• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Unijni naukowcy mierzą się z genetyką powstawania krwinek

    05.12.2011. 18:26
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    W ramach nowych, szeroko zakrojonych badań unijnych nad genetyką tworzenia się krwinek, międzynarodowy zespół naukowców zidentyfikował 68 regionów genomu, które mają wpływ na wielkość i liczbę płytek krwi. Nowe dane mogą doprowadzić do udoskonalenia metod leczenia osób cierpiących na choroby powiązane z płytkami krwi.

    Zespół w sile 124 ekspertów pochodzących z 13 krajów świata, który opublikował wyniki swoich prac w czasopiśmie Nature, otrzymał wsparcie finansowe aż z 6 projektów unijnych.

    Płytki krwi to niewielkie komórki obecne we krwi, które są nieodzowne dla jej krzepliwości i gojenia się ran. Nieprawidłowo wysoka lub niska liczba płytek może doprowadzić do choroby, a wzrost ich liczby lub wielkości często wywołuje zdarzenia zakrzepowe, takie jak zawał serca czy udar. Z kolei bardzo niska liczba płytek krwi lub ich nieprawidłowe funkcjonowanie zwiększa ryzyko krwotoku.

    Zespół przyjął podejście interdyscyplinarne, aby skutecznie zidentyfikować nowe warianty genetyczne biorące udział w tworzeniu się płytek. Na podstawie serii analiz biologicznych naukowcom udało się również dokładnie określić funkcję genów sąsiadujących z tymi wariantami.

    Badania te są również największą, jaką przeprowadzono na skalę globalną, metaanalizą całego genomu w zakresie liczby i wielkości płytek krwi, gdyż objęły około 68.000 osób różnego pochodzenia, tj. europejskiego oraz południowo- i wschodnioazjatyckiego.

    "To największy wygenerowany dotychczas zbiór danych tego typu, który przynosi bogactwo nowych, frapujących odkryć biologicznych w zakresie kontroli genetycznej nad tworzeniem się krwinek" - zauważa współautorka raportu z badań, dr Nicole Soranzo z Wellcome Trust Sanger Institute w Wlk. Brytanii. "Nasze odkrycia będą użyteczne nie tylko w celu pogłębienia wiedzy na temat mechanizmów tworzenia się krwinek, ale również dokładnego ustalenia nowych genów zaangażowanych w choroby powiązane ze zmienioną krzepliwością krwi."

    Zespół opracował najpierw strategię ustalania priorytetów, która umożliwiła identyfikację i lokalizację genów leżących u podstaw tworzenia się płytek krwi na podstawie ich opisu biologicznego. Następnie, opierając się na tych pracach, naukowcy odtworzyli sieć interakcji białko-białko, która pokazuje sposób wzajemnych oddziaływań różnych jednostek genetycznych. Ostatni etap polegał na analizie roli genów w organizmach modelowych.

    "To historia detektywistyczna, która zaczyna się od pierwszego odkrycia genetycznego, umożliwiającego nam identyfikację nowych genów mogących mieć swój udział w chorobach powiązanych z płytkami krwi" - wyjaśnia starszy współautor raportu z badań, profesor Willem H. Ouwehand z Uniwersytetu Cambridge. "Przeprowadzona przez nas metaanaliza całego genomu miała doprowadzić do odkrycia, które geny kontrolują wielkość i liczbę płytek krwi, aby zrozumieć, w jaki sposób geny te instruują komórki macierzyste krwi co do sposobu organizacji codziennego powstawania miliardów płytek krwi oraz aby ostatecznie zbadać, czy geny powiązane z zawałem serca i udarem pokrywają się z genami wpływającymi na tworzenie się płytek krwi."

    Odkrycia naukowców pokazują, że niektóre z nowo zidentyfikowanych genów powiązanych z właściwościami płytek krwi pokrywają się z innymi genami zaangażowanymi w dziedziczne zaburzenia krzepliwości krwi. Takie genetyczne pokrywanie się oznacza, że naukowcy mogą odkryć nowe geny, które odgrywają rolę w niektórych postaciach zaburzeń krzepliwości krwi.

    "Badania te dają paradygmat udanego przełożenia badań asocjacyjnych całego genomu na funkcję" - wskazuje dr Christian Gieger z Instytutu Epidemiologii Genetycznej przy Centrum im. Helmholtza w Monachium, który również brał udział w badaniach. "Wykazaliśmy, że opis biologiczno-funkcjonalny może znacząco zwiększyć naszą zdolność do interpretacji danych genetycznych. Geny te można by w przyszłości wykorzystać jako nowe cele w toku opracowywania lepszych i bezpieczniejszych inhibitorów płytek krwi na potrzeby terapii osób po zawale serca lub udarze."

    Z budżetu tematu "Nauki o życiu, genomika i biotechnologia na rzecz zdrowia" Szóstego Programu Ramowego (6PR) badania otrzymały wsparcie na kwotę 8.967.500 EUR w ramach projektu ENFIN (Sieć eksperymentalna na rzecz integracji funkcjonalnej).

    Z budżetu tematu "Zdrowie" Siódmego Programu Ramowego (7PR) zapewniono dofinansowanie na kwotę 1.476.384 EUR w ramach projektu PSIMEX (Inicjatywa w zakresie standardów proteomiki i międzynarodowa wymiana danych molekularnych - systematyczne rejestrowanie publikowanych danych nt. interakcji molekularnych) oraz 12 mln EUR z projektu ENGAGE (Europejska sieć na rzecz epidemiologii genetycznej i genomicznej).

    W ramach tematu "Możliwości" 7PR badania otrzymały kwotę 8.799.969 EUR z projektu SLING (Dostarczanie informacji naukowo-przyrodniczych dla następnej generacji).

    W ramach tematu "Ludzie" 7PR dwóch naukowców pracujących nad badaniami, Jovana Serbanovic-Canic i Katrin Voss z Uniwersytetu Cambridge i NHS Blood and Transplant, otrzymało grant o wartości 2.851.384 EUR z budżetu Działania Marie Curie na prace prowadzone w ramach projektu NetSim (Zintegrowane badania nad trzema nowymi centrami regulatorowymi w megakariocytach i płytkach krwi, rozpoznanymi jako geny ryzyka zawału mięśnia sercowego w toku badań asocjacyjnych całego genomu i biologii systemów płytek krwi). Inny naukowiec otrzymał także grant Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERBN) dla doświadczonych naukowców.

    Naukowcy biorący udział w badaniach pochodzą z Australii, Austrii, Estonii, Finlandii, Francji, Grecji, Holandii, Japonii, Niemiec, Szwajcarii, USA, Wlk. Brytanii i Włoch.

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Nadpłytkowość wtórna – choroba polegająca na patologicznym wzroście płytek krwi, wywoływana przez inