• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Stając do walki z pyłem

    25.06.2010. 21:12
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    W połowie kwietnia islandzki wulkan Eyjafjallajökull znalazł się na pierwszych stronach gazet, kiedy wstrzymał na kilka dni cały europejski ruch powietrzny. Miliony podróżnych utknęło na lotniskach, a erupcja kosztowała sektor turystyczny ogromne sumy pieniędzy. Niemniej kiedy prezenterzy wiadomości nadal łamali sobie język na nazwie wulkanu, podniesione zostały poważne pytania o to, jakim sposobem stosunkowo niewielka erupcja mogła spowodować tak wielkie zamieszanie dotyczące tak wielu ludzi.

    Problem ten znalazł się w centrum warsztatów zorganizowanych dnia 23 czerwca w Brukseli, Belgia, przez Zespół ds. Oceny Rozwiązań Naukowych i Technologicznych (STOA) przy Parlamencie Europejskim.

    Zgodnie z wyjaśnieniami przedstawionymi przez profesora Davida Cope'a z brytyjskiego Biura Parlamentarnego ds. Nauki i Technologii, na terenie Europy występuje wiele wulkanów, zwłaszcza w strefie śródziemnomorskiej. Powodem, dla którego wulkany islandzkie cechują się szczególną skłonnością do wytwarzania ogromnych chmur pyłu jest fakt, że wiele z nich znajduje się pod pokrywami lodowymi.

    W czasie erupcji takich wulkanów, lód topi się, a kiedy magma wchodzi w kontakt z wodą z roztopionego lodu, powstaje pył. "Kidy zastanawiamy się nad problemem pyłu, to właśnie interakcja erupcji wulkanicznej z dużymi ilościami wody jest tu kluczem" - wyjaśnia.

    Kolejne pytanie to dlaczego chmura pyłu zawisła nad Europą na tak długo. Odpowiedź, zdaniem profesora Juliana Hunta z University College w Londynie, Wlk. Brytania, przynoszą niezwykłe warunki pogodowe zwane zdarzeniem blokującym, które doprowadziły do zawiśnięcia pyłu nad Europą na kilka dni.

    Przyznał jednak, że pilnie potrzebujemy pogłębienia naszej wiedzy na temat czynników, które decydują o losie pióropuszy pyłu. "Powstawanie chmur i procesy dyspersji powinny być modelowane, a my nadal jesteśmy w tym dosyć słabi" - mówi.

    Punkt widzenia producentów silników przedstawił Frank Haselbach z brytyjskiej grupy Rolls Royce. Wyjaśnił, że producenci przeprowadzili eksperymenty i opracowali mapę "bezpiecznego latania". Niemniej również podkreślił potrzebę poszerzenia zakresu modelowania, aby sprawdzać stężenia pyłu w atmosferze.

    Krajem, który ma wszechstronne doświadczenie z radzeniem sobie ze skutkami aktywności wulkanicznej jest Japonia, która jest położona na pacyficznym pierścieniu ognia. Ten wyspiarski naród ma niezwykle aktywne wulkany i niemal 100 lotnisk.

    Dr Takashi Moriyama z Japońskiej Agencji Badań Kosmicznych (JAXA) wyjaśnia, że jego kraj wykorzystuje nowego satelitę do monitorowania chmur pyłów. Główna misja satelity obserwującego gazy cieplarniane (GOSAT), w ramach działań ukierunkowanych na monitorowanie zmian klimatu, polega na pomiarze poziomu dwutlenku węgla (CO2) na świecie. Jednak przyrządy satelity są również w stanie ocenić rozpiętość chmur pyłu wulkanicznego.

    Amerykańska Narodowa Agencja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej (NASA) również dysponuje przyrządami, które są w stanie ocenić wysokość chmury pyłu. Tymczasem światowe agencje kosmiczne dyskutują nad najlepszymi sposobami współpracy w zakresie wymiany danych uzyskiwanych z różnych przyrządów.

    Tymczasem słowa profesora Cope'a zabrzmiały niepokojąco dla tych, których obawy zaczynają się i kończą na zakłóceniach w ruchu powietrznym. "Jeżeli miałbym powiedzieć, co stanowi największe zagrożenie dla Europy kontynentalnej [...] to nie jest to absolutnie erupcja związana z lodem, tylko wulkan szczelinowy o nazwie Laki."

    W czasie swojej ostatniej erupcji w 1783 r. wulkan Laki wyrzucił z siebie ogromne chmury dwutlenku siarki i fluoru, które unicestwiły jedną czwartą populacji i miały poważny wpływ na rozległe obszary północno-zachodniej Europy.

    "Moim zdaniem powinniśmy obserwować Islandię, bo to tam właśnie jak sądzę będzie mieć miejsce następne zdarzenie, z tym że może ono nie stanowić zagrożenia dla samolotów, lecz mieć większe znaczenie dla zdrowia ludzi" - podsumowuje profesor Cope.

    Nikulas Hannigan z islandzkiej misji przy UE dodaje, że wspomnienie erupcji Laki "pozostaje żywe w pamięci Islandii". Zacytował Gilberta White'a, angielskiego przyrodnika, który odnotował wpływ erupcji na południową Anglię.

    Napisał on: "Słońce w południe wyglądało tak blado jak zasnuty chmurami księżyc, a muchy roiły się w takich ilościach na szosach i wokół żywopłotów, że doprowadzały konie niemal do szaleństwa."

