• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Skąd my się znamy? Zapytaj hipokampa

    12.12.2009. 11:58
    opublikowane przez: Piotr aewski-Banaszak

    Zapewne każdemu z nas zdarzyło się doświadczyć mało komfortowego uczucia towarzyszącego niemożności przypomnienia sobie, kim jest osoba, którą widzimy, choć jesteśmy pewni, że skądś ją znamy. Dopiero pewne przesłanki kontekstowe sprawiają, że otwierają się jakieś drzwiczki w naszym mózgu i szybko przypominamy sobie wszystko, co wiemy na temat tej osoby. Jak dowodzą naukowcy z Toronto, rolę "odźwiernego" w tym procesie odgrywa hipokamp. O ich badaniach informuje pismo "Proceedings of the National Academy of Sciences".

    "Wyniki te są istotnym argumentem w debacie na temat roli hipokampa w procesie odzyskiwania wspomnień. Zdaniem niektórych największe znaczenie ma tu siła konkretnego wspomnienia, jednak my wykazaliśmy, że w rzeczywistości hipokamp jest aktywowany przez kontekst" - mówi główna autorka badań Melanie Cohn.

    Hipokamp to niewielka struktura w płacie czołowym kory mózgowej, która odpowiada za utrwalenie wspomnień. Cohn podkreśla, że zdobyte informacje mają bezpośrednie znaczenie dla lepszego poznania i leczenia zaburzeń pamięci związanych z chorobą Alzheimera, epilepsją lub powstałych w wyniku uszkodzenia hipokampa np. podczas usuwania guza mózgu.

    Na pierwszym etapie badań grupę młodych ochotników poproszono o nauczenie się par niezwiązanych ze sobą słów (na przykład "aligator" i "krzesło"). Naukę wspomagać miało m.in. układanie zdań zawierających obydwa słowa. Następnie naukowcy pokazali badanym ciąg pojedynczych słów. Niektórych z nich uczyli się wcześniej, a niektóre pojawiły się po raz pierwszy. Monitorując jednocześnie aktywność poszczególnych obszarów mózgu, naukowcy poprosili uczestników, aby stwierdzili, czy pamiętają, że danego słowa uczyli się wcześniej i jak silnie są o tym przekonani.

    Po każdej odpowiedzi następowała prezentacja "znajomego" słowa w parze z drugim wyrazem. Wówczas okazało się, że w przypadku około połowy kojarzonych słów, kontekst (czyli owo drugie słowo) powodował przypomnienie sobie wcześniej układanego zdania.Rezonans magnetyczny wykazał z kolei, że hipokamp uaktywniał się tylko wtedy, gdy badani wskrzeszali swoje wspomnienia dzięki wskazówkom kontekstowym.

    Źródło:
    PAP - Nauka w Polsce

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Hipokamp (łac. hippocampus, dawna nazwa: Róg Amona Cornu Ammonis) – element układu limbicznego odpowiedzialny głównie za pamięć; nieduża struktura umieszczona w płacie skroniowym kory mózgowej kresomózgowia. Hipokamp odgrywa ważną rolę w przenoszeniu (konsolidacji) informacji z pamięci krótkotrwałej do pamięci długotrwałej oraz orientacji przestrzennej. Stwierdzono doświadczalnie, że uszkodzenie hipokampu w znacznym stopniu upośledza u zwierząt zdolności uczenia się. Człowiek i inne ssaki posiadają dwa hipokampy, po jednym na każdą połowę mózgu. Zwyrodnienie ziarnisto-wodniczkowe (ang. granulovacular degeneration, GVD) – zmiany neurodegeneracyjne mające postać wodniczek (wakuoli) z ziarnistościami w cytoplazmie komórek piramidowych formacji hipokampa. Szczególnie predysponowany do GVD jest kwadrant brzuszno-boczny formacji hipokampa. Znaczenie GVD jest niejasne; w jednych badaniach nie stwierdzono wyraźnej korelacji między gęstością tych zmian w mózgowiu czy ich topografią a obrazem klinicznym (wiekiem, obecnością otępienia), w innych stwierdzono predylekcję zmian do regionów H1 i H2 hipokampa oraz korelację między wiekiem i otępieniem a obecnością zmian typu GVD (u osób < 60 roku życia i bez otępienia zmiany były stwierdzane rzadko). W chorobie Alzheimera i chorobie Picka obserwowano więcej zmian typu GVD. Immunohistochemicznie wykazano w GVD obecność α i β-tubuliny, NFP, ubikwityny, kinazy-1α kazeiny (CK1α), kinazy-1δ kazeiny i kinazy-1ε kazeiny. Zaproponowano, że CK1α jest markerem GVD. Rafael Lorente de Nó (ur. 8 kwietnia 1902, zm. 2 kwietnia 1990) – hiszpańsko-amerykański neurofizjolog i neuroanatom, uczeń Santiago Ramóna y Cajala. W latach 30. opublikował cenione prace dotyczące anatomii kory mózgowej, dróg słuchowych i formacji hipokampa. Był pierwszym, który opisał opóźnienie synaptyczne.

