• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Rejony aktywności wulkanicznej w Europie

    19.04.2010. 18:18
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    W Europie rejonami aktywnymi wulkanicznie są głównie Włochy i Islandia. Zakłócenia ruchu lotniczego wywołała w ostatnich dniach erupcja właśnie islandzkiego wulkanu Eyjafjoell. Tymczasem naukowcy donoszą o kolejnym zagrożeniu, którym może być włoski wulkan Marsili. W Polsce można znaleźć ślady dawnego wulkanizmu w Pieninach i Sudetach.

    Włoski wulkanolog Giuseppe D'Anna z włoskiego Narodowego Instytutu Geofizyki i Wulkanologii zwraca uwagę, że Marsili jest aktywny, a jego ściany są kruche - poinformował. Erupcja wulkanu może wywołać tsunami, które zaleje południowe Włochy.

    Marsili to podwodna góra, której wierzchołek znajduje się 450 m pod powierzchnią wody. U podstawy ma 70 km długości, 30 km szerokości i 3 km wysokości. Znajduje się na Morzu Tyrreńskim, w odległości 150 km od Kampanii, na południowy zachód od Neapolu. O jego istnieniu naukowcy wiedzą od lat 50. ub. wieku. "Najnowsze dane pokazują, że rzeczywiście wulkan jest aktywny" - powiedział D'Anna.

    Zdaniem wulkanologa istnieje prawdopodobieństwo, że lawa, rozrywając ściany wulkanu może wywołać fale tsunami, które uderzą w wybrzeża: Kampanii, Kalabrii i Sycylii. Wcześniej podobne ostrzeżenie wystosował Enzo Boschi, szef Narodowego Instytutu Geofizyki i Wulkanologii. Boschi ostrzegał, że erupcja wulkanu może nastąpić w każdej chwili.

    W przeciwieństwie do również aktywnego, wyspowego wulkanu Stromboli w pobliżu Sycylii, wulkan Marsili nie wybuchał we współczesnej historii, co powoduje, że jego erupcja może być groźna - powiedział D'Anna. Stałe wybuchy wulkanów uwalniają bowiem energię i ciśnienie zarówno w przypadku Stromboli, jak i Etny, zlokalizowanych w największej w Europie aktywnej strefie wulkanicznej.

    Erupcje Stromboli często występują seriami, np. co 10-12 min. i wyrzucają w powietrze bomby wulkaniczne, popioły i lapille (typ materiału piroklastycznego). Nad stożkiem stale unosi się stróżka dymu. Ostatni duży wybuch miał miejsce w 1993 roku, a w 2003 roku lawa osunęła się do morza, tworząc niewielkie, lokalne tsunami. Mimo, że wulkan jest aktywny, na jego stokach prowadzona jest uprawa winorośli, ponieważ gleby wulkaniczne są bardzo żyzne - czytamy w informacjach Global Volcanism Program.

    Jednym z najbardziej znanych i aktywnych wulkanów europejskich jest Etna, położona na wschodnim wybrzeżu Sycylii. Powstał on w trzeciorzędzie i jest zbudowany głównie z trachitów i bazaltów. Z krateru na szczycie wydobywają się pary i gazy, a podczas erupcji - bomby wulkaniczne i popiół. Ma ponad 270 kraterów bocznych, a jego dolne stoki są gęsto zaludnione. Od V wieku udokumentowano tu 80 dużych wybuchów, z których najsilniejszy był z 1669 roku, kiedy została zniszczona Katania. Ostatnia erupcja wulkanu miała miejsce 6 listopada 2009 roku.

    Najsławniejszym wulkanem we Włoszech jest Wezuwiusz, który jest zaliczany do jednego z pięciu najniebezpieczniejszych wulkanów świata. Początki jego aktywności sięgają czasów sprzed około 16 tys. lat. Wezuwiusz jest potomkiem Monte Somma (pradawnego wygasłego wulkanu). Badacze przypuszczają, że właśnie po zawaleniu się krateru Sommy zaczęła się działalność sejsmiczna Wezuwiusza. Dzisiejszy stożek znajduje się na kalderze utworzonej podczas wybuchu z 79 r. - podaje Osservatorio Vesuviano.

    Drugi pod względem wysokości po Etnie jest Beerenberg, aktywny stratowulkan, w znacznej części pokryty lodowcem. Ostatnio wybuchł w 1985 r. i towarzyszyło mu trzęsienie o sile 5 stopni w skali Richtera.

    Islandzcy naukowcy najbardziej obawiają się ewentualnej erupcji wulkanu Katla, w południowej części wyspy, którego krater ma 10 km kw. Ostatnio wybuchł w 1918 r., a od czasów pierwszych osadników udokumentowano jego 16 wybuchów.

