• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Pogłębianie wiedzy o ekosystemach oceanów

    08.05.2013. 15:37
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Finansowany ze środków unijnych projekt HERMIONE (Badania gorących punktów w ekosystemach i wpływ człowieka na morza europejskie) dostarczył tak potrzebnych danych na temat złożoności ekosystemów głębinowych. W ten sposób powstała społeczność naukowców, którzy kontynuują prace nad lepszym poznaniem niezwykłego świata głębin morskich oraz ogromnego zróżnicowania jego siedlisk i organizmów.

    Linia brzegowa Europy licząca niemal 90.000 km rozciąga się na rozległym obszarze globu, od wód polarnych Arktyki po ciepłe wody Morza Śródziemnego. Fale kryją jedne z najbardziej spektakularnych ekosystemów na Ziemi, między innymi zimnowodne rafy koralowe i kominy hydrotermalne, utrzymując olbrzymią różnorodność organizmów, zarówno pięknych, jak i dziwnych.

    Mimo iż wydają się tak odległe, te fantastyczne ekosystemy są także wrażliwe na skutki działalności człowieka i zmiany klimatu. Projekt HERMIONE, korzystający z dofinansowania w wysokości 8 mln EUR, skoncentrował się na badaniu ekosystemów morskich w Europie, w tym podmorskich kanionów, gór podwodnych, zimnych wysięków, otwartych stoków i głębokich basenów. Naukowcy specjalizujący się w różnych dyscyplinach analizowali naturalną dynamikę oceanów, rozmieszczenie ekosystemów i ich wzajemne powiązania z uwzględnieniem bioróżnorodności, specyficznych adaptacji i zdolności biologicznej w kontekście szerokiego zakresu siedlisk głębinowych o wysokiej wrażliwości. W skład zespołu weszli biologowie, ekologowie, mikrobiologowie, biogeochemicy, sedymentologowie, oceanografowie fizyczni, specjaliści ds. modelowania i socjoekonomiści.

    Jednym z głównych zagadnień, jakimi się zajęli, było oddziaływanie zmian naturalnych i antropogenicznych na konkretne, europejskie ekosystemy morskie, a co za tym idzie, na towary i usługi, od których jesteśmy uzależnieni.

    Naukowcy pracujący nad projektem HERMIONE byli w stanie pozyskać sporo czasu okrętowego, który finansowany był w przeważającym stopniu ze środków krajowych spoza funduszy projektowych. Odbyto 93 rejsy badawcze, z których 69 trwało dłużej niż pięć dni. Zgromadzone dane już zostały wykorzystane przez 103 doktorantów i 71 magistrantów. Projekt zapewnił im zatem kluczowe szkolenie w zakresie szeregu umiejętności badawczych i miękkich.

    Nadrzędnym celem przedsięwzięcia HERMIONE było wykorzystanie zdobytej w czasie projektu wiedzy przy tworzeniu unijnych strategii w zakresie ochrony środowiska. Opracowanie i wdrożenie skutecznych strategii gospodarowania i planów zarządzania - jak twierdzą partnerzy - wymaga dogłębnej wiedzy o zakresie, naturalnej dynamice i wzajemnych powiązaniach ekosystemów oceanów i czynników socjoekonomicznych.

    Uzyskane wyniki pojawiły się rzeczywiście w momencie niezwykle odpowiednim i ważnym dla toczących się w Komisji Europejskiej dyskusji, na przykład w kontekście przeglądu wspólnej polityki rybołówstwa, a także w Organizacji Narodów Zjednoczonych w związku z rozmaitymi, kluczowymi zagadnieniami bieżącymi, powiązanymi z morzami i klimatem.

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Biomonitoring, monitoring biologiczny, monitoring przyrodniczy – działania polegające na obserwowaniu i ocenie stanu oraz zachodzących zmian w ekosystemach, składnikach różnorodności biologicznej i krajobrazowej, w tym typach siedlisk przyrodniczych, populacjach i gatunkach, a także służące ocenie skuteczności stosowanych metod ochrony przyrody. W szerszym znaczeniu biomonitoring określany jest jako działania służące ocenie stanu środowiska za pomocą bioidentyfikatorów. W takim ujęciu monitoring biologiczny ma na celu nie tylko ocenę stanu środowiska przyrodniczego (organizmów żywych i ekosystemów), ale też innych parametrów środowiska, w szczególności stopnia zanieczyszczenia powietrza i wód. TEEB (The Economics of Ecosystems and Biodiversity) to projekt zainicjowany przez rząd Niemiec, Komisję Europejską i UNEP, mający na celu zwrócenie uwagi opinii publicznej na zyski płynące z dobrze funkcjonujących, zdrowych ekosystemów wykazujących się wysoką bioróżnorodnością, oraz na rosnące koszta niszczenia ekosystemów. W tym celu TEEB stara się stworzyć syntezę zagadnień naukowych, ekonomicznych i ich implikacji politycznych. Ekosystemy wodne - ekosystemy, których biotop stanowi środowisko wodne: oceany, morza, jeziora, rzeki, źródła. Cechą charakterystyczną ekosystemów wodnych są specyficzne formacje (biocenozy): plankton, bentos, nekton, pleuston, neuston. Problematyczne może być zaliczenie do ekosystemów wodnych takich typów ekosystemów jak: bagna, torfowiska, moczary (używa się raczej określeń tereny podmokłe).

