• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Przetrwanie gatunków w epoce zmian klimatycznych

    04.06.2009. 15:11
    opublikowane przez: Maksymilian Gajda

    Naukowcy brytyjscy wykazali, że obszary ochrony przyrody ożywionej mają kluczowe znaczenie dla ratowania gatunków ptaków dotkniętych zmianami klimatycznymi w Afryce. Wyniki badań, opublikowane w czasopiśmie Ecology Letters, pokazują, że wyznaczone obszary ochrony przyrody ożywionej przyrody są skutecznym narzędziem, pomagającym różnorodności biologicznej przetrwać zasadnicze zmiany zachodzące na planecie oraz wskazują na potrzebę przywiązywania większej wagi do ochrony ekosystemów.

    Naukowcy z Uniwersytetu w Durham, Międzynarodowej Rady Ochrony Ptaków i Królewskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków (RSPB) w Wielkiej Brytanii zbadali wpływ zmian klimatycznych na 815 gatunków ptaków z subsharayjskiej Afryki i odkryli, że w 90% przypadków można pomóc tym gatunkom dzięki sieci obszarów ochrony przyrody ożywionej, zwanych ostojami ptaków (IBA). W samej tylko Afryce ostoje ptaków zapewniają siedlisko dla 875 zagrożonych gatunków ptaków, występujących na ograniczonych obszarach lub w specyficznych biomach (naturalnie występujące zbiorowiska roślinne lub wspólnoty zwierząt w większym siedlisku).

    "Prowadziliśmy obserwacje gatunków ptaków w całej sieci obszarów ochrony przyrody ożywionej w Afryce" - wyjaśnił dr Stephen Willis z Uniwersytetu w Durham, "a uzyskane wyniki pokazują, że są one niezbędne dla przyszłego przetrwania wielu gatunków ptaków".

    "Ostoje zapewnią nowe siedliska dla ptaków, które są zmuszone do przenoszenia się z powodu zmiany temperatur i opadów deszczu oraz braku pożywienia na obszarach, na których obecnie występują. Obszary chronione to ważne narzędzie ochrony, które pomoże ptakom przystosować się do zmian klimatycznych w XXI w." - dodał dr Willis.

    Przyjmując scenariusz umiarkowanych zmian klimatycznych, zespół wykorzystał modele symulacji, aby określić wpływ zmian klimatycznych na ostoje ptaków w ciągu kilku kolejnych dekad. Badania objęły łączne 863 stanowiska ostoi ptaków w 42 krajach, obejmując 7% kontynentu afrykańskiego.

    Wyniki badań pokazują, że niektóre gatunki ptaków ucierpią z powodu znaczących, nadchodzących zmian klimatycznych, które przyniosą na niektórych obszarach wymianę rzędu nawet 50%. Zdolność adaptacji będzie jednym z najważniejszych czynników wspomagających ich przetrwanie. Eksperci twierdzą, że znaczenie obszarów ochrony przyrody ożywionej, czy też "zielonych korytarzy", będzie rosło ze względu na potrzebę migracji przyrody ożywionej do nowych obszarów, odpowiednich pod względem klimatycznym. Na przykład, całe gatunki z jednej ostoi ptaków w Afryce mogą się przenieść do innej, która bardziej odpowiada ich potrzebom i pozwoli im przetrwać.

    "Wyniki pokazują, że 90% priorytetowych gatunków w Afryce znajdzie w przyszłości odpowiedni klimat, gdzieś w sieci chronionych obszarów. Jednak 1 na 10 ptaków będzie musiał znaleźć nowe miejsca do życia i rozmnażania się, zatem należy rozszerzać sieć ostoi ptaków o nowe siedliska" - powiedział dr Willis. "Centralne regiony Afryki powinny utrzymać wiele ze swoich obecnych gatunków, o ile obszary chronione pozostaną nienaruszone. Natomiast na obszarach górskiego regionu afrotropikalnego [kraje afrykańskie na południe od Sahary] - Kamerun, Republika Południowej Afryki i Etiopia - zajdzie ogromna zmiana i ubędzie ponad 40% gatunków."