    Kolejny europejski czynny do dziś wulkan jest w Grecji. Santoryn (Kajmeni) w połowie II tysiąclecia p.n.e. zniszczył część wyspy, spowodował gigantyczne tsunami i zapadnięcie się ścian krateru. Po wybuchu od stałego lądu oddzieliła się wyspa Thirazja, a w 1573 i 1711 wysepki - Mała, Wielka i Nowa Kajmeni. Wykopaliska w miejscowości Akrotiri prowadzone od końca XIX w. odsłoniły spod grubej warstwy osadów wulkanicznych wspaniale zachowane osiedla z czasów kultury egejskiej, a w nich domy z licznymi przedmiotami codziennego użytku, ceramiką, malowidłami ściennymi przedstawiającymi ludzi, zwierzęta, rośliny (np. w "Domu Lilii"); odkopano też ruiny miasta Thera z resztkami ulic, akropolem i świątynią Apollina.

    W Polsce można odnaleźć ślady dawnego wulkanizmu w Pieninach (góra Wdżar) oraz w Sudetach. Świadczy o tym obecność skał andezytowych. Góra ta powstała w trzeciorzędzie, kiedy obszar Pienińskiego Pasa Skałkowego była zalany morzem. Pod koniec starszego trzeciorzędu morze ustąpiło a pas skałkowy uległ sfałdowaniu. Wówczas doszło do przemieszczenia się magmy, która wykorzystała płaszczyzny przesunięć tektonicznych. Magma po zakrzepnięciu utworzyła skały andezytowe. Z upływem czasu erozja zdarła wierzchnie skały osadowe i ukazała na powierzchni andezyty.

    Łączniena świecie znanych jest dziś ok. 700 aktywnych wulkanów, wśród których dużą część stanowią wulkany podwodne. Największe skupisko wulkanów stanowi Indonezja ze 167 wulkanami.

    Wulkany znajdują się głównie na łączeniach płyt tektonicznych, ale również na obszarach zwanych plamami gorąca.

    Na Ziemi istnieją też tzw. superwulkany. Ostatnio prehistoryczny superwulkan odkryli naukowcy we włoskich Alpach w Piemoncie; uznali go za unikat na skalę światową.

    W odróżnieniu od zwykłych wulkanów, superwulkany są płaskie, a po ich erupcji pozostaje ślad w postaci zapadłego krateru - gigantycznej kaldery o średnicy do kilkudziesięciu kilometrów. Innym znanym superwulkanem jest "Yellowstone supervolcano", którego kaldera sięga ok. 55 na 80 km i jest pozostałością po eksplozjach sprzed 2,1 mln lat temu, 1,3 mln lat temu i 640 tys. lat temu.

    Innym superwulkanem jest Toba na Sumatrze, którego erupcja nastąpiła ok. 75 000 lat temu. Jego wybuch był tak potężny, że spowodował zmiany klimatyczne na całej kuli ziemskiej. Podczas erupcji superwulkanu wydobyło się wiele trujących związków chemicznych (np. dwutlenek siarki, siarkowodór, dwutlenek węgla i inne gazy wulkaniczne) - podaje serwis "Physorg". KRF

    PAP - Nauka w Polsce

    kap



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Marsili – podwodny wulkan położony na dnie Morza Tyrreńskiego, ok. 175 km na południe od Neapolu. Wysokość wulkanu wynosi ok. 3000 m, zaś jego szczyt znajduje się ok. 450 m poniżej tafli wody. Wulkan został odkryty w latach 50. XX wieku. Pomimo, że nie jest znana żadna jego erupcja w czasach historycznych, badania wykazują, że jest on wyjątkowo aktywny, a jego eksplozja może nastąpić w każdej chwili, powodując tsunami, które uderzy w wybrzeża Kampanii, Kalabrii i Sycylii. Wulkan czynny – rodzaj wulkanu, który przejawia współcześnie aktywność wulkaniczną poprzez erupcje. Jako wulkan czynny definiuje się takie wulkany, które w czasach historycznych wykazywały chociaż raz jakąkolwiek aktywność, przy czym do uznania za aktywność wystarczą same gorące ekshalacje, tym bardziej wylewy lawy czy wyrzuty materiału piroklastycznego. Natomiast chłodne ekshalacje mogą być i w wygasłych wulkanach. Wulkany, w których w ostatnich setkach lat obserwuje się tylko ekshalacje gorące często wydziela się jako wulkany drzemiące. Obecnie na Ziemi jest około 500 czynnych wulkanów. Przykładem takich wulkanów są Etna, Wezuwiusz, Stromboli, Mauna Loa. Wulkan eksplozywny – wulkan, który podczas erupcji wyrzuca materiał piroklastyczny z wnętrza krateru. Podczas erupcji zachodzi do zablokowania komina wulkanu zakrzepłą lawą co powoduje zatrzymanie odpływu gazów z krateru, a to z kolei może skutkować rozsadzeniem stożka. Obecnie jest niewiele takich wulkanów na świecie.

