upraw przed chorobami, szkodnikami i chwastami. Najbardziej problematycznymi pestycydami okazały się diazinon, który już jest zakazany w Austrii i Niemczech oraz azoksystrobina i terbutyloazyna - nadal dopuszczone w Europie Środkowej.

    "Żaden z tych pestycydów nie znajduje się na liście 33 priorytetowych substancji zanieczyszczających, które muszą być monitorowane w całej UE" - wyjaśnia autor naczelny artykułu dr Peter Carsten von der Ohe z Centrum Badań Środowiskowych im. Helmholtza (UFZ) w Niemczech. "Terbutyloazyna jest związkiem chemicznym zbliżonym pod względem budowy do priorytetowych substancji zanieczyszczających, takich jak symazyna i atrazyna, których nie można już stosować. To dobry przykład tego, jak niewielkie modyfikacje strukturalne produktów chemicznych mogą pozornie poprawić stan chemiczny bez łagodzenia jakichkolwiek zagrożeń dla ekosystemów wodnych."

    Jednym z najczęściej odnotowywanych związków chemicznych był ftalan dietylheksylu (DEHP), chemiczny środek zmiękczający, który może upośledzić płodność i zostanie zakazany w UE od 2015 r. Innym środkiem zmiękczającym, który również się często pojawiał w bazie danych był bisfenol A (BPA), który jak wykazano również upośledza płodność.

    Zespół podkreśla też, że pomimo tych niedostatków odkrycia pokazują tak naprawdę, na ile skuteczna jest Ramowa Dyrektywa Wodna UE, gdyż jedna trzecia substancji zanieczyszczających sklasyfikowanych jako priorytetowe kilka lat temu przez UE nie stanowi już zagrożenia dla badanych rzek. Podczas gdy badania pokazują, że lista wymaga systematycznej aktualizacji, możliwość "wykreślenia" teraz niektórych pestycydów z listy zagrożeń pokazuje, że zmierzamy w dobrym kierunku.

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Ścieki przemysłowe – ścieki odprowadzane do wód powierzchniowych przez zakłady przemysłowe. Ich skład chemiczny jest zależny od profilu produkcyjnego przedsiębiorstwa, używanych technologii oraz sposobu oczyszczania ścieków. Zdarza się, że ścieki przemysłowe zanieczyszczają również wody gruntowe, ponieważ występuje w nich bardzo wiele niebezpiecznych substancji, np.: sole metali ciężkich, pestycydy, związki arsenu, fenole, oleje, smary i wiele innych. Fitoremediacja – technologia oczyszczania środowiska (gleby, wód gruntowych i powierzchniowych, osadów ściekowych i powietrza), która wykorzystuje ponadprzeciętne zdolności niektórych gatunków roślin do akumulacji substancji zanieczyszczających lub do ich degradacji. W skład fitoremediacji wchodzą: Numer WE – oznacza numer przypisany substancji chemicznej w Europejskim Wykazie Istniejących Substancji o Znaczeniu Komercyjnym (EINECS – ang. European Inventory of Existing Chemical Substances), lub numer przypisany substancji w Europejskim Wykazie Notyfikowanych Substancji Chemicznych (ELINCS – ang. European List of Notified Chemical Substances), lub numer w wykazie substancji chemicznych wymienionych w publikacji "No-longer polymers".

    Czystość substancji – procentowa zawartość wagowa głównej substancji stanowiącej dany produkt, po odjęciu od niej wszystkich zanieczyszczeń towarzyszących jej w tym produkcie. Najczęściej produktem, którego czystość określa się, jest pojedynczy związek chemiczny, ewentualnie może to być ściśle określona mieszanina związków chemicznych (np. roztwór wodny o określonym stężeniu). Stopniowana jest poprzez kolejne rzędy wielkości i służy do klasyfikacji produktów, surowców lub odczynników w celach handlowych lub technologicznych. W przypadku technologii i konkretnych procedur reakcji wymagana może być nie tylko minimalna czystość potrzebna do osiągnięcia zamierzonego efektu, ale na skalę przemysłową również maksymalna – aby nie podrażać kosztów produkcji. Zazwyczaj wraz ze wzrostem czystości substancji, jeszcze szybciej rośnie jej cena, jednak dla różnych substancji koszty uzyskania tej samej czystości mogą być bardzo różne. Np. koszt uzyskania żelaza o czystości 99,9% jest znacznie wyższy od rtęci o czystości 99,9999%. RoHS (ang. Restriction of Hazardous Substances) - unijna dyrektywa Restriction of Hazardous Substances (2002/95/EC), z 27 stycznia 2003 roku, wprowadzona w życie 1 lipca 2006 roku. Dyrektywa ta została transponowana do prawa polskiego Rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 27 marca 2007 roku (Dz.U. nr 69, poz. 457). Celem wprowadzenia dyrektywy jest zmniejszenie ilości substancji niebezpiecznych przenikających do środowiska z odpadów elektrycznych i elektronicznych. W pierwotnym brzmieniu dyrektywa ta była połączona z dyrektywą WEEE, jednak w wyniku prac legislacyjnych Komisji Europejskiej dyrektywy te rozłączono od siebie. Dyrektywa RoHS obejmuje swoim działaniem ograniczenia na etapie produkcji w wprowadzaniu substancji niebezpiecznych w elektronice, natomiast WEEE odpowiada za odpowiednią zbiórkę i utylizacje produktów elektronicznych traktowanych jako odpad. Zamysłem ustawodawców było, aby dyrektywy odzwierciedlały czas życia produktów do których się odnoszą. Dyrektywa RoHS nie jest dyrektywą "nowego podejścia" (ang. new approach) tzn. że towary nie wymagają ogólnego systemu oceny zgodności (oznakowania CE). W dniu 8 czerwca 2011 Parlament Europejski przyjął zmienioną dyrektywę ws. ograniczenia używania niektórych niebezpiecznych substancji w sprzęcie elektrycznym i elektronicznym - ROHS 2011/65/UE, która weszła w życie 3 stycznia 2013 r. zastępując dyrektywę 2002/95/WE. Nowy ROHS jest już oparty na zasadach obowiązujących dla dyrektyw nowego podejścia, które uwzględniają tzw. Nowe Ramy Prawne Decyzji (WE) 768/2008.

