• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Polskie odkrycie - drapieżnictwo sprzed 240 mln lat

    18.03.2010. 10:26
    opublikowane przez: Piotr aewski-Banaszak

    Ślady drapieżnictwa u drobnych organizmów żyjących na dnie płytkich mórz 240 mln lat temu odkrył polsko- amerykański zespół paleontologów. O wynikach badań informuje prestiżowy tygodnik "Proceedings of the National Academy of Sciences".

    Badania współczesnych jeżowców dowiodły, że aktywnie żerują one na niewielkich zwierzętach, liliowcach, pozostawiając przy tym charakterystyczne ślady ugryzień. Takie same ślady znaleziono na skamieniałościach liliowców ze środkowego triasu (około 240 mln temu) w Górach Świętokrzyskich oraz na Śląsku.

    "Znaleźliśmy najstarsze ślady drapieżnictwa jeżowców regularnych na liliowcach, liczące blisko 240 mln lat. Znaleziska te sugerują, że nasilenie drapieżnictwa ze strony jeżowców regularnych wywarło istotny wpływ na ewolucję post-paleozoicznych liliowców" - wyjaśnia PAP współautor badań, Przemysław Gorzelak z Instytutu Paleobiologii PAN.

    "Badania terenowe prowadziłem wespół z drem Mariuszem Salamonem z Uniwersytetu Śląskiego na obszarze Śląska i Gór Świętokrzyskich. Dysponowaliśmy również bogatą kolekcją liliowców z kolekcji Uniwersytetu Śląskiego. Analizy polegały na wielogodzinnych obserwacjach szczątków liliowców pod mikroskopem optycznym i elektronowym. Badania eksperymentalne współczesnych liliowców i jeżowców prowadzone były pod kierunkiem prof. Tomasza Baumillera w Stanach Zjednoczonych" - opowiada badacz.

    Liliowce to zwierzęta należące do typu szkarłupni. Zbudowane są z kielicha, łodygi i ramion. W kielichu znajdują się podstawowe narządy, z jego boków wyrasta pięć ramion. Na każdym z nich są nóżki, które wraz z ramionami tworzą sieć służącą do chwytania drobnych organizmów. W późnym triasie pojawiły się liliowce, których łodyga uległa redukcji. Zwierzęta te "oderwały się" od dna i zaczęły unosić się w wodzie (planktoniczny tryb życia) lub aktywnie pływać (nektoniczny tryb życia).

    "Do niedawna sądzono, że przyspieszona ewolucja u organizmów takich jak liliowce, zamieszkujących bentoniczne, płytkie środowiska morskie (tzw. hipoteza Mezozoicznej rewolucji morskiej), rozpoczęła się w okresie jury i była spowodowana rozwojem drapieżnych ryb - wyjaśnia Przemysław Gorzelak. - Nasze znaleziska dowodzą jednak, że wpływ rozwoju bentonicznych - czyli żerujących na dnie - drapieżników (a nie nektonicznych, jak wcześniej uważano) był niezwykle ważny z punktu widzenia ewolucji liliowców".Jak dodaje, kluczowe przemiany ewolucyjne u tej grupy szkarłupni dokonały się znacznie wcześniej w porównaniu do pozostałych grup zwierząt - w środkowym triasie, około 240 mln temu, przynajmniej 40 milionów lat wcześniej, niż dotychczas sądzono.

    "Na podstawie współczesnych obserwacji wiemy, że dzisiejsze jeżowce regularne z silnie rozwiniętym aparatem szczękowym, tzw. +latarnią Arystotelesa+, potrafią aktywnie żerować na liliowcach. Mechanizm ataku i konsumpcji łodyg bądź ramion liliowców przez jeżowce przypomina spożywanie spaghetti. W trakcie tego procesu powstają charakterystyczne ślady ugryzień, które udało nam się zidentyfikować w triasie, w tym samym okresie, kiedy pojawiają się jeżowce regularne" - wyjaśnia badacz.

    Dodaje, że pojawienie się jeżowców regularnych było głównym stymulatorem rozprzestrzenienia się liliowców we wczesnym mezozoiku. W tym czasie liliowce wykształciły wiele przystosowań umożliwiających im egzystencję w środowiskach z bentonicznymi drapieżnikami- przede wszystkim zdolność do aktywnego przemieszczania się za pomocą ramion, przejście do pseudo-planktonicznego trybu życia i utratę łodygi.

    Jak podsumowuje naukowiec, najnowsze obserwacje potwierdzają, że dzisiejsze jeżowce regularne odżywiają się liliowcami. Ponadto, dowodzą, że nasilenie drapieżnictwa w stosunkowo krótkim czasie przyczyniło się do gwałtownego rozprzestrzenienia i różnorodności liliowców w triasie.

    Okazało się również, że tzw. mezozoiczna rewolucja morska (czyli proces przyspieszonej ewolucji ekosystemów na dnie płytkich mórz na skutek rozwoju drapieżników) w przypadku liliowców rozpoczęła się w triasie, a nie w jurze, jak wcześniej twierdzono. Była ona stymulowana interakcjami z drapieżnikami bentonicznymi (żyjącymi na dnie), a nie nektonicznymi (pływającymi), takimi jak ryby.

    Źródło:
    PAP - Nauka w Polsce, Krzysztof Łapiński

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Wapień krynoidowy (wapień trochitowy) – odmiana wapienia organodetrytycznego utworzona z elementów szkieletowych liliowców (Crinoidea), najważniejszej pod względem skałotwórczym grupy szkarłupni (Echinodermata). Szkielety zbudowane są z kalcytu, przy czym każdy element, np. człon łodygi liliowca (kolumnalium; dawniej – trochit), utworzony jest z jednego kryształu tego minerału, charakteryzującego się trójkierunkową łupliwością. Latarnia Arystotelesa – narząd gębowy, aparat żujący występujący wyłącznie u jeżowców regularnych, położony w otworze gębowym, zbudowany z kilkudziesięciu elementów, w tym wapiennych szczęk, płytek i pięciu ząbków, poruszanych za pomocą mięśni. Narząd służy do łapania, rozcinania, zdrapywania glonów lub osiadłych zwierząt ze skał, a układ płytek – do rozdrabniania pokarmu. Jeżowce (Echinoidea, z gr. echinos – jeż + eidos – rodzaj) – gromada morskich zwierząt zaliczanych do typu szkarłupni (Echinodermata), charakteryzujących się kulistym, mniej lub bardziej spłaszczonym, różnorodnie ubarwionym ciałem gęsto pokrytym wapiennymi, ruchomo osadzonymi kolcami. Zamieszkują strefę denną wód słonych o zasoleniu powyżej 20‰ wszystkich stref geograficznych kuli ziemskiej. Większość gatunków występuje w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Przeciętnie osiągają 6–12 cm średnicy. Niektóre gatunki są wyposażone w jadowy narząd raniący (tzw. pedicellaria), będące w istocie zmodyfikowanymi, nieco krótszymi kolcami zakończone kleszczykami w postaci trzech twardych ruchomych szponów, przebijających skórę i wprowadzających jad. Gruczoły jadowe znajdują się u nasady kolca. Produkują one toksyny niebezpieczne dla zdrowia człowieka. Do szczególnie niebezpiecznych można zaliczyć Toxopneustes pileolus oraz inne jeżowce należące do rodzaju Tripneustes oraz rodzin Echinothuridae i Diadematidae, których ukłucia wywołują oprócz bólu trudności oddechowe, drgawki i utratę przytomności, a w skrajnych przypadkach śmierć przez uduszenie. U gatunków występujących w strefie tropikalnej niebezpieczne bywają również same kolce, również połączone z gruczołami jadowymi. Jadowitość zachowują nawet wysuszone igły jadowe i pedicellaria. Ukłucia nawet niejadowitych jeżowców mogą wywoływać infekcje bakteryjne. W zapisie kopalnym jeżowce znane są od paleozoiku.

    Philesiaceae Dumort. – rodzina roślin jednoliściennych zaliczana do rzędu liliowców, obejmująca dwa monotypowe rodzaje, zasiedlające południowy kraniec Ameryki Południowej. Paracyklotozaur (Paracyclotosaurus) - płaz z rzędu temnospondyli, żyjący w środkowym triasie (około 235 milionów lat temu). Pomimo, że zwierzę przystosowane było do życia na suchym lądzie, większość swego życia spędzało zapewne w wodzie. Żywił się prawdopodobnie rybami. Przypuszcza się, że zaczajał się na nie na dnie zbiornika, po czym unosił głowę i otwierając paszczę, zasysał łup. Technika ta stosowana jest obecnie na przykład przez krokodyle.

    Melantkowce (Melanthiales R. Dahlgre ex Reveal 1992) – rząd roślin jednoliściennych obecny w niektórych systemach klasyfikacyjnych. W najnowszych opracowaniach (system APG II i system APG III) takson ten nie jest wyróżniany. Zaliczane tu rodziny reprezentują starsze linie rozwojowe w obrębie liliowców (Liliales) oraz żabieńcowców (Alismatales) tworząc w ujęciach wszystkich wymienionych systemów takson parafiletyczny. Melantkowate (Melanthiaceae Batsch) – rodzina roślin jednoliściennych należąca do rzędu liliowców. We florze Polski jej przedstawicielami są dwa rodzaje – ciemiężyca i czworolist. Zasięg geograficzny rodziny obejmuje obszary klimatu umiarkowanego półkuli północnej, sięgając w Ameryce po pasmo Andów w Ameryce Południowej. Z danych filogenetycznych wynika, że rodzina wyodrębniła się ok. 107 milionów lat temu, a podział na główne linie rozwojowe nastąpił 97 milionów lat temu.

    Muszlowiec (wapień muszlowcowy, zlep muszlowy) – węglanowa skała organogeniczna, utworzona ze scementowanych, bezładnie ułożonych muszli małżów, ślimaków, ramienionogów, głowonogów (amonitów, łodzików) lub małżoraczków a także liliowców i dużych otwornic. Muszlowce tworzą się zwykle w płytkim morzu w strefie litoralnej. Ewolucja ssaków – ewolucja zwierząt zaliczanych do gromady ssaków (Mammalia) to stopniowy proces trwający ok. 70 milionów lat, który rozpoczął się w środkowym permie od pojawienia się synapsydów (gadów ssakokształtnych). W środkowym triasie istniało wiele stworzeń przypominających ssaki. Ssaki właściwe pojawiły się jednak we wczesnym okresie jurajskim. Najstarszy znany torbacz, Sinodelphys, pojawił się 125 milionów lat temu, we wczesnej kredzie, w tym samym czasie żyła także Eomaia, pierwszy znany łożyskowiec. Z kolei najwcześniejszy znany stekowiec, Teinolophos, pojawił się 2 miliony lat później. Po sławnym wymieraniu kredowym, podczas którego zniknęła większość gadów mezozoiku (przetrwały wywodzące się od dinozaurów ptaki), ssaki zyskały możliwość rozwoju w kierunku wielu nowych form i zajęcia nowych dla nich nisz ekologicznych, zajmowanych wcześniej przez gady. Rozwój ten miał miejsce w trzeciorzędzie, pod koniec tego okresu istniały już wszystkie znane dzisiaj rzędy ssaków.

    Organizmy kopalne - wymarłe organizmy poznane dzięki skamieniałościom. Są to najczęściej szczątki organizmów żyjących miliony lat temu. Takie świadectwa kopalne (paleontologiczne) są bezpośrednimi dowodami ewolucji biologicznej. Ich analiza pozwala na rekonstrukcję (odtworzenie) wyglądu wymarłych organizmów. Ponadto umożliwia spekulacje na temat ich trybu życia, migracji czy powiązań ekologicznych. Najwięcej czasu badacze poświęcają analizie szczątków "brakujących ogniw", które są formami przejściowymi między gatunkami dzisiejszymi i prehistorycznymi.

    Echinopluteus (w skrócie pluteus) – dwubocznie symetryczna larwa występująca u jeżowców i niektórych wężowideł, zaopatrzona w zawiązek układu pokarmowego i 6 par długich, orzęsionych ramion. Jest larwą planktotropową (posiadającą stadium dyspersyjne). Początkowo pływa swobodnie unosząc się za pomocą ramion, następnie opada na dno i – nie przyczepiając się do podłoża – przekształca w formę dojrzałą.

    Wężowidła (Ophiuroidea) – gromada morskich, dennych zwierząt zaliczanych do szkarłupni (Echinodermata), o gwiaździstym kształcie ciała podobnym do rozgwiazd, lecz z węższymi ramionami wyraźnie odgraniczonymi od centralnej tarczy i nie łączącymi się u nasady. Są najbardziej ruchliwymi, szybko przemieszczającymi się szkarłupniami. Poruszają się wężowatymi ruchami elastycznych, silnie umięśnionych ramion, niektóre pływają. Są wśród nich gatunki drapieżne, roślinożerne i detrytusożerne. Liliowate (Liliaceae Juss.) – rodzina roślin należąca do klasy jednoliściennych. Wszystkie rodzaje i gatunki można spotkać tylko na półkuli północnej. Wyróżniają się one posiadaniem cebuli właściwej, rzadziej kłącza. W wyniku badań filogenetycznych znacznie przebudowana została systematyka tej rodziny. Kiedyś do liliowatych zaliczano liczne rośliny kłączowe i czasami drzewiaste jak np. dracena czy jukka, np. w systemie Cronquista (1981) należało tu 280 rodzajów i 4,8 tysiąca gatunków. Dawne szerokie ujęcie obejmowało nie powiązane filogenetycznie rośliny, z liliowatych wyodrębniono więc szereg rodzin rozdzielonych między dwa rzędy – liliowców i szparagowców.

    Dodano: 18.03.2010. 10:26  


    Najnowsze