• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Trzaski dna morskiego oznaką rosnącego poziomu morza

    07.05.2009. 15:11
    opublikowane przez: Maksymilian Gajda

    Nowe, szczegółowe zdjęcia dna morskiego u zachodnich wybrzeży Antarktydy pomagają naukowcom przewidywać, jak pokrywa lodowa kontynentu zareaguje na ocieplenie w przyszłości. Zdjęcia sugerują, że mechanizmy regulujące spływ lodu do morza mogą być bardziej złożone niż dotychczas sądzono.

    Kontynent antarktyczny pokryty jest potężną warstwą lodu o grubości nawet do 5.000 metrów. Z czasem lód przesuwa się w stronę morza, gdzie pęka tworząc góry lodowe, aby w końcu stopnieć. Ponieważ na wschodniej połowie kontynentu lód pokrywa skałę znajdującą się ponad poziomem morza, pokrywa lodowa jest tam dosyć stabilna. Natomiast lądolód Antarktydy Zachodniej (WAIS) pokrywa skałę, która leży poniżej poziomu morza, co sprawia, że jest on znacznie mniej stabilny.

    Stopienie się pokrywy lodowej Antarktydy w znacznym stopniu przyczyni się do wzrostu poziomu morza. Niemniej, jak podkreślił Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC), nasza nikła wiedza na temat dynamiki rozległych pokryw lodowych utrudnia przewidywanie przyszłego wzrostu poziomu morza.

    W najnowszych badaniach naukowcy z British Antarctic Survey oraz z Instytutu Badań Polarnych i Morskich im. Alfreda Wegenera w Niemczech wykorzystali technologię sonarową, aby zbadać dno zatoki, którą tworzy Morze Amundsena. Większa część WAIS spływa do tego obszaru, który naukowcy wskazali jako prawdopodobne miejsce początku rozpadu pokrywy lodowej.

    Łącznie zeskanowano niemal 10.000 kilometrów kwadratowych dna morskiego (mniej więcej połowa województwa podlaskiego). Zdjęcia rzuciły nowe światło na to, co wydarzyło się 10.000 lat temu, kiedy pokrywa lodowa skurczyła się do obecnego rozmiaru pod koniec ostatniej epoki lodowcowej.

    Obrazy ukazują trzy koryta o szerokości od 17 do 39 km, które odbiegają od obecnej krawędzi lodu, dostarczając naukowcom nowych informacji na temat tempa utraty lodu w tym okresie. Jednakże naukowcy ostrzegają, że mechanizmy kontroli spływu lodu do morza mogą być bardziej złożone niż się zakłada.

    "Jedną z największych niewiadomych przy przewidywaniu przyszłego wzrostu poziomu morza jest możliwy wkład Antarktydy. Pełne zrozumienie procesu spływania lodu polarnego do morza przez naukowców i obywateli w ogóle ma ogromne znaczenie" - zauważył Rob Larter z British Antarctic Survey. "Nasze badania dostarczają więcej informacji na temat sposobu, w jaki pokrywa lodowa zareagowała na ocieplenie pod koniec ostatniej epoki lodowej oraz w jaki procesy na dnie warstwy lodowej kontrolowały jej spływ. To olbrzymi krok naprzód w poznaniu ewentualnych reakcji pokrywy lodowej na przyszłe ocieplenie."

    Źródło: CORDIS

    Więcej informacji:

    British Antarctic Survey:
    http://www.antarctica.ac.uk/

    Geology:
    http://geology.gsapubs.org/

    Źródło danych: British Antarctic Survey
    Referencje dokumentu: Larter, RD et al. (2009) Subglacial bedforms reveal complex basal regime in a zone of paleo-ice stream convergence, Amundsen Sea embayment, West Antarctica. Geology 37:411-4. DOI: 10.1130/G25505A.1.

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Częściowa pokrywa lodowa – pokrywa lodowa powstała wskutek rozwoju lodu brzegowego. Rozciąga się na całej szerokości rzeki, ale jest cienka i ma liczne miejsca na niej niezamarznięte. Pustynia lodowa (pustynia polarna) – obszar praktycznie pozbawiony pokrywy roślinnej, występuje w strefie podbiegunowej. Obszar pustyni lodowej pokrywa lądolód, czyli gruba warstwa lodu przykrywająca wielki obszar ziemi, o grubości kilku kilometrów, który powstaje w warunkach klimatu polarnego. Na pustyniach polarnych przez cały rok obserwuje się temperatury ujemne (-20 do -50 stopni C.), opady wyłącznie w postaci śniegu (do 250 mm rocznie) oraz zjawisko dnia i nocy polarnej. Pustynie lodowe obejmują przeważające obszary północnych wysp i archipelagów w Arktyce, oraz prawie całą Antarktydę, w obrębie pustyni polarnej mogą występować stanowiska szczególnie odpornych roślin. Growler, odłamek góry lodowej – zwarta bryła lodu, mniejsza od góry lodowej i odłamu góry lodowej, oddzielona od lodowca, pływająca lub osiadła na dnie.

    Lodołamacz, inaczej łamacz lodu – to jednostka pływająca o specjalnej, wzmocnionej konstrukcji kadłuba umożliwiającej łamanie pokrywy lodowej (np. lodu morskiego). Lodołamacze używane są na zamarzających wodach żeglownych, aby umożliwić w ten sposób żeglugę w okresie zimowym. p.p.m. – skrót używany w geografii do określenia terminu pod poziomem morza lub poniżej poziomu morza, czyli poniżej umownej granicy 0 m, na której znajduje się przyjęty poziom morza.

