• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Ptasie plecaki dostarczają nowych informacji na temat przywództwa

    22.04.2010. 21:12
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Naukowcy z Węgier i Wlk. Brytanii, których prace są finansowane ze środków unijnych, pozyskali nowe informacje na temat roli liderów i członków szeregowych za pomocą nowoczesnych, miniaturowych plecaków wyposażonych w GPS (global positioning system). W ramach badań nad szybkim i kolektywnym podejmowaniem decyzji przez gołębie w czasie lotu naukowcy zaobserwowali, że przywódcza rola danego gołębia zmienia się w czasie. Wyniki, opublikowane w czasopiśmie Nature, stawiają intrygujące pytania na temat hierarchii w ogóle. Badania zostały dofinansowane z dwóch projektów, które otrzymały unijne wsparcie na łączną kwotę 2,35 mln EUR.

    Odkrycia stanowią dorobek dwóch projektów, tj. projektu COLLMOT (Złożona struktura i dynamika zbiorowego ruchu), dofinansowanego na kwotę 1,25 mln EUR z tematu "Pomysły" Siódmego Programu Ramowego (7PR) UE oraz projektu STARFLAG (Szpaki w locie - poznanie wzorców grupowego przemieszczania się zwierząt), który otrzymał około 1,1 mln EUR z tematu "Nowe i pojawiające się nauki i technologie" (NEST) Szóstego Programu Ramowego (6PR). Naukowcy pracujący nad projektem STARFLAG starali się zdobyć informacje na temat grupowych zachowań ludzi (w tym zbiorowych wyborów ekonomicznych) na podstawie badania zbiorowych ruchów stad.

    "Wszyscy znamy niezwykłe akrobacje powietrzne wykonywane przez stada ptaków, ale w jaki sposób decydują one w którą stronę polecieć i czy te decyzje są podejmowane przez dominującego lidera czy też przez grupę jako całość zawsze owiane było tajemnicą" - mówi dr Dora Biro z Wydziału Zoologii Uniwersytetu Oksfordzkiego w Wlk. Brytanii.

    Postępy w technologii GPS umożliwiły uchwycenie ruchów w skali ułamka sekundy, umożliwiając zespołowi zbadanie sposobu, w jaki poszczególne ptaki wpływają na zachowanie szybko poruszającego się stada. "Odkryliśmy, że choć większość ptaków ma coś do powiedzenia w procesie decyzyjnym, ruchomy system "rang" sprawia, że niektóre ptaki będą raczej przywódcami, a inne będą się raczej podporządkowywać" - stwierdza dr Biro.

    Naukowcy założyli gołębiom pocztowym miniaturowe plecaki wyposażone w rejestratory GPS i badali je indywidualnie oraz w stadzie liczącym do 10 osobników. Badania objęły loty w pobliżu gołębnika oraz loty docelowe z odległości około 15 kilometrów. Zmiany kierunku lotu każdego ptaka były mierzone co 0,2 sekundy i porównywane z innymi ptakami w stadzie, aby sprawdzić, które ptaki zainicjowały zmianę, a które za nią podążyły.

    Zespół zaobserwował wyraźnie zdefiniowane hierarchie w ramach stada i odkrył, że rola przywódcza różnych gołębi zmieniała się w czasie. Niektóre ptaki miały większy od innych wkład w podejmowanie decyzji, niemniej zarysowało się szerokie spektrum poziomów przywódczych.

    "Co najważniejsze hierarchie są elastyczne w tym sensie, że rola przywódcza dowolnego gołębia może się zmieniać w czasie, niemniej pozostaje przewidywalna w dłuższej perspektywie" - wyjaśnia dr Biro. "Ta dynamiczna, elastyczna segregacja osobników na przywódców i członków szeregowych, w ramach której opinia nawet niższego rangą osobnika ma szanse być uwzględniona, może być wyjątkowo skutecznym sposobem podejmowania decyzji."

    Zespół zauważył, że to czy ptaki są przywódcami czy szeregowymi członkami może wiązać się z indywidualną sprawnością nawigacyjną. "Czy wynika to z tego, że niektóre osobniki są zmotywowane do tego, aby przewodzić, czy też z natury są lepszymi nawigatorami, posiadającymi być może lepszą wiedzę nawigacyjną, pozostaje frapującym pytaniem, na które na razie nie znamy odpowiedzi" - stwierdza oksfordzki naukowiec.

    Kolejnym spostrzeżeniem było dopasowanie pozycji ptaka w stadzie do rangi w hierarchii, gdzie osobniki bliżej czoła z większym prawdopodobieństwem podejmują odpowiedzialność za decyzje (istotna kwestia zważywszy na wyjątkową zdolność widzenia peryferyjnego ptaków). Osobniki szeregowe również reagowały szybciej na te lecące po ich lewej stronie, co potwierdza wcześniejsze, nieformalne obserwacje.