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Wulkany Islandii: Ze względu na szczególne położenie geologiczne, na granicy płyt tektonicznych, Islandię cechuje wysoka aktywność wulkaniczna. Na wyspie oraz mniejszych sąsiednich wysepkach znajduje się około 130 wulkanów, z tego 18 czynnych było w czasach historycznych, tj. od czasów zasiedlenia Islandii w 874. Szacuje się, że w ciągu ostatnich 500 lat z islandzkich wulkanów wydostała się ilość lawy równa połowie ilości lawy ze wszystkich innych erupcji w tym okresie na całym świecie. Najwięcej zaś lawy wydostało się podczas trwającej 8 miesięcy erupcji wulkanu Laki w 1783-84 – był to największy odnotowany wypływ lawy w czasach historycznych. Część aktywnych stożków wulkanicznych znajduje się pod grubą pokrywą lodowców. Eksplozje takich wulkanów powodują topienie się lodu i tworzenie ogromnych fal powodziowych - zwanych jökullhlaupa. Na drodze do morza tworzą one olbrzymie piaszczysto-żwirowe równiny - sandry. Występujące na ich powierzchni głazy, niekiedy znacznych rozmiarów, są świadectwem siły tych powodzi. Wulkan eksplozywny – wulkan, który podczas erupcji wyrzuca materiał piroklastyczny z wnętrza krateru. Podczas erupcji zachodzi do zablokowania komina wulkanu zakrzepłą lawą co powoduje zatrzymanie odpływu gazów z krateru, a to z kolei może skutkować rozsadzeniem stożka. Obecnie jest niewiele takich wulkanów na świecie. Katla (1512 m n.p.m.) – czynny wulkan położony w południowej części Islandii, pod lodowcem Mýrdalsjökull. Jego nazwa w języku islandzkim oznacza kotły. Kaldera ma rozmiar 10 x 14 km. Od czasów pierwszych osadników zanotowano i udokumentowano 16 erupcji wulkanu. Do ostatniej erupcji doszło w 1918 roku. Wybuchy tego wulkanu zawsze powodowały duże zniszczenia, dlatego też jest on jednym z najbardziej znanych na Islandii.

    Grimsvötn (1719 m n.p.m.) – czynny wulkan na Islandii znajdujący się pod lodowcem Vatnajökull, piąty pod względem wysokości w Europie. Jego erupcje powodują topnienie lodowca, a ciśnienie i ciepło wydobywające się podczas erupcji z wulkanu unoszą czapę lodową, co prowadzi do katastrofalnych powodzi na tym terenie. Zjawisko to nazywa się jökulhlaup i jest bardzo często spotykane na Islandii. Ostatnia erupcja wulkanu miała miejsce 21 maja 2011. Efuzja, erupcja wylewna, wylew wulkaniczny - wylew lawy na powierzchnię Ziemi. Jest to typ erupcji wulkanicznej, typowy dla wulkanów tarczowych. Wypływ lawy ma spokojny charakter, nie towarzyszy mu wyrzucenie dużych ilości materiałów piroklastycznych, charakterystyczne dla gwałtownych erupcji eksplozywnych. Zachodzi w przypadku lawy zasadowej - bazaltowej o małej lepkości.

    Wulkan czynny – rodzaj wulkanu, który przejawia współcześnie aktywność wulkaniczną poprzez erupcje. Jako wulkan czynny definiuje się takie wulkany, które w czasach historycznych wykazywały chociaż raz jakąkolwiek aktywność, przy czym do uznania za aktywność wystarczą same gorące ekshalacje, tym bardziej wylewy lawy czy wyrzuty materiału piroklastycznego. Natomiast chłodne ekshalacje mogą być i w wygasłych wulkanach. Wulkany, w których w ostatnich setkach lat obserwuje się tylko ekshalacje gorące często wydziela się jako wulkany drzemiące. Obecnie na Ziemi jest około 500 czynnych wulkanów. Przykładem takich wulkanów są Etna, Wezuwiusz, Stromboli, Mauna Loa. Pokrywa lawowa – równina lub płaskowyż zbudowany ze skał wylewnych, powstały w wyniku erupcji wulkanicznej o charakterze erupcji szczelinowej lub arealnej (powierzchniowej).

    Laki (isl. Lakagígar – Kratery Laki) – wulkan szczelinowy w południowej Islandii, na południowy zachód od lodowca Vatnajökull, niedaleko miasteczka Kirkjubæjarklaustur. Najwyższy ze szczytów osiąga wysokość 818 m n.p.m. Kratery tworzą pasmo górskie ciągnące się na długości ponad 25 km. Należy do systemu wulkanicznego Katla, do którego należy też system szczelin Eldgjá, znany z dużej erupcji w roku 934. Móðuharðindin (dosłownie Klęska mgły) – katastrofa przyrodnicza na Islandii, która miała miejsce w latach 1783-1785. Była spowodowana erupcją wulkanu Laki.

    Stożek wulkaniczny – wulkan, wzniesienie o stożkowatym kształcie, utworzone z lawy lub materiałów piroklastycznych, wydobywających się z wylotu komina wulkanicznego w czasie erupcji centralnej. W wyniku kolejnych erupcji kształt i wielkość stożka mogą ulegać zmianom, w wierzchołkowej partii może utworzyć się krater lub kaldera.

    Dodano: 25.06.2010. 21:12  


    Najnowsze