    Stan wody jest to wzniesienie zwierciadła wody w cieku ponad umowny poziom odniesienia (co nie jest równoznaczne z głębokością cieku). Należy rozróżnić pojęcia stan wody i poziom wody. Są to te same wielkości fizyczne, jednak podawane względem różnych odniesień. Poziomy terenu liczymy od przyjętego poziomu morza, dlatego wysokość na której znajdują się obiekty na Ziemi wyrażamy w metrach nad poziomem morza. W Polsce sieć wodowskazowa odniesiona jest obecnie do poziomu morza w Kronsztadzie w Rosji. Irlandia prehistoryczna: Epoka lodowcowa w Irlandii trwała od około 30 tys. do 14 tys. lat temu. W okresie tym poziom morza opadł i Irlandia uzyskała połączenie lądowe z Brytanią i z kontynentem europejskim. Pokrywa lodowa wzięła swój początek na półn.-wsch. krańcu wyspy i w końcu objęła ją całą. Kiedy lód ustąpił pozostały po nim charakterystyczne półokrągłe pagórki z głębokimi i lejkowatymi dolinami i niziny, na które lodowiec naniósł materiał osadowy. Fauna i flora pojawiła się dzięki lądowemu mostowi łączącemu wyspę z Europą. Następnie w wyniku ocieplenia klimatu, a tym samym roztopienia się lodowca pokrywającego kontynent, podniósł się poziom morza, a Irlandia otrzymała dzisiejszy kształt linii brzegowej.

    Kryptodepresja - zagłębienie terenu wypełnione przez wodę lub lód, przez co tworzy się jezioro lub lodowiec, którego dno jest poniżej średniego poziomu morza (p.p.m.), natomiast powierzchnia może znajdować się nad poziomem morza (n.p.m.). British Antarctic Survey (BAS) – brytyjska rządowa organizacja naukowa, odpowiadająca za badania kontynentu Antarktydy i wysp Antarktyki. Jest częścią Rady Badań Środowiska Naturalnego (Natural Environment Research Council, NERC).

    Lód włóknisty to igły lodowe do 20 cm wysokości tworzące się z wody glebowej przy ujemnych temperaturach powietrza i dodatniej temperaturze gleby. Rosną dzięki kriosukcji. Są ważnym czynnikiem rzeźbotwórczym na stokach, ponieważ do końców igieł mogą przymarzać ziarna mineralne, które opadną poniżej miejsca wzniesienia, gdyż igła lodowa rośnie prostopadle do podłoża, a ziarna opadają pionowo. Taki długotrwały proces doprowadza do zjawiska spełzywania gruntu. Ziarna mineralne przymarznięte do igły lodowej wskazują na kolejne generacje tworzenia się lodu włóknistego.

    Morze Mawsona – przybrzeżne morze antarktyczne Oceanu Indyjskiego, przy brzegach Wschodniej Antarktydy na wschód od Morza Davisa. Przylega do Koła Podbiegunowego Południowego. Leży pomiędzy 82° a 113° E. Nazwę akwenu nadano dla uczczenia brytyjskiego geologa i badacza Antarktydy Sir Duglasa Mawsona. W zachodniej części morza znajduje się lodowiec szelfowy Shackletona. Przez większą część roku jest pokryte lodami pływającymi z dużą ilością gór lodowych. Na wybrzeżu znajdują się stacje badawcze: Dobrowolski i Wilkes.

    Półwysep Antarktyczny (ang. Antarctic Peninsula, hiszp. Península Antártica) - półwysep Antarktydy, położony w jej zachodniej części, na południe od Ameryki Południowej. Jest to najbardziej na północ wysunięta część Antarktydy (przylądek Prime Head) i jedyna jej część, która wychodzi poza koło podbiegunowe południowe. Półwysep oblewają wody Oceanu Południowego, od wschodu - Morza Weddella, a od zachodu - Morza Bellingshausena. Jego długość wynosi 1300 km. Jezioro reliktowe – rodzaj jeziora będącego pozostałością dawnego, znacznie większego zbiornika wodnego (morza epikontynentalnego lub dużego jeziora). Część z nich była w przeszłości częścią morza, ale oddzielona została od niego w wyniku procesów tektonicznych lub obniżenia poziomu morza.

    Kryptodepresja – zagłębienie terenu wypełnione przez wodę lub lód, przez co tworzy się jezioro lub lodowiec, którego dno jest poniżej średniego poziomu morza (p.p.m.), natomiast powierzchnia może znajdować się nad poziomem morza (n.p.m.). Halo (gr. hálos, „tarcza słoneczna”) – zjawisko optyczne zachodzące w atmosferze ziemskiej obserwowane wokół tarczy słonecznej lub księżycowej. Jest to świetlisty, biały lub zawierający kolory tęczy (wewnątrz czerwony, fioletowy na zewnątrz), pierścień widoczny wokół słońca lub księżyca. Zjawisko wywołane jest załamaniem na kryształach lodu i odbiciem wewnątrz kryształów lodu znajdujących się w chmurach pierzastych piętra wysokiego (cirrostratus) lub we mgle lodowej. Różne rodzaje kryształów lodowych, możliwych ustawień w powietrzu i dróg optycznych w kryształach sprawia, że występuje wiele efektów halo.

    Góra lodowa – ogólnie: zwarta bryła lodu, oderwana w wyniku procesu zwanego cieleniem od lodowca i pływająca po powierzchni wody lub osiadła na dnie. Światowa Organizacja Meteorologiczna zawęża tę definicję do brył o powierzchni przekraczającej 300 m² i wystających ponad powierzchnię co najmniej o 5 metrów (mniejsze to: odłamy góry lodowej i odłamki góry lodowej – growlery).

    Dodano: 07.05.2009. 15:11  


    Najnowsze