    Katla (1512 m n.p.m.) – czynny wulkan położony w południowej części Islandii, pod lodowcem Mýrdalsjökull. Jego nazwa w języku islandzkim oznacza kotły. Kaldera ma rozmiar 10 x 14 km. Od czasów pierwszych osadników zanotowano i udokumentowano 16 erupcji wulkanu. Do ostatniej erupcji doszło w 1918 roku. Wybuchy tego wulkanu zawsze powodowały duże zniszczenia, dlatego też jest on jednym z najbardziej znanych na Islandii. Superwulkan – wulkan, który powstaje wskutek potężnej eksplozji magmy zalegającej w ogromnym zbiorniku kilka kilometrów pod powierzchnią ziemi. Taka komora magmowa ma z reguły objętość kilkunastu tysięcy kilometrów sześciennych. Po erupcji superwulkanu pozostaje ślad w postaci zapadłego krateru – gigantycznej kaldery o średnicy kilkudziesięciu kilometrów. W odróżnieniu od zwykłych wulkanów, superwulkany są płaskie. Na powierzchni ziemi nad nimi przebiegają zjawiska hydrotermalne: gejzery, fumarole, solfatary. Magma zalegająca pod superwulkanem nie musi eksplodować, może ulec wymrożeniu w nieszkodliwy batolit. Może także dojść do spokojnego wylewu lawy, który będzie trwał miesiącami i będzie stosunkowo nieszkodliwy.

    Hualālai – uśpiony wulkan tarczowy zlokalizowany na amerykańskiej wyspie Hawaiʻi, należącej do archipelagu Hawajów. Jest to po wulkanach Kilauea oraz Mauna Loa trzeci najmłodszy oraz trzeci najbardziej aktywny z pięciu wulkanów tworzących wyspę Hawaiʻi. Jest on także najbardziej na zachód wysuniętym wulkanem wyspy. Jego wysokość wynosi 2521 m n.p.m. Szacuje się, iż Hualālai wzniósł się ponad poziom oceanu około 300 000 lat temu. Pomijając fakt bardzo niskiej aktywności od czasów ostatniego wybuchu w 1801 roku, Hualālai jest wciąż uważany za aktywny i przewiduje się jego erupcję w ciągu następnych stu lat. Względne nieprzygotowanie mieszkańców regionu spowodowane zastojem w aktywności wulkanu znacząco pogorszyłoby skutki takiego zdarzenia. Wulkan tarczowy – typ wulkanu o szerokim i spłaszczonym stożku o kącie nachylenia nie większym niż 8°. Jego cechą charakterystyczną jest brak gwałtownych erupcji, z jego wnętrza wydobywa się rzadka i bardzo gorąca lawa zasadowa. Ten typ wulkanu można skontrastować ze stratowulkanem.

    Grimsvötn (1719 m n.p.m.) – czynny wulkan na Islandii znajdujący się pod lodowcem Vatnajökull, piąty pod względem wysokości w Europie. Jego erupcje powodują topnienie lodowca, a ciśnienie i ciepło wydobywające się podczas erupcji z wulkanu unoszą czapę lodową, co prowadzi do katastrofalnych powodzi na tym terenie. Zjawisko to nazywa się jökulhlaup i jest bardzo często spotykane na Islandii. Ostatnia erupcja wulkanu miała miejsce 21 maja 2011. Nemo (ros. Немо) – czynny stratowulkan mający wysokość około 1018 m n.p.m., w azjatyckiej części Rosji. Jeden z dwóch wulkanów na wyspie Onekotan, leżącej w archipelagu Wysp Kurylskich. Ostatnią erupcję zanotowano w 1938 roku, wcześniejsze wzmianki na temat erupcji wulkanu pochodzą z połowy XVIII wieku. Wulkan znajduje się na skraju dwóch łączących się kraterów wulkanicznych, należy on podobnie jak sąsiedni wulkan Krenicyn, do rodzaju kalder z stożkiem położonym pośrodku krateru wypełnionego wodą.

