• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Skrzydlaci myśliwi w masce Zorro

    09.02.2012. 08:04
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    "Maska Zorro" - ciemna pręga na jasnych głowach dzierzb białoczelnych, biegnąca na wysokości oczu i dzioba, pełni rolę podobną, co okulary przeciwsłoneczne i pomaga ptakom polować w pełnym słońcu. Doświadczenie, które potwierdza tę tezę, opisali na łamach "Behavioral Ecology" naukowcy z Polski i Izraela.

    Wzór przypominający złodziejską maskę na oczy pojawia się u zwierząt dość często i mógł ewoluować całkiem niezależnie u gatunków tak różnych, jak np. rzekotka krzyżowa, niektóre gryzonie - np. żołędnice, szop pracz, tchórz czarnonogi czy orka - zauważają autorzy publikacji prof. Reuven Yosef z Ben Gurion University w Izraelu, dr Piotr Zduniak z Zakładu Biologii i Ekologii Ptaków Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i prof. Piotr Tryjanowski z Instytutu Zoologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.

    Biegnąca wzdłuż linii oczu i dzioba ciemna pręga pojawia się też u dzierzb białoczelnych (Lanius nubicus) - niewielkich ptaków występujących m.in. w południowo wschodniej części Europy, Izraelu i Syrii. Dzierzby polują na owady i drobne kręgowce - najpierw przyczajone obserwują, potem znienacka atakują.

    Jasną głowę dzierzb przecina wyraźny, ciemny pasek. Już wcześniej pojawiały się sugestie odwołujące się nawet do starych legend, że ciemne okolice oczu zapobiegają odbijaniu ostrego światła i sprawiają, że mniej razi ono ptaki w oczy podczas polowania w ostrym słońcu.

    Aby potwierdzić, że ciemny pasek faktycznie pomaga widzieć, prof. Yosef eksperymentował na dwudziestu dzierzbach. Dane zebrane w Izraelu analizowali dr Zduniak i prof. Tryjanowski. Badali dorosłe samce o jednakowo ubarwionych głowach. U kilku ptaków paski zamalowano nietoksyczną białą farbą, u części czarne pręgi zostały. W czasie obserwacji okazało się, że dzierzby w "maskach Zorro" podczas polowania z reguły ustawiały się pod słońce. Te, którym maski zamalowano, nierzadko odwracały się do niego ogonem.

    Ta pozornie błaha różnica przekładała się na sukces myśliwego - zwracają uwagę autorzy badania. "Osobniki z maskami czarnymi polowały skuteczniej - sukcesem kończyło się około 85 proc. ich ataków. Dzierzby, które miały maski białe, częściej ustawiały się do słońca tyłem i były znacznie mniej skuteczne jako myśliwi" - opowiada dr Zduniak.

    Autorzy publikacji zauważają, że polowanie pod słońce, pozornie sprzeczne z logiką, ma jednak sens. "Maska pomaga radzić sobie z oślepieniem przez słońce. Jednocześnie myśliwy ustawiony dziobem do słońca nie rzuca na potencjalną ofiarę cienia, który mógłby go przedwcześnie zdradzić. Co więcej, polujący pod słońce ptak łatwiej też dostrzeże ofiarę, która sama rzuca cień w jego stronę" - tłumaczy dr Zduniak.

    Ekolog dodaje, że po pewnym czasie biała farba z głów pomalowanych dzierzb zeszła, odsłaniając ich naturalny rysunek. "Wracając do naturalnego koloru ptaki stopniowo odzyskiwały zdolność skuteczniejszego polowania. Widzieliśmy, że polując, coraz bardziej ustawiały się dziobem do słońca" - opowiada.

    Zdaniem dr. Zduniaka wnioski z badań nad dzierzbami białoczelnymi polującymi na pustyni nie muszą być jednak aktualne dla ich kuzynek, które szukają jedzenia wśród bujniejszej roślinności, gdzie więcej jest cienia. Ale też nie można wykluczyć, że "maska Zorro" pomaga polować innym gatunkom ptaków, np. żyjącym w Polsce gąsiorkom i srokoszom (bliskim krewniakom dzierzb białoczelnych), które polują głównie na łąkach.

    Wiedząc, że ptasia maska pełni rolę podobną, co ciemne okulary, autorzy publikacji w nowy sposób przyglądają się zawodnikom amerykańskiego futbolu i pilotom myśliwców, którzy - szykując się do akcji - rysują na policzkach ciemne pręgi. Podobnie malują się indiańscy wojownicy i komandosi. "Może nie chodzi im tylko o to, żeby zamaskować twarz i zlać się z otoczeniem. Może taki zabieg poprawia komfort widzenia pod słońce" - sugeruje dr Zduniak.