    "Czy mechanizm, który zidentyfikowaliśmy w małych stadach gołębi można rozszerzyć na większe grupy?" - pytają autorzy artykułu. Elastyczne i dynamiczne role poszczególnych ptaków w stadzie, zmieniające się w czasie, tworzą interesujący kontrast z zazwyczaj stałymi rolami lidera/członka szeregowego w większości hierarchii ludzkich. Autorzy spekulują, że wyrafinowany system przywództwa ptaków przynosi więcej korzyści poszczególnym członkom grupy niż systemy z jednym przywódcą bądź egalitarne.

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Klucz – charakterystyczna formacja tworzona podczas wędrówki przez migrujące ptaki. Zwykle ma kształt litery "V", często z jednym ramieniem dłuższym. Takie formacje tworzą gęsi, kaczki i żurawie. Ptaki lecące za innymi w takiej formacji zużywają mniej energii, niż w przypadku lotu samodzielnego. Ta oszczędność nie dotyczy osobnika będącego na czele formacji. Z tego powodu ptaki lecące w kluczu zmieniają się na swoich pozycjach, dzięki czemu wszystkie osobniki zyskują na wspólnym locie. Szpaki, szpakowate (Sturnidae) – rodzina ptaków z rzędu wróblowych (Passeriformes), obejmująca ponad sto dwadzieścia gatunków. Są to małe lub średnie ptaki, w większości owadożerne, niektóre żywią się również owocami. Wiele gatunków żyje na otwartych przestrzeniach i tworzy duże stada. Gniazdowanie kooperatywne – jest to takie gniazdowanie u ptaków, podczas którego osobniki inne niż rodzice pomagają opiekować się pisklętami. Co najmniej 300 gatunków ptaków odchowuje młode w ten sposób. Badania wykazały, że jest ono najbardziej rozpowszechnione wśród wróblowych.

    Sezon lęgowy – okres, w którym ptaki tokują i przystępują do lęgu. Zwykle trwa on od kwietnia do czerwca, jednak u różnych gatunków może rozpocząć się wcześniej lub potrwać dłużej. W czasie tego okresu ptaki są narażone na ataki różnego rodzaju drapieżników i między innymi z tego powodu są dla nich budowane specjalne budki lęgowe. Ptaki często podejmują dalekie wędrówki, by przystąpić do sezonu lęgowego w wybranym wcześniej stanowisku lęgowym. Zagrożeniem dla tych stanowisk jest m.in. człowiek, który często niszczy je z różnych przyczyn. Z tego powodu niektóre gatunki ptaków osiągające dojrzałość płciową dopiero w 7 roku życia (lub nawet później), bądź składające tylko jedno jajo w sezonie lęgowym, a niekiedy przystępujące do lęgów raz na kilka lat – zagrożone są wyginięciem. Ornithothoraces – klad zaawansowanych ewolucyjnie ptaków. Jego nazwa oznacza „ptasie tułowia” i odnosi się do cech budowy anatomicznej ptaków należących do tego kladu, dających im lepszą zdolność lotu niż u ptaków prymitywnych.

    Przedwędrówka – pierwszy etap wędrówki jesiennej niektórych gatunków ptaków. Polega ona na przemieszczaniu się ptaków w kierunku zimowisk w dwóch etapach. Po przebyciu części trasy ptaki przerywają wędrówkę (mogą w tym czasie się pierzyć), by po określonym czasie wznowić ją. Spotykana jest np. u szpaków. Sowy (Strigiformes) – rząd ptaków z podgromady ptaków nowoczesnych Neornithes. Obejmuje gatunki drapieżne, które przystosowały się do polowania nocą i o zmroku, choć niektóre gatunki powróciły do dziennego trybu życia. Zamieszkują cały świat, prowadząc zasadniczo osiadły tryb życia, lecz niektóre północne populacje koczują lub stały się wędrowne.

    Zachowania lęgowe ptaków – zbiór zachowań związanych z lęgiem ptaków i w okresie podstawowego rozwoju zwierzęcia (od toków aż do wylotu młodych z gniazda). Wyróżnia się następujące etapy okresu lęgowego: wybór partnera, budowa gniazda, składanie jaj, wysiadywanie, opieka nad młodymi do uzyskania lotności. W całym tym okresie ptaki bronią swojego terytorium. Większość gatunków troskliwie opiekuje się potomstwem, chociaż są wyjątki od tej reguły. Około 90% ptaków w danym sezonie lęgowym ma tylko jednego partnera (monogamia). Wśród ptaków zazwyczaj to samica wybiera samca. U wielu gatunków o wyborze decydują wygląd i umiejętności oraz śpiew. W przypadku gatunków poligamicznych, np. bażanta, samce bardzo często nie uczestniczą w wychowywaniu młodych, pozostawiając całą pracę samicy. Nielot – ptak, który wtórnie w wyniku ewolucji utracił zdolność lotu (z powodu braku zagrożeń ze strony drapieżników lub obrania innej strategii przetrwania). Obecnie istnieje około czterdziestu gatunków nielotnych ptaków. W trakcie ewolucji niezdolność do lotu pojawiała się u ptaków wielokrotnie i dotyczyła zarówno gatunków wodnych jak i lądowych. Jest to więc sztuczna, polifiletyczna grupa ptaków.

    Dodano: 22.04.2010. 21:12  


    Najnowsze