• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Szwedzkie trzmiele w niebezpieczeństwie

    07.07.2011. 16:17
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Wyniki nowych badań szwedzkich pokazują, że w ciągu ostatnich 70 lat (lata 40. i 50. XX w. do chwili obecnej) zaszły radykalne zmiany w składzie i stosunkowej obfitości szwedzkiego zbiorowiska trzmieli. Badania, których wyniki opublikowano w czasopiśmie Proceedings of the Royal Society B - Biological Sciences, zostały częściowo dofinansowane z projektu STEP (Status europejskich owadów zapylających i trendy), który otrzymał 3,5 mln EUR z tematu "Środowisko" Siódmego Programu Ramowego (7PR) UE.

    Naukowcy ze Szwedzkiego Uniwersytetu Nauk Rolniczych i z Uniwersytetu w Lund również donoszą, że średni plon nasion koniczyny łąkowej kurczył się od 1921 r., a zmienność plonów wzrosła dwukrotnie. Wysunęli tezę, że uzależnienie koniczyny łąkowej od niektórych gatunków zapylających wywarło negatywny wpływ na stabilność plonów nasion.

    Zespół wskazuje, że zubożenie bogactwa gatunków owadów odwiedzających kwiaty budzi obawy, że zapewniana przez nie ekosystemowa usługa zapylania upraw i dzikich roślin znalazła się również w zagrożeniu. "Stosunkowa powszechność rozmaitych gatunków o wspólnych cechach ekologicznych może odgrywać dominującą rolę w determinowaniu funkcjonowania ekosystemu, niemniej brakuje informacji o zmianach w obfitości owadów zapylających na przestrzeni czasu" - czytamy w artykule.

    "To niepokojące patrzeć na dowody świadczące o tym, że niegdyś powszechnie występujące gatunki trzmieli stały się rzadkie, a nawet zostały wciągnięte na listę zagrożonych" - wyjaśnia naczelny autor Riccardo Bommarco, profesor Szwedzkiego Uniwersytetu Nauk Rolniczych. "Możliwe, że tego typu zmiany w składzie zbiorowiska poprzedzają wyginięcie. W ramach podejmowanych przez nas wysiłków ochrony gatunków i zarządzania usługami ekosystemowymi istotne znaczenie wydaje się mieć sprzyjanie nie tylko bogactwu zbiorowiska organizmów usługowych pod względem gatunkowym, ale również jego bardziej równomiernemu składowi."

    Warto zauważyć, że naukowcy zbadali zapylanie i produkcję nasion przez koniczynę łąkową (Trifolium pratense) w latach 1940 - 1960. Koniczyna łąkowa jest uznawana za kluczową roślinę pastewną, która jest w znacznym stopniu uzależniona od zapylania przez trzmiele. Szwedzcy naukowcy porównali swoje dane dotyczące relatywnej obfitości gatunków trzmieli zebrane w latach 2008 - 2010 na 44 polach koniczyny łąkowej rozmieszczonych w całym kraju, ze szczegółowymi zapisami historycznymi z 20-letniego okresu.

    Ich odkrycia wskazują, że dwa gatunki trzmieli, a mianowicie Bombus terrestris i B. lapidarius, gwałtownie rozrosły się w latach 40. XX. o 40%, by zdominować obecne zbiorowości w 89%. Zespół dodaje, że inne gatunki, w tym B. hortorum i B. pascuorum, zmalały pod względem relatywnej powszechności z 20% do 2% pośród trzmieli badanych na kwitnących polach koniczyny. Kolejny gatunek, B. distinguendus, również odnotował spadek z 11% do 0,7%, a znajduje się on już na liście gatunków bliskich zagrożeniu w Szwecji.

    "Nasze wyniki sugerują potrzebę opracowania schematów zarządzania w celu sprzyjania nie tylko bogactwu zbiorowiska organizmów usługowych pod względem gatunkowym, ale również jego bardziej równomiernemu składowi" - czytamy w artykule.