    Dr Stuart Butchart z Międzynarodowej Rady Ochrony Ptaków powiedział: "Przetrwanie znacznej części różnorodności biologicznej planety przy zachodzących zmianach klimatycznych zależeć będzie od odpowiedniej ochrony ekosystemów różnorodnych biologicznie oraz znajdujących się w ich ramach ostoi ptaków, jak również wsparcia ludzi, którzy od nich zależą, tak aby lokalne społeczności mogły aktywnie uczestniczyć w zwiększaniu odporności swojego środowiska.

    Najważniejsze, aby strategia prowadziła do odpowiedniej ochrony ostoi ptaków i uwzględniała decydującą rolę, jaką mają do odegrania ekosystemy we wspieraniu przyrody ożywionej oraz ludzi w przystosowywaniu się" - stwierdza dr Butchart.

    Źródło: CORDIS

    Więcej informacji:

    Uniwersytet w Durham:
    http://www.dur.ac.uk/

    Międzynarodowa Rada Ochrony Ptaków:
    http://www.birdlife.org/

    Królewskie Towarzystwo Ochrony Ptaków:
    http://www.rspb.org.uk/

    Źródło danych: Uniwersytet w Durham
    Referencje dokumentu: Na podstawie informacji uzyskanych z Uniwersytetu w Durham

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    BirdLife International (pierwotnie International Council for Bird Preservation - Międzynarodowa Rada Ochrony Ptaków) - to międzynarodowa organizacja, której celem jest ochrona ptaków oraz ich siedlisk. BirdLife International jest federacją organizacji zajmujących się ochroną ptaków z różnych krajów, tzw. organizacji partnerskich. Polskim partnerem BirdLife International jest Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków. Obszar specjalnej ochrony ptaków (OSO; ang. SPA - Special Protection Area) – obszar wyznaczony do ochrony populacji dziko występujących ptaków jednego lub wielu gatunków, w którego granicach ptaki mają korzystne warunki bytowania w ciągu całego życia, w dowolnym jego okresie albo stadium rozwoju. Polskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (dawniej Północnopodlaskie Towarzystwo Ochrony Ptaków, PTOP) – organizacja zajmująca się ochroną ptaków i ich siedlisk. Działa w Polsce północno-wschodniej, zostało powołane do życia w 1985 roku w Białowieży.

    Społeczny rezerwat Karsiborska Kępa – obszar poddany ochronie przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków na wyspie Karsiborska Kępa. Nie jest objęty formalną formą ochrony na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody. Wybrzeże Trzebiatowskie (PLB320010) – obszar specjalnej ochrony ptaków w północno-zachodniej Polsce, nad Morzem Bałtyckim, o powierzchni 31 757,6 ha, w całości w woj. zachodniopomorskim, na Pobrzeżu Szczecińskim. Celem utworzenia obszaru jest ochrona populacji dziko występujących ptaków oraz utrzymanie ich siedlisk w niepogorszonym stanie. Stwierdzono występowanie na tym terenie 35 gatunków ptaków z Załącznika II Dyrektywy Ptasiej.

    Ostoje ptaków IBA – obszar rozpoznany przez BirdLife International jako ważny dla ochrony populacji ptaków. Na rok 2009 wyróżniono około 11 000 Important Bird Areas w ok. 200 państwach. Tereny te są chronione zarówno prawnie jak i przez lokalne organizacje. W Stanach Zjednoczonych program monitorowany jest przez National Audobon Society. Królewskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (ang. Royal Society for the Protection of Birds, RSPB) - brytyjska organizacja pozarządowa zajmująca się ochroną ptaków i ich siedlisk, zwłaszcza gatunków zagrożonych. Do RSPB należy ponad 1 mln członków, na jego rzecz pracuje ok. 1300 zatrudnionych i 13000 wolontariuszy, co czyni je największą organizacją tego typu w Europie i jedną z największych na świecie.

