• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Pułapki ekologiczne: błędne postrzeganie środowiska i niedoceniane zasoby

    01.05.2010. 21:45
    opublikowane przez: Magdalena Tomaszewska

    W kilkustronicowym artykule z czasopisma Trends in Ecology and Evolution poruszony został problem błędnego postrzegania środowiska oraz związane z tym istnienie obszarów niedocenionych zasobów.

    Wydawać by się mogło, iż zwierzęta zawsze wybierają miejsca, które sprzyjają przeżywalności oraz zwiększonej rozrodczości. Jednak ten idealny schemat nie zawsze funkcjonuje. Zdarza się bowiem, że niektóre osobniki preferują osiedlanie się w środowiskach ubogich, które nie sprzyjają osiąganiu dojrzałości i posiadaniu silnego potomstwa. Obszary te określane są mianem pułapek ekologicznych (w momencie, gdy zwierzęta wybierają je świadomie), które powstają gdy wcześniej odpowiednie środowiska zmieniają się w ubogie wskutek różnorodnych zmian lub gdy środowiska ubogie posiadają cechy upodabniające je do środowisk zasobnych. W odwrotny sposób powstają obszary niedocenionych zasobów, które nie posiadają cech postrzeganych przez zwierzęta jako atrakcyjne, a w rzeczywistości są środowiskami sprzyjającymi przeżywalności i rozrodowi.

    Zwierzęta weryfikując jakość środowiska bazują na różnorodnych wskazówkach, które mogą zostać poddane natychmiastowej ocenie. Bardzo często są one jedynie pośrednio skorelowane z jakością siedliska, może być to np. sukces rozrodczy obserwowanych osobników tego samego gatunku. Znacznie rzadziej zwierzęta używają do oceny środowiska wskaźników mających bezpośrednie przełożenie na jego jakość.

    Generalnie w przyrodzie możemy mieć do czynienia z trzema sytuacjami. Pierwsza z nich to "zwykła" sytuacja, w której jakość środowiska jest oceniana przez zwierzęta bezbłędnie, a środowiska alternatywne zasiedlane są w momencie całkowitego zapełnienia środowisk obfitych. W drugiej sytuacji zwierzęta dokonują przecenienia zasobów danego środowiska i uznają je za lepsze niż w rzeczywistości. W tym momencie dochodzi do stworzenia pseudoujścia, w którym produktywność i rozrodczość ulegają zmniejszeniu. Środowiska alternatywne stają się pułapkami ekologicznymi i są wybierane chętniej niż środowiska wysokiej jakości, co w konsekwencji może doprowadzić do krytycznego zmniejszenia się liczebności populacji. W trzeciej sytuacji zwierzęta nie doceniają dostępnych w danym środowisku zasobów. Osobniki, które znajdą się na takich obszarze mają zwiększoną przeżywalność i rozrodczość, jednak wielkość populacji jest o wiele mniejsza niż wskazywałaby na to pojemność środowiska.

    Obszerniejszej wiedzy na temat pułapek ekologicznych, niedocenionych zasobów i ich konsekwencji dostarczyć może lektura oryginalnego artykułu autorstwa Girloy’a oraz Sutherlanda pt. "Beyond ecological traps: perceptual errors and undervalued resources".

    Girloy, J.J., Sutherland, W.J. (2007). Beyond ecological traps: perceptual errors and undervalued resources. Trends in Ecology and Evolution. 22 (7): 351-356

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Opór środowiska – wszystkie czynniki ekologiczne działające na populacje, w sposób uniemożliwiający jej osiągnięcie nadmiernej liczebności (tzn zaburzającej równowagę biocenotyczną), poprzez zmniejszenie rozrodczości lub zwiększenie śmiertelności. Opór środowiska w przypadku zwierząt wpływa również na migracje. Ekonomia środowiska i zasobów naturalnych - jest dziedziną teorii ekonomii neoklasycznej, badającą statyczne i dynamiczne warunki optymalności wykorzystania zasobów i walorów środowiska przyrodniczego. Aspekty statyczne dotyczą efektywnego wykorzystania ograniczonych zasobów przeznaczonych na ochronę i konserwację środowiska (zachowanie jego jakości i zasobów). Aspekty dynamiczne dotyczą zaś optymalnego wykorzystania zasobów i walorów środowiska przyrodniczego w procesie wzrostu i rozwoju gospodarczego. Ekonomia środowiska bazuje na paradygmacie ekonomizacji – kryteria efektywności i optymalności ekologicznej traktuje się jako główne, natomiast kryteria bezpieczeństwa ekologicznego czy kryteria wynikające z koncepcji zrównoważonego rozwoju jako uzupełniające, dodatkowe. Pojemność środowiska – maksymalna liczebność lub zagęszczenie osobników danego gatunku która może zajmować dane środowisko bez naruszania jego równowagi biocenotycznej. Jeśli liczebność populacji zbliża się do pojemności środowiska jej wzrost jest hamowany przez opór środowiska.