    Kakosmia (ang. cacosmia) – spontaniczne, napadowe odczuwanie zwykle nieprzyjemnych, nieraz odrażających zapachów, mających swoje rzeczywiste źródło lub nie. Odczucia węchowe powstają przy podrażnieniu opuszki węchowej, ciała migdałowatego lub haka hipokampa. Mogą występować jako aura napadu padaczkowego (napady hakowe), co wskazuje na umiejscowienie ogniska padaczkowego w przednim i podstawnym obszarze płata skroniowego. Ciałka Hirano (ang. Hirano bodies) – cytoplazmatyczne, eozynofilne, pałeczkowate struktury spotykane wewnątrz komórek nerwowych w chorobach neurodegeneracyjnych, m. in. w chorobie Alzheimera i niektórych postaciach choroby Creutzfeldta-Jakoba. Zbudowane są z aktyny i białek z nią związanych. Lokalizują się głównie wewnątrz neuronów formacji hipokampalnej.

    Droga przeszywająca (ang. perforant pathway, łac. tractus perforans) – połączenie nerwowe kory śródwęchowej z formacją hipokampalną. Zawiera aksony komórek nerwowych drugiej i trzeciej warstwy kory śródwęchowej tworzące synapsy na komórkach ziarnistych zakrętu zębatego, w mniejszym stopniu również na komórkach piramidowych sektorów CA1 i CA3 hipokampa i komórkach nerwowych podkładki. Károly Schaffer, także Karl Schaffer (ur. 7 września 1864 w Wiedniu, zm. 16 października 1939 w Budapeszcie) – węgierski lekarz neurolog, neuropatolog i psychiatra. Włókna aksonów neuronów CA3 do CA1 hipokampa, tzw. kolaterale Schaffera, nazwane są na jego cześć. Twórca własnej szkoły neuropatologicznej.

    Kora śródwęchowa (kora entorynalna, łac. cortex entorhinalis, ang. entorhinal cortex) jest obszarem kory mózgu ssaków zaliczanym do obszarów przejściowych, w tym przypadku do periarchicortex, czyli kory graniczącej z korą starą (czyli archicortex, do której zaliczamy głównie obszary korowe formacji hipokampa). Kora śródwęchowa jest położona w obszarze płata skroniowego, a u ssaków, które go nie posiadają, występuje w części tylno-brzuszno-przyśrodkowej kresomózgowia. Jest ściśle powiązana anatomicznie i funkcjonalnie z formacją hipokampa, a także ze strukturami węchowymi kresomózgowia, ciałem migdałowatym oraz obszarami kory asocjacyjnej. Pełni funkcje związane z procesami pamięciowymi, przetwarzaniem węchowym, a prawdopodobnie także z innymi procesami. Ciałka Negriego (ang. Negri bodies) – okrągławe, podobne do erytrocytów ciałka wtrętowe spotykane w cytoplazmie neuronów okolicy hipokampa i komórek Purkiniego móżdżku, patognomoniczne dla wścieklizny. Immunohistochemicznie i ultrastrukturalnie można w nich wykazać obecność wirusa wścieklizny. Nazwa ciałek pochodzi od ich odkrywcy, włoskiego lekarza, patologa i mikrobiologa Adelchi Negriego.