    Nowe gatunki ptaków opisane po 1990 roku: Wymieniono jedynie nowo opisane (od roku 1990) gatunki ptaków żyjące lub wymarłe w czasach współczesnych (nowożytnych). Ponadto, w szczególności w ostatnim okresie, pojawia się szereg nowych gatunków ptaków będących wynikiem wyodrębnienia z innych gatunków (np. poprzez podniesienie form, traktowanych do niedawna np. jako podgatunki, do rangi gatunków). W literaturze ornitologicznej te nowo wyodrębnione gatunki nazywa się bardzo często splitami. Proces w odwrotnym kierunku zachodzi w o wiele mniejszym nasileniu. Powyższe procesy kształtują liczbę uznawanych gatunków ptaków na świecie. Fuencarral-El Pardo – jeden z 21 dystryktów wchodzących w skład Madrytu. Znajduje się w północnej części miasta, a w jego obrębie wyznaczony jest obszar specjalnej ochrony ptaków.

    Gil azorski (Pyrrhula murina) – zagrożony wyginięciem gatunek ptaka z rodziny łuszczaków (Fringillidae), zwany także gilem z Sao Miguel. Gatunek wyodrębniony niedawno na podstawie różnic morfologicznych oraz analizy filogenetycznej z P. pyrrhula z którym stanowi takson siostrzany. Endemiczny dla wyspy São Miguel w archipelagu Azory. Zamieszkuje lasy laurowe. Obecne występowanie jest ograniczone do bardzo niewielkiego terenu ok. 580 ha w okolicy Pico da Vara we wschodniej części São Miguel. Populacja szacowana jest obecnie na ok. 800 osobników, mimo że w latach 70. XX wieku było zaledwie ok. 40 par. Jednej z najbardziej zagrożonych gatunków ptaków w Europie. Cały obszar występowania jest chroniony jako obszar specjalnej ochrony ptaków Natura 2000. Podejmowane są działania ochronne, polegające przede wszystkim na chronieniu i odtwarzaniu siedliska – lasów laurowych. Dla ochrony gatunku realizowany był projekt finansowany przez unijny Instrument Finansowy LIFE.

    Nielot – ptak, który wtórnie w wyniku ewolucji utracił zdolność lotu (z powodu braku zagrożeń ze strony drapieżników lub obrania innej strategii przetrwania). Obecnie istnieje około czterdziestu gatunków nielotnych ptaków. W trakcie ewolucji niezdolność do lotu pojawiała się u ptaków wielokrotnie i dotyczyła zarówno gatunków wodnych jak i lądowych. Jest to więc sztuczna, polifiletyczna grupa ptaków.

    Lista ptaków Europy − lista gatunków ptaków stale zasiedlających Europę albo regularnie lub okresowo się w niej pojawiających. Według danych z 2008 roku są to 902 gatunki, w tym 19 introdukowanych. Aktualnie introdukowanych jest 20 gatunków. Poniższa lista nie prezentuje gatunków wymarłych: alki olbrzymiej, ostrygojada kanaryjskiego oraz frankolina obrożnego, który potem został jednak introdukowany w Toskanii. Liczba gatunków, które kiedykolwiek były w Europie spotykane, ale niekoniecznie tu występują, wynosi 872 gatunki. Do listy należą ptaki z 23 rzędów: Państwowa Rada Ochrony Przyrody (PROP) – organ opiniodawczo-doradczy w zakresie ochrony przyrody, działający przy Ministrze Środowiska, ale doradzający na podstawie różnych ustaw także innym organom oraz mogący wyrażać opinie i stanowiska z własnej inicjatywy oraz na wniosek dowolnych podmiotów. Rada składa się z 40 członków powoływanych przez ministra na pięcioletnią kadencję, spośród działających na rzecz ochrony przyrody przedstawicieli nauki, praktyki i organizacji ekologicznych. Państwowa Rada Ochrony Przyrody okresowo ocenia stan ochrony przyrody w Polsce, opiniuje projekty aktów prawnych, projekty nowych obszarów chronionych, przedstawia wnioski w sprawach dotyczących ochrony przyrody oraz popularyzuje ochronę przyrody. Zgodnie z ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody pełni także funkcję organu naukowego CITES. PROP jest także członkiem Światowej Unii Ochrony Przyrody IUCN (jako organizacja pozarządowa). Do 1949 r. była wraz z Biurem Delegata Ministra Oświaty jedyną w Polsce instytucją państwową zajmującą się ochroną przyrody.

    Dodano: 04.06.2009. 15:11  


    Najnowsze