    Fotochemioterapia to łączona forma leczenia światłem ultrafioletowym (fototerapia) oraz specjalnych substancji chemicznych, będących fotouczulaczami, czyli substancji zwiększających wrażliwość skóry na nadfiolet. Substancje te należą do grupy psoralenów. Oddziaływanie pestycydów na pszczoły: Oddziaływanie pestycydów na pszczoły różni się w zależności od substancji. Niektóre rodzaje pestycydów rozpylane są bezpośrednio na rośliny i mogą prowadzić do śmierci pszczół i innych owadów, które siadają na odsłoniętych partiach roślin. Pestycydy systemiczne, działające na poszczególne układy roślin, są bardziej trwałe i mogą utrzymywać się w liściach, nektarze, pyłku, owocach i innych częściach roślin, powodując śmierć owadów mających z nimi kontakt, w tym pszczół .

    Allelopatia (z gr. – allelon (wzajemny) i pathos (cierpienie)) – szkodliwy lub korzystny wpływ substancji chemicznych wydzielanych przez rośliny lub grzyby danego gatunku lub pochodzących z rozkładu tych roślin. Allelopatia odnosi się głównie do substancji chemicznych wydzielanych do podłoża, które wpływają na wzrost innych organizmów w bezpośrednim otoczeniu, głównie roślin i bakterii. Substancje mogą pobudzać lub hamować kiełkowanie, a także wzrost i rozwój innych gatunków roślin żyjących w bliskim sąsiedztwie lub zajmujących bezpośrednio po nich to samo miejsce. Dopalacze – potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują się na liście środków kontrolowanych przez ustawę o przeciwdziałaniu narkomanii. Spożycie ich ma na celu wywołanie w organizmie jak najwierniejszego efektu narkotycznego substancji zdelegalizowanych.

    Farba – substancja powłokotwórcza służąca do ochronnego lub dekoracyjnego pokrywania powierzchni dowolnych przedmiotów. Może zalegać na ich powierzchni, lub nieznacznie wnikać w głąb. Składa się z substancji barwiących – najczęściej w postaci pigmentów oraz substancji dodatkowych: spoiw, wypełniaczy, rozcieńczalników, rozpuszczalników, a także substancji błonotwórczych, dyspergujących, konserwujących, opóźniających wysychanie, reagujących z podłożem itp.

    Skład chemiczny substancji (w znaczeniu fizycznym) jest to wyszczególnienie pierwiastków i związków chemicznych, z jakich składa się ta substancja. Uwzględnia on również procentową zawartość poszczególnych substancji chemicznych w danej substancji - wagową, objętościową lub molową.

    Wykaz środków odurzających i substancji psychotropowych – lista substancji kontrolowanych, których posiadanie, produkcja, przetwarzanie, przewóz i obrót są nielegalne w Polsce bez posiadania odpowiedniego zezwolenia regulowanego Ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii. Substancje dzieli się na grupy w założeniu w zależności od stopnia ryzyka powstania uzależnienia w przypadku użycia ich w celach pozamedycznych oraz zakresu ich stosowania w celach medycznych. Woda destylowana – woda pozbawiona, metodą destylacji, soli mineralnych oraz większości innych substancji ją zanieczyszczających. Zawiera rozpuszczone gazy (głównie dwutlenek węgla, także tlen i azot) oraz zanieczyszczenia lotnymi substancjami organicznymi.

    Kwasy humusowe (kwasy próchnicowe) – mieszanina wielkocząsteczkowych związków organicznych o zmiennym składzie (w zależności od składu materii organicznej, z której powstają) i charakterze kwasowym, wchodzących w skład próchnicy glebowej i roztworów wód naturalnych. Tworzą się one w biochemicznych procesach rozkładu związków organicznych budujących żywe organizmy. Budowa tych wyjątkowo skomplikowanych związków nie jest jeszcze do końca poznana, dlatego najczęściej rozpatruje się je na zasadzie różnic pomiędzy różnymi rodzajami tych substancji. Wyróżnia się dwie podstawowe grupy tych związków, kwasy fulwowe oraz huminowe: Mieszanina wielofazowa - są to dwa lub więcej zmieszanych składników - niereagujących lub słaboreagujących ze sobą i nietworzących substancji homogenicznej, które mogą się różnić stanem skupienia lub gęstością. Przykładami mieszanin wielofazowych są:

    Defoliacja – pozbawienie rośliny liści wskutek oddziaływania czynników zewnętrznych lub substancji chemicznych, będących zazwyczaj składnikiem pestycydów.

    Dodano: 17.10.2011. 17:17  


    Najnowsze