    Ośrodek rehabilitacji zwierząt – placówka przeznaczona do leczenia i rehabilitacji zwierząt dziko występujących, które wymagają okresowej opieki człowieka w celu przywrócenia ich do środowiska przyrodniczego. Z zasady w ośrodkach tych nie przetrzymuje się zwierząt, które w opinii lekarza weterynarii nie będą nigdy zdolne do życia na wolności. Osobniki takie poddaje się eutanazji, co może stanowić konflikt między gatunkową ochroną zwierząt i humanitarną ochroną zwierząt. Opłata ekologiczna – według obowiązującej w Polsce sprawozdawczości statystycznej są to te opłaty, które kierowane są, przynajmniej w części, na konta funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej różnych szczebli (narodowego, wojewódzkich, powiatowych i gminnych) – są to typowe opłaty. Można także wyróżnić wiele innych opłat ekologicznych, które trafiają na konta innych instytucji niż fundusze ochrony środowiska - jednak można je tak nazywać tylko ze względu na ich powiązanie z korzystaniem ze środowiska. Do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych kar pieniężnych są obowiązane, z zastrzeżeniem art. 284 ust. 2, podmioty korzystające ze środowiska (osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami ponoszą opłaty za korzystanie ze środowiska w zakresie, w jakim korzystanie wymaga pozwolenia na wprowadzanie substancji lub energii do środowiska oraz pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód w rozumieniu przepisów ustawy – Prawo wodne).

    Skażenie środowiska – zanieczyszczenie środowiska przyrodniczego (zwłaszcza gleby, wody, powietrza) albo organizmu ludzkiego czy zwierzęcego toksycznymi środkami chemicznymi, materiałami promieniotwórczymi lub zakaźnymi czynnikami biologicznymi, niezależnie od ich rodzaju i czasu ich oddziaływania. Umaszczenie – maść, ubarwienie sierści; uwarunkowany genetycznie kolor okrywy włosowej zwierzęcia; w wyniku domestykacji i powiązanych z tym procesem zmian środowiska, sztucznej selekcji, czy też utrwalaniem mutacji uzyskano różne umaszczenia. W przypadku niektórych zwierząt stało się ono podstawowym kryterium oceny zwierzęcia (zwierzęta futerkowe, owce).

    Ekotyp (gr. oíkos – dom, týpos – treść, obraz) – forma w obrębie gatunku roślin lub zwierząt, która tworzy populację (lub grupę populacji) posiadającą zestaw cech charakterystycznych dla danego środowiska, wykształcony w wyniku ewolucji. Cechy wyróżniające ekotyp wykształcają się w szczególności pod wpływem klinowej zmienności środowiska, która powoduje dostosowanie populacji do warunków siedliskowych. Ekonomia ekologiczna jest nauką analizującą i opisującą procesy gospodarcze, społeczne i ekologiczne będące podstawą realizacji zrównoważonego rozwoju. Ekonomia ekologiczna odwołuje się do ekologicznego paradygmatu ekonomii i stoi w opozycji do ekonomii środowiska i zasobów naturalnych opierającej się na paradygmacie ekonomizacji środowiska.

    Odorant (z łac. odor – zapach) – dowolna substancja mająca zapach, niezależnie od tego, czy wydaje się on przyjemny, czy nie. W inżynierii środowiska odorantami określa się (według normy PN-EN 13725:2007) wszystkie zanieczyszczenia zawarte w powietrzu, które pobudzają komórki nerwowe nabłonka węchowego. Wynikiem pobudzenia jest wrażenie zapachu – przyjemne lub nieprzyjemne. Wszystkie zapachy mogą być wrażeniami niepożądanymi, gdy są obce dla danego środowiska. Rodzaj emocji, związanych z odbiorem zapachu, określa tzw. jakość hedoniczna.

    Ochrona środowiska – całokształt działań (także zaniechanie działań) mających na celu właściwe wykorzystanie oraz odnawianie zasobów i składników środowiska naturalnego, zarówno jego składników abiotycznych, jak i żywych (ochrona przyrody). Nauka o ochronie środowiska to sozologia.

    Podatek ekologiczny to obciążenie finansowe mające związek z ochroną środowiska, wynikające z zanieczyszczeń środowiska naturalnego. Sozologia (gr. sódzo=ochraniam, sódzein=ochraniać + lógos=nauka) - nauka o czynnej ochronie środowiska naturalnego, nauka zajmująca się problemami ochrony środowiska, przyczynami i następstwami niekorzystnych zmian w strukturze i funkcjonowaniu układów przyrodniczych (ekologicznych), zmian wynikających z rozwoju cywilizacji oraz sposobami zapobiegania im i łagodzenia ich skutków. Sozologia to nauka zajmująca się problemami ochrony przyrody i jej zasobów, bada przyczyny i skutki przemian w naturalnych lub zmienionych przez człowieka układach przyrodniczych, zachodzących na skutek procesów antropogenicznych. Poszukuje skutecznych sposobów zapobiegania degradacji środowiska, w zakresie środowiska wodnego zajmuje się jego ochroną przed zanieczyszczeniem, eutrofizacją i degradacją wód. W ramach sozologii są opracowywane praktyczne metody działania zmierzające do zapobiegania lub łagodzenia skutków niekorzystnych zmian środowiska.

    The Beijer Institute of Ecological Economics - jedna z bardziej wpływowych instytucji naukowych w zakresie ekonomii środowiska i zasobów naturalnych. Założona w 1977 roku, podlega Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk. Miejscem jej siedziby jest Sztokholm. Wzrost logistyczny liczebności populacji – jeden z typów dynamiki liczebności populacji; zwiększanie się liczebności początkowo z prędkością rosnącą, a następnie malejącą w związku z napotkaniem przez populację oporu środowiska; wzrost liczebności ustaje, gdy zostaje osiągnięty poziom wyznaczony przez pojemność środowiska (zob. przegęszczenie, zasada Alleego, zasada tolerancji ekologicznej Shelforda).

    Inspekcja Ochrony Środowiska sprawuje kontrolę nad realizacją przepisów o ochronie środowiska i racjonalnym wykorzystaniu zasobów przyrody.

    Dodano: 01.05.2010. 21:45  


    Najnowsze