    Emil Bratz (ur. 24 marca 1868 w Słupsku, zm. 14 kwietnia 1934 w Berlinie) – niemiecki lekarz psychiatra i neurolog, radca sanitarny. Zajmował się m.in. zagadnieniami leczenia alkoholizmu i zmianami neuropatologicznymi hipokampa w padaczce.

    Nuroobrazowanie – metody umożliwiające obrazowanie struktury i funkcji mózgu. Metody neuroobrazowania pozwalają na obserwację czynności mózgu podczas przeprowadzania wybranych procesów, np. odliczania co 3, zapamiętywania twarzy, poruszania palcem wskazującym, czytania słów, itd. Neuroobrazowanie umożliwia lokalizację obszarów funkcjonalnych mózgu, odpowiednich dla danych procesów. Istotną sprawą jest to, aby w eksperymencie z wykorzystaniem neuroobrazownia dobrać odpowiednio warunek kontrolny dla wybranego warunku eksperymentalnego (zadania wykonywanego przez osobę badaną). Do badań tego typu można stosować funkcjonalny magnetyczny rezonans jądrowy.

    Kryptomnezja (pamięć ukryta) – częsty sposób przypominania sobie głęboko ukrytych lub zapomnianych przeżyć inaczej niedostępnych. Pamięć bez identyfikacji pamiętanych treści jako wcześniej poznanych, np. przyjmowanie za własne cudzych myśli zasłyszanych dawniej (niekiedy mówi się o podświadomym plagiacie). Neurogeneza postnatalna – proces tworzenia neuronów po narodzeniu. Nowe neurony powstają nadal w opuszce węchowej i hipokampie. Są podejrzenia, że zachodzi również w innych częściach mózgu. U ssaków proliferacja komórek macierzystych neuronów utrzymuje się w:

    Temat-remat - w gramatyce funkcjonalnej jest to opozycja między tym, czego dotyczy wypowiedź (tematem), a tym, co o temacie jest powiedziane (rematem). Temat jest znaną, określoną wcześniej częścią wypowiedzi (informacją wyjściową), zaś remat wprowadza dodatkowe informacje. Podział zdania na temat i remat nazywa się aktualnym rozczłonkowaniem zdania. Pamięć semantyczna – rodzaj pamięci służący do łączenia w grupy informacji o podobnym charakterze. Przypuszczalnie powstała na drodze ewolucji pamięć semantyczna – skojarzeniowa. Działa ona prawdopodobnie w ten sposób, że w mózgu tworzone są zbiory informacji o podobnym charakterze, opatrzone pewnymi etykietami. W zamierzchłych czasach etykiety te niekoniecznie były wyrazami, lecz wraz z upowszechnieniem się języka mówionego słowa szybko nadały się do roli kluczy w pamięci semantycznej. Tak więc pamięć ta w dużej mierze powiązana jest z językiem oraz procesem kojarzenia różnych faktów. Nie ma w niej żadnych reguł co do tego, jak grupowane są poszczególne informacje i ulega ona ciągłemu procesowi nauki.

    Kora mózgu - struktura mózgu, w części kresomózgowia, zbudowana z istoty szarej, którą stanowią komórki neuronów. Jest największą częścią płaszcza, pokrywa obydwie półkule kresomózgowia. Tworzy ją około 10 mld komórek nerwowych ułożonych w sześciu warstwach o różnej grubości. Dominują w niej komórki piramidalne (najbardziej charakterystyczne dla kory), gwiaździste (głównie w czwartej warstwie) oraz wrzecionowate (w najgłębszej warstwie kory). Kora mózgu osiąga grubość do 4,5 mm. Jest bardzo silnie pofałdowana, dzięki czemu przy mniejszej objętości posiada większą powierzchnię czynną - 2 500 cm u człowieka , co odpowiada powierzchni kuli o średnicy 28 cm.

    Dodano: 12.12.2009. 11:58  


    Najnowsze