    Pracownik wiedzy – jedna z najbardziej znanych definicji pracownika wiedzy "knowledge worker" stworzona przez T. H. Davenporta stwierdza, że mają oni wysoki stopień wiedzy specjalistycznej, wykształcenie lub doświadczenie, a wykonywana przez nich praca wymaga tworzenia, dystrybucji oraz wykorzystywania wiedzy. Pracownicy wiedzy to nowa kategoria specjalistów, których podstawowym zadaniem jest produktywne wykorzystanie i wymiana wiedzy. Odpowiadają oni za kreowanie i wdrażanie nowych pomysłów, dzięki którym organizacje dopasowują strategię do zachodzących coraz szybciej zmian w otoczeniu biznesowym. Ich podstawowym zadaniem jest poszukiwanie, wymiana, łączenie i wykorzystanie wiedzy wewnątrz organizacji i poza jej granicami. Cohabitat – grupa organizacji działająca od 2007, których aktywność koordynuje zarejestrowana w 2012 fundacja. Ruch promuje wykorzystanie materiałów naturalnych, samowystarczalność, otwarte technologie, mając na celu pomoc ludziom w tworzeniu naturalnych siedlisk (habitatów), budowanych w oparciu o zasady funkcjonowania ekosystemów. Cele te realizuje poprzez festiwale, warsztaty oraz webinaria. Grupa organizacji związanych z Cohabitatem skupia architektów, specjalistów od permakultury i odnawialnych źródeł energii, tworząc swoisty ekosystem. Od listopada 2010 Cohabitat współpracuje z Programem Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP).

    Kształtowanie środowiska – świadome i planowe zmiany w środowisku przyrodniczym, zmierzające do gospodarczego wykorzystania ekosystemów (dla celów np. rolniczych, turystycznych itd.) lub przywracanie ekologicznej funkcji ekosystemów i krajobrazów (renaturyzacja, renaturalizacja). Kształtowanie środowiska może być także zdefionowane jako celowe i świadome oddziaływanie na środowisko przyrodnicze w celu nadania mu cech korzystnych z punktu widzenia człowieka oraz w celu zwiekszenia pojemności środowiska. Census of Marine Life (Spis morskich form życia), w skrócie CoML – jeden z największych międzynarodowych projektów badawczych różnorodności i sposobu rozmieszczenia organizmów morskich, łączący 2700 naukowców z ponad 80 krajów świata. Celem badań prowadzonych w ramach programu było dostarczenie podstaw do opracowania polityki ochrony szczególnie wrażliwych obszarów morskich, wyznaczenia obszarów morskich wymagających ochrony oraz stworzenia globalnej sieci obszarów chronionych przed agresywnymi połowami. Program jest wspierany przez wiele organizacji rządowych związanych z nauką, środowiskiem i rybołówstwem, oraz przez prywatne fundacje i korporacje. Partnerami projektu są Encyclopedia of Life i National Geographic Society.

    Ochrona przyrody – ogół działań zmierzających do zachowania w niezmienionym lub optymalnym stanie przyrody ożywionej i nieożywionej, a także krajobrazu. Głównym celem ochrony przyrody jest utrzymanie stabilności ekosystemów i procesów ekologicznych oraz zachowanie różnorodności biologicznej. Sozologia (gr. sódzo=ochraniam, sódzein=ochraniać + lógos=nauka) - nauka o czynnej ochronie środowiska naturalnego, nauka zajmująca się problemami ochrony środowiska, przyczynami i następstwami niekorzystnych zmian w strukturze i funkcjonowaniu układów przyrodniczych (ekologicznych), zmian wynikających z rozwoju cywilizacji oraz sposobami zapobiegania im i łagodzenia ich skutków. Sozologia to nauka zajmująca się problemami ochrony przyrody i jej zasobów, bada przyczyny i skutki przemian w naturalnych lub zmienionych przez człowieka układach przyrodniczych, zachodzących na skutek procesów antropogenicznych. Poszukuje skutecznych sposobów zapobiegania degradacji środowiska, w zakresie środowiska wodnego zajmuje się jego ochroną przed zanieczyszczeniem, eutrofizacją i degradacją wód. W ramach sozologii są opracowywane praktyczne metody działania zmierzające do zapobiegania lub łagodzenia skutków niekorzystnych zmian środowiska.

    Ochrona przyrody w Bydgoszczy – ogół działań służących zachowaniu różnorodności biologicznej ekosystemów na terenie miasta i w jego otoczeniu oraz zachowaniu ich dla przyszłych pokoleń.

    Ekosystem (gr. oikos – dom, mieszkanie, gospodarstwo; gr. systēmatikós – zestawiony od sýstēma – zestawienie, połączenie od synistánai – zestawiać) – dynamiczny układ ekologiczny, na który składa się zespół organizmów (biocenoza) połączonych relacjami troficznymi (tworzących sieć troficzną) wraz ze środowiskiem przezeń zajmowanym, czyli biotopem, w którym zachodzi przepływ energii i obieg materii. W skrócie zatem ekosystem to biocenoza wraz z biotopem. Ekosystemy wyodrębniane są na podstawie istnienia silniejszych powiązań w ich obrębie niżeli między ich składowymi a otoczeniem (biologicznie ważne pierwiastki chemiczne krążą intensywniej w obrębie poszczególnych ekosystemów niż pomiędzy nimi).

    Opłata ekologiczna – według obowiązującej w Polsce sprawozdawczości statystycznej są to te opłaty, które kierowane są, przynajmniej w części, na konta funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej różnych szczebli (narodowego, wojewódzkich, powiatowych i gminnych) – są to typowe opłaty. Można także wyróżnić wiele innych opłat ekologicznych, które trafiają na konta innych instytucji niż fundusze ochrony środowiska - jednak można je tak nazywać tylko ze względu na ich powiązanie z korzystaniem ze środowiska. Do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych kar pieniężnych są obowiązane, z zastrzeżeniem art. 284 ust. 2, podmioty korzystające ze środowiska (osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami ponoszą opłaty za korzystanie ze środowiska w zakresie, w jakim korzystanie wymaga pozwolenia na wprowadzanie substancji lub energii do środowiska oraz pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód w rozumieniu przepisów ustawy – Prawo wodne). Europejskie Centrum Monitorowania Zmian (w skrócie EMCC od ang. The European Monitoring Centre on Change) – instrument powstały w celu promocji wiedzy na temat przewidywania i zarządzania zmianami. Centrum powstało w 2001 roku w ramach Europejskiej Fundacji na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy przy wsparciu Parlamentu Europejskiego, Komisji Europejskiej oraz współpracujących organizacji społecznych.

    W odpowiedzi na świadome lub nieświadome, lecz zawsze aktywne niszczenie przyrody przez człowieka, powstała idea jej ochrony aktywnej, stawiająca sobie za cel odwrócenie lub zrekompensowanie niekorzystnych zmian wprowadzanych w środowisko przez człowieka. Wejście Polski do Unii Europejskiej otworzyło w tym względzie nowe możliwości przez uzyskanie środków unijnych na proekologiczne inwestycje. Mimo to, powodzenie idei aktywnej ochrony przyrody wciąż zależy głównie od chęci działania i świadomości każdego indywidualnego obywatela, który musi wiedzieć jak swym zachowaniem wpływa na otoczenie i chcieć zmieniać stan środowiska na lepszy. Przykładami aktywnych działań na rzecz ochrony środowiska są: Wspólna Polityka Rybołówstwa Unii Europejskiej - stanowi element Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej objęty mechanizmem wspólnego rynku. Przyczyną zainicjowania wspólnotowych przedsięwzięć w rybołówstwie była świadomość zagrożenia wyginięciem wielu gatunków ryb, kurczenia się zasobów mórz i potrzeba wprowadzenia regulacji rynku oraz kontroli wykorzystania zasobów morskich. W celu ochrony zasobów rybnych w ramach Wspólnej Polityki Rybołówstwa Unii Europejskiej stosuje się specjalny instrument - globalne kwoty połowowe (ilość ryb, którą można odłowić z danego zasobu w określonym czasie), przydzielane każdemu państwu członkowskiemu i tworzące tym samym narodowe kwoty połowowe.

    EPICA (European Project for Ice Coring in Antarctica) – międzynarodowy europejski projekt przeprowadzający głębokie odwierty rdzeni lodowych na Antarktydzie. Jednym z głównych zadań projektu jest pełne udokumentowanie danych na temat klimatu i atmosfery z przeszłości. EPICA uzyskuje te informacje z lodu antarktycznego poprzez wiercenie i analizę dwóch rdzeni lodowych, porównując je z odpowiednikami z Grenlandii. Do tej pory przedsięwzięcie dostarczyło wiedzy o klimacie z ok. 800 000 lat. Planuje się pobranie rdzenia lodowego, który dostarczyłby danych z 1,5 mln lat.

    Dodano: 08.05.2013. 15:37  


    Najnowsze