    Jezioro Taal – słodkowodne jezioro w całości położone na terenie prowincji Batangas na wyspie Luzon na Filipinach. Jest usytuowane w kalderze powstałej po gigantycznej erupcji wulkanu Taal pomiędzy 500 000 a 100 000 lat temu. W jego centrum znajduje się aktywny wulkan, którego stożek tworzy wyspę na jeziorze. Jest trzecim co do wielkości jeziorem Filipin. Powierzchnia: 244 km², długość 25 km, szerokość: 18 km.

    Meru – aktywny wulkan w Tanzanii, ok. 70 km na zachód od Kilimandżaro. Wysokość 4566 m n.p.m.. Najwyższy aktywny wulkan w Afryce. Wschodnia część stożka w znacznym stopniu zniszczona, najprawdopodobniej w wyniku odległego w czasie wybuchu podobnego do tego, który zniszczył St. Helens w stanie Waszyngton w 1980. Ostatnie przejawy aktywności wulkanu Meru zaobserwowano około roku 1900; wokół głównego wulkanu występują też ślady starszych erupcji w postaci mniejszych kraterów.

    Efuzja, erupcja wylewna, wylew wulkaniczny - wylew lawy na powierzchnię Ziemi. Jest to typ erupcji wulkanicznej, typowy dla wulkanów tarczowych. Wypływ lawy ma spokojny charakter, nie towarzyszy mu wyrzucenie dużych ilości materiałów piroklastycznych, charakterystyczne dla gwałtownych erupcji eksplozywnych. Zachodzi w przypadku lawy zasadowej - bazaltowej o małej lepkości. Popiół wulkaniczny – stały produkt erupcji wulkanu, utworzony z rozpylonej lawy i skał wyrwanych z podłoża. Popiół wulkaniczny wyrzucany jest do atmosfery na bardzo dużą wysokość, do kilkudziesięciu kilometrów i przemieszcza się na duże odległości, nawet do kilku tysięcy kilometrów. W tym czasie może stanowić zagrożenie dla samolotów. Opadając na powierzchnię terenu tworzy pokrywę która może zasypać obiekty wielkości domów.

    Wulkany Islandii: Ze względu na szczególne położenie geologiczne, na granicy płyt tektonicznych, Islandię cechuje wysoka aktywność wulkaniczna. Na wyspie oraz mniejszych sąsiednich wysepkach znajduje się około 130 wulkanów, z tego 18 czynnych było w czasach historycznych, tj. od czasów zasiedlenia Islandii w 874. Szacuje się, że w ciągu ostatnich 500 lat z islandzkich wulkanów wydostała się ilość lawy równa połowie ilości lawy ze wszystkich innych erupcji w tym okresie na całym świecie. Najwięcej zaś lawy wydostało się podczas trwającej 8 miesięcy erupcji wulkanu Laki w 1783-84 – był to największy odnotowany wypływ lawy w czasach historycznych. Część aktywnych stożków wulkanicznych znajduje się pod grubą pokrywą lodowców. Eksplozje takich wulkanów powodują topienie się lodu i tworzenie ogromnych fal powodziowych - zwanych jökullhlaupa. Na drodze do morza tworzą one olbrzymie piaszczysto-żwirowe równiny - sandry. Występujące na ich powierzchni głazy, niekiedy znacznych rozmiarów, są świadectwem siły tych powodzi. Nea Kameni jest grecką małą i niezamieszkaną wyspą położoną w zatoce Santoryńskiej. Wyspa powstała w XVI wieku po erupcji wulkanicznej. Ostatnia erupcja (niewielka) miała miejsce w roku 1950. Nea Kameni kształtem przypomina okrąg. Szerokość wyspy wynosi 2 km, a łączna powierzchnia wynosi 3,4 km². Wyspa jest bardzo popularna wśród turystów, którzy dziesiątkami przybywają na wyspę aby obejrzeć krater wulkanu który wznosi się do 150 m.

    Mauna Kea (w języku hawajskim biała góra) – najwyższy wulkan archipelagu Hawajów, usytuowany na wyspie Hawaiʻi i zarazem jeden z największych wulkanów na Ziemi. Szczyt wulkanu Mauna Kea wznosi się na wysokość 4205 m powyżej poziomu morza, ale zarazem 10 203 m od podstawy na dnie Oceanu Spokojnego (co daje największą wysokość względną na Ziemi, od podstawy do wierzchołka). Mauna Kea zaczęła wyrastać z dna morskiego ok. 800 000 lat temu. W ciągu ostatnich 10 000 lat wybuchała parokrotnie. Ostatni raz erupcja nastąpiła ok. 4500 lat temu.

    Dodano: 19.04.2010. 18:18  


    Najnowsze