    PAP - Nauka w Polsce

    zan/ krf/ bsz

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Dzierzba białoczelna, dzierzba afrykańska, dzierzba maskowa (Lanius nubicus) – gatunek ptaka z rodziny dzierzb (Laniidae). Żyje w gajach cytrusowych i oliwnych. Legenda Zorro (ang. The Legend of Zorro) – film przygodowy amerykańskiej produkcji z 2005 roku w reżyserii Martina Campbella. Kontynuacja filmu "Maska Zorro" z Antonio Banderasem w roli tytułowej, która w oczach krytyków nie spotkała się z tak pozytywnym przyjęciem, jak jej poprzednik, a jednak mimo to przez widzów została przyjęta pozytywnie. Maskonur złotoczuby (Fratercula cirrhata) – gatunek ptaka z rodziny alk (Alcidae). Długość ciała 38-40 cm. Dziób duży, bocznie spłaszczony, zielono-pomarańczowy. Maska biała, wokół oczu widoczne czerwone obrączki, na potylicy żółty, długi czubek. Reszta ciała oraz ciemię czarne, nogi pomarańczowe. Obie płci podobne. W zimie czubek zanika, ciało szare, maska ciemna, dziób pomarańczowy jedynie przy końcu. U osobników dorastających maska plamkowana, dziób żółty.

    Dzierzba siwa (Lanius ludovicianus) – gatunek ptaka z rodziny dzierzb (Laniidae). Poluje najczęściej z czatowni. Często gromadzi zdobycz nabijając ją na ciernie. Dzierzba śródziemnomorska (Lanius meridionalis) – gatunek średniego ptaka z rodziny dzierzb (Laniidae), zamieszkujący w zależności od podgatunku:

    Eurocephalus – rodzaj ptaków z rodziny dzierzb (Laniidae), obejmujący gatunki występujące we wschodniej i centralnej Afryce. Zorro - amerykański serial przygodowy emitowany po raz pierwszy w latach 1990-1993. Serial opowiada o przygodach legendarnego Zorro.

    Dzięcioł łąkowy (Colaptes campestris) – gatunek ptaka z rodziny dzięciołowatych (Picidae). Długość ciała 29 cm. Duży dzięcioł o czarnym ciemieniu i potylicy. Z wierzchu ciemny, jaśniej prążkowany; kuper białawy. Wokół czarnych oczu biała obrączka. Złotożółta barwa pokryw usznych rozciąga się aż na pierś. Widoczny ciemny wąs, gardło białe lub czarne (zależy od podgatunku). Spód ciała biały z równomiernymi czarnymi prążkami. Żywi się mrówkami, które zbiera z ziemi. Często widywany w stadach. Gniazda buduje w uschniętych drzewach, norach ziemnych lub kopcach termitów. Kureczka karolińska (Porzana carolina) – gatunek ptaka z rodziny chruścieli (Rallidae) żyjący na otwartych mokradłach. Długość ciała 21-26 cm. Wierzch głowy oliwkowobrązowy. Na skrzydłach i grzbiecie czarne plamy. Maska czarna; policzki, przód szyi oraz górna część piersi szare. Brzuch biały. Boki biało i brązowo prążkowane. Pokrywy podogonowe białe. Dziób żółty, krótki. Kiedy chodzi podryguje krótkim ogonem. Hałaśliwa o zmroku.

    Dzierzba brązowa (Lanius cristatus) – gatunek niewielkiego ptaka z rodziny dzierzb (Laniidae). Dawniej uważany za podgatunek gąsiorka (Lanius collurio).

    Krępaczki (Platysteiridae) – rodzina ptaków z rzędu wróblowych (Passeriformes), obejmująca około trzydziestu gatunków ptaków. Zamieszkują obszary tropikalne Afryki. Są owadożerne. Żyją w lasach lub w buszu. Owady łapią w locie, rzadziej polują na ziemi jak dzierzby. Dawniej klasyfikowano je jako podrodzinę muchołówek.

    Dropik senegalski (Eupodotis senegalensis) – gatunek ptaka z rodziny dropi (Otididae), o brązowym grzbiecie i skrzydłach oraz białym brzuchem. Samiec – ciemna czapeczka, biały przód głowy, czarne gardło, niebieskoszary przód szyi. Samica – brązowa czapeczka, maska, gardło oraz przód szyi białe lub jasnobrązowe. Żyje w parach lub grupach rodzinnych. Skryty, wykrywany najczęściej po głosie.

    Dodano: 09.02.2012. 08:04  


    Najnowsze