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Owady Polski: Liczba gatunków owadów (Insecta) występujących w Polsce nie jest dokładnie poznana. Na podstawie dotychczasowych opublikowanych danych można ją szacować na około 28–34 tysięcy gatunków. Dokładna liczba nie jest znana, ze względu na brak wystarczających badań faunistycznych w wielu grupach owadów. W najnowszym, całościowym zestawieniu Andrzejewskiego i Weigle (Różnorodność biologiczna Polski) wymieniana jest liczba 26 579 zarejestrowanych gatunków. Jednakże w niektórych grupach szacuje się większą liczbę gatunków, przykładowo wśród Hymenoptera opisano z Polski 6 tys., a szacuje się, że występuje 9 tys. Każdego roku opisywane są kolejne, nowe dla fauny Polski gatunki owadów. Liczba gatunków owadów występujących w Polsce zmienia się z trzech powodów: Zespół roślinny, asocjacja roślinna, fitoasocjacja (skrót: Ass. od association) – najniższa kategoria syntaksonomiczna. Jest to naturalne zbiorowisko roślinne o charakterystycznym, określonym składzie gatunkowym i charakterystycznej kombinacji gatunków, wśród których szczególnie ważną rolę odgrywają tzw. gatunki charakterystyczne, występujące niemal wyłącznie w tym zespole. W charakterystyce zespołu roślinnego wyróżnia się gatunki przewodnie, wyróżniające, towarzyszące i przypadkowe (jest to opis tzw. wierności) oraz określa się częstość występowania gatunków (czyli tzw. stałość). Zespół roślinny jest bytem abstrakcyjnym powtarzającym się w czasie i przestrzeni w podobnych warunkach przyrodniczych. Konkretnie realizujące się w rzeczywistości w przyrodzie zbiorowiska roślinne (fitocenozy) mogą być do niego przyrównywane jeśli spełniają określone kryteria. Spadek ilości owadów zapylających (ang. pollinator decline) – zmniejszanie się liczebności owadów zapylających w wielu ekosystemach na całym świecie począwszy od końca XX wieku.

    Czterolistna koniczyna – dość rzadko występująca mutacja pospolitej koniczyny, najczęściej koniczyny białej (Trifolium repens L.), posiadająca cztery listki zamiast zwykle występujących trzech. W cywilizacji zachodniej uważana jest za przynoszący szczęście przedmiot, często szukają jej dzieci, a jej znalezienie to według przesądu dobry znak. Rak koniczyny (Sclerotinia trifoliorum Erikss.) – choroba grzybowa, głównie koniczyny łąkowej i krwistoczerwonej, w mniejszym stopniu białoróżowej i białej, a ponadto lucerny i esparcety. Wywołujący ją grzyb Sclerotinia trifoliorum należy do rzędu helotkowców (Helotiales).

    Ochrona gatunkowa roślin – prawny sposób zabezpieczenia rzadko występujących gatunków dziko rosnących roślin zagrożonych wyginięciem. Gatunków chronionych nie wolno niszczyć, zrywać, zbierać, niszczyć ich siedlisk, sprzedawać, nabywać, przewozić przez granicę państwa itp. Dla gatunków ściśle chronionych na odstępstwo od takiego zakazu może wyjątkowo wyrazić zgodę Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, dla gatunków częściowo chronionych - Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska. Gatunki częściowo chronionych gatunków roślin mogą być dopuszczone do limitowanego (za zezwoleniem wojewody) zbioru na potrzeby ziołolecznictwa. Lista ptaków Europy − lista gatunków ptaków stale zasiedlających Europę albo regularnie lub okresowo się w niej pojawiających. Według danych z 2008 roku są to 902 gatunki, w tym 19 introdukowanych. Aktualnie introdukowanych jest 20 gatunków. Poniższa lista nie prezentuje gatunków wymarłych: alki olbrzymiej, ostrygojada kanaryjskiego oraz frankolina obrożnego, który potem został jednak introdukowany w Toskanii. Liczba gatunków, które kiedykolwiek były w Europie spotykane, ale niekoniecznie tu występują, wynosi 872 gatunki. Do listy należą ptaki z 23 rzędów:

    Owady wodne – grupa owadów wyróżniana ze względu na środowisko życia. Owady, które w części lub w całym cyklu życiowym przebywają w środowisku wodnym (żyjąc w zbiornikach wodnych lub na powierzchni wody). Zaliczane są tu rzędy, które w całości (wszystkie gatunki) związane są ze środowiskiem wodnym (w wodzie żyją ich stadia larwalne) jak i poszczególne rodziny z rzędów, których przedstawiciele zasiedlają także środowiska lądowe, zarówno larwy jak i postacie dorosłe. Wśród owadów wodnych trafiają się także gatunki z grup zaliczanych do typowo lądowych, przykładowo ze środowiskiem wodnym związanych jest w Polsce 5 gatunków motyli. W wodzie żyją tylko ich gąsienice. Współcześnie w Polsce występuje około 3400 gatunków owadów wodnych. Zespół masowego ginięcia pszczoły miodnej (ang. Colony Collapse Disorder, skrót CCD) − zespół chorobowy występujący masowo w koloniach pszczoły miodnej (Apis mellifera), objawiający się gwałtownym i masowym ubytkiem pszczół lotnych poza ulem, a w konsekwencji ginięciem większości chorych rodzin. Od roku 2003 napływały informacje z Europy i Ameryki o poważnych stratach wśród rodzin pszczelich. Jesienią 2006 nazwa Colony Collapse Disorder (CCD) została użyta po raz pierwszy w USA dla opisu masowego ginięcia pszczół. Zjawisko masowego ginięcia pszczół powoduje ogromne straty ekonomiczne w produkcji roślin oleistych, owoców i warzyw. Jego etiologia nie została wyjaśniona, ale wiąże się z nią wiele różnorodnych czynników. Zespół masowego ginięcia pszczół jest jedną z przyczyn globalnego trendu, który nazwano spadkiem liczby owadów zapylających.

    Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych – publikowana przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (IUCN) lista zagrożonych wyginięciem gatunków organizmów. Ukazała się po raz pierwszy w 1963 roku. Edycja Czerwonej Księgi z roku 2011 zawierała spis 59 508 gatunków (ponad 45 tysięcy gatunków zwierząt, ponad 14 tysięcy gatunków roślin oraz 18 gatunków grzybów), z których 19 265 jest zagrożonych wyginięciem. Większość z nich uzyskała status zagrożonych w wyniku działalności człowieka.

    Bombus – rodzaj owadów społecznych z rodziny pszczołowatych, obejmujący trzmiele i trzmielce (brzmiki) – duże owady (do 30 mm), gęsto owłosione, często jaskrawo ubarwione, ale zwykle z przewagą czerni lub też całkiem czarne. Mają bardzo duże znaczenie w gospodarce rolnej, ponieważ poszukując pyłku, którym się żywią zapylają wiele gatunków roślin uprawnych, polowych i szklarniowych, oraz dziko rosnących. Niektóre z nich są organizmami modelowymi w badaniach zachowania, fizjologii, strategii żerowania oraz ewolucji relacji społecznych wśród owadów.

    Gatunki alopatryczne, gatunki allopatryczne – pary lub zespoły identycznych morfologicznie gatunków izolowanych geograficznie, o zasięgach nie stykających się ze sobą. Zasięg występowania gatunków może się jednak zmieniać i z czasem gatunki alopatryczne mogą się przekształcić w gatunki sympatryczne lub gatunki parapatryczne, czyli w gatunki o zasięgach zachodzących na siebie lub stykających się. Gatunek kluczowy – gatunek, niezbędny do prawidłowego funkcjonowania całego ekosystemu, warunkujący istnienie innych gatunków, jak np. gatunki zapylające, zwierzęta roznoszące nasiona, rośliny żywicielskie, drapieżniki kontrolujące liczebność.

    Shamrock (irl. seamróg) – jeden z symboli kojarzonych z Irlandią i zastrzeżony znak handlowy Irlandii, w postaci trójlistnej koniczynki. Nie ma zgodności, co do tego który gatunek koniczyny bądź innych podobnych roślin uznać za pierwowzór shamrocka. W 1988 roku botanik Charles Nelson przeprowadził wśród Irlandczyków sondaż na temat tego, jaką roślinę uważają za prawdziwy shamrock. Koniczyna drobnogłówkowa (Trifolium dubium, irl. seamair bhuí) okazała się najczęściej wskazywanym gatunkiem (przez 46% respondentów), druga w kolejności okazała się koniczyna biała (Trifolium repens, irl. seamair bhán) wymieniona przez 35% respondentów. Mniejsza liczba pytanych podała inne trójlistne rośliny, m.in. lucernę (Medicago lupulina), koniczynę czerwoną (Trifolium pratense) oraz szczawik zajęczy (z rodzaju Oxalis). Hodowla szczegółowa drzew i krzewów leśnych opiera się na zasadzie uwzględniającej rolę gatunków w drzewostanie i nie stawia wyraźnych różnic pomiędzy określonymi grupami drzew. Zaliczenie np. dębu lub buka do gatunków głównych nie wyklucza możliwości występowania tych gatunków w niektórych drzewostanach w charakterze gatunków domieszkowych, a nawet gatunków pomocniczych. Gatunki zaliczane do domieszkowych jak np. grab czy klon mogą tylko wyjątkowo awansować do gatunków głównych, częściej natomiast będą pełniły rolę gatunków pomocniczych.

    Dodano: 07.07.2011. 16:17  


    Najnowsze