• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Polskie liliowce przetrwały zagładę dinozaurów

    16.11.2010. 00:33
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Niektóre gatunki liliowców, zwierząt morskich zaliczanych do szkarłupni i przypominających nieco kształtem kwiaty, przetrwały wielkie wymieranie epoki dinozaurów. Wyginęły jednak niedługo później - ustalili polscy naukowcy na podstawie badań w Nasiłowie. Wyniki badań Polacy opublikowali w prestiżowym piśmie "Geology".

    Pod koniec epoki kredowej, 65 mln lat temu, doszło na Ziemi do wielkiego wymierania. Przypuszcza się, że jego sprawcą była asteroida, która uderzyła w powierzchnię naszej planety. Krater na półwyspie Jukatan jest najprawdopodobniej śladem po tej kosmicznej kolizji.

    W wyniku tego uderzenia wzmogła się aktywność wulkaniczna na Ziemi. Niebo zasnuło się chmurami pyłów. Na Ziemi zapanowała długa, zimna noc, podczas której wyginęło wiele grup zwierząt, w tym dinozaury.

    Widok na osady kredy i paleogenu w kamieniołomie Nasilów. Źródło: Mariusz Salamon

    Okazuje się jednak, że niektóre ze zwierząt uznanych za ofiary katastrofy, przeżyły. Może to dotyczyć np. amonitów, czy nawet izolowanych grup dinozaurów, które przetrwały jako populacje reliktowe. Wymarły one niedługo później. Najnowsze badania potwierdziły takie przypadki również na terenie Polski.

    Naukowcy - dr Mariusz Salamon (Uniwersytet Śląski), Przemysław Gorzelak (Instytut Paleobiologii, PAN), Brunon Ferre (Saint Etienne du Rouvray, Francja) oraz Rafał Lach (Uniwersytet Śląski) - prowadzili badania na stanowisku paleontologicznym w Nasiłowie niedaleko Puław. Odkryli tam bardzo dobrze zachowane szczątki liliowców bezłodygowych, zwanych roweakrynidami.

    Jak wyjaśnia Przemysław Gorzelak, szkarłupnie co prawda nie ucierpiały znacząco w wyniku wielkiego wymierania pogranicza kredy i paleogenu. Uważano jednak, że wymarcie wielu grup organizmów planktonicznych u schyłku kredy przyczyniło się do całkowitej zagłady bezłodygowych liliowców.

    Najnowsze badania dowodzą, że liliowce z Nasiłowa, należące do rzędu Roveacrinida, przeżyły pogranicze epok kredy i paleogenu, a więc i kataklizm, którego nie przetrwały dinozaury. "Należy jednak zaznaczyć, że nie są one znane z osadów młodszych niż paleoceńskie" - dodaje Gorzelak. Oznacza to, że wymarły niedługo po kataklizmie.

    Liliowce to zwierzęta morskie, należące do typu szkarłupni. Większość zbudowana jest z łodygi, ramion i kielicha, pośrodku którego znajduje się otwór gębowy. Zwierzęta te żywią się drobnymi organizmami, jak plankton, które chwytają za pomocą specjalnych ramion. Część liliowców ma łodygę, za pomocą której przytwierdzają się do podłoża.

    Pogranicze kredy i paleogenu w Nasilowie. Źródło: Mariusz Salamon

    Znanych jest ok. 5600 gatunków liliowców, z czego ogromną większość zalicza się do wymarłych. Swoją epokę świetności liliowce przeżywały od dewonu do karbonu. Wtedy to tworzyły rozległe łąki liliowcowe. Większość kopalnych liliowców miała długość kilkudziesięciu centymetrów. Rekordzistami były liliowce jurajskie osiągające 19 metrów. KRX

    PAP - Nauka w Polsce

    agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Wapień krynoidowy (wapień trochitowy) – odmiana wapienia organodetrytycznego utworzona z elementów szkieletowych liliowców (Crinoidea), najważniejszej pod względem skałotwórczym grupy szkarłupni (Echinodermata). Szkielety zbudowane są z kalcytu, przy czym każdy element, np. człon łodygi liliowca (kolumnalium; dawniej – trochit), utworzony jest z jednego kryształu tego minerału, charakteryzującego się trójkierunkową łupliwością. Hipsylofodonty (Hypsilophodontidae) były niewielkimi (ok. 1-2 m), przystosowanymi do szybkiego biegu, dwunożnymi zwierzętami. Znane z terenów obu Ameryk, Azji, Australii od środkowej jury do późnej kredy. początkowo hypsilofodonty traktowano jako grupę naturalną, jednak nowsze badania dowodzą ich parafiletyczności. Według niektórych badań część, być może nawet większość taksonów tradycyjnie zaliczanych do Hypsilophodontidae nie należy nawet do Ornithopoda. Obecnie jedynym dinozaurem, który z pewnością należy do Hypsilophodontidae, jest Hypsilophodon. Terminu "hypsilofodony" używa się czasem jako potocznego określenia bazalnych, nie tworzących kladu ornitopodów. Muszlowiec (wapień muszlowcowy, zlep muszlowy) – węglanowa skała organogeniczna, utworzona ze scementowanych, bezładnie ułożonych muszli małżów, ślimaków, ramienionogów, głowonogów (amonitów, łodzików) lub małżoraczków a także liliowców i dużych otwornic. Muszlowce tworzą się zwykle w płytkim morzu w strefie litoralnej.

    Wężowidła (Ophiuroidea) – gromada morskich, dennych zwierząt zaliczanych do szkarłupni (Echinodermata), o gwiaździstym kształcie ciała podobnym do rozgwiazd, lecz z węższymi ramionami wyraźnie odgraniczonymi od centralnej tarczy i nie łączącymi się u nasady. Są najbardziej ruchliwymi, szybko przemieszczającymi się szkarłupniami. Poruszają się wężowatymi ruchami elastycznych, silnie umięśnionych ramion, niektóre pływają. Są wśród nich gatunki drapieżne, roślinożerne i detrytusożerne. Dead Clade Walking – termin określający klad, który przetrwał masowe wymieranie, jednak wyginął niedługo później lub nigdy nie osiągnął wcześniejszego poziomu zróżnicowania i odgrywał jedynie marginalną rolę w ekosystemie. Według Davida Jablonskiego do możliwych przyczyn występowania dead clades walking należą zmiany środowiskowe, takie jak trwałe trendy klimatyczne, mogą one doprowadzić do wyginięcia wielu grup – także tych, które przetrwały wielkie wymieranie stosunkowo nietknięte, jednak ich wpływ jest największy na klady, na które w niedalekiej przeszłości zadziałał taksonomiczny lub przestrzenny efekt wąskiego gardła. Zdaniem Jablonskiego nie tłumaczą one jednak wszystkich przykładów dead clades walking – jako inną przyczynę wymienił interakcje biotyczne, takie jak konkurencja lub drapieżnictwo ze strony przedstawicieli innych grup. Niektóre klady są w stanie egzystować na niskim poziomie różnorodności przez długi czas, w szczególności w refugiach. Te, które przetrwały do współczesności, bywają określane jako żywe skamieniałości.

    Strzykwy (Holothuroidea) – gromada morskich, głównie dennych zwierząt zaliczanych do szkarłupni (Echinodermata), charakteryzujących się wydłużonym ciałem o miękkiej ścianie, wewnętrznym szkielecie zredukowanym do małych igieł oraz czułkami otaczającymi otwór gębowy. Ze względu na kształt ciała nazywane są ogórkami morskimi. Gromada obejmuje około 1300 gatunków, głównie mułożernych, licznie występujących na dnie oceanicznym. Strzykwy należą do organizmów liczebnie dominujących na Ziemi – zasiedlają około 70% powierzchni całej planety, stanowiąc czasami ponad 90% biomasy zajmowanych ekosystemów. W zapisie kopalnym znane są z dolnego kambru. Philesiaceae Dumort. – rodzina roślin jednoliściennych zaliczana do rzędu liliowców, obejmująca dwa monotypowe rodzaje, zasiedlające południowy kraniec Ameryki Południowej.

    Trematozaury (Trematosauria) – jedna z dwóch głównych grup temnospondyli, której przedstawiciele żyli od permu do wczesnej kredy, choć niektórzy naukowcy twierdzą, że wyewoluowali w kapitozaury (Capitosauria). Była to bardzo zróżnicowana grupa, obejmowała zarówno płazy średniej wielkości, jak i duże, wodno-lądowe lub całkowicie wodne oraz z długim, jak i z krótkim pyskiem. Choć większość wyginęła na początku ery mezozoicznej, jedna rodzina (Chigutosauridae) przetrwała aż do kredy.

    Dodano: 16.11.2010. 00:33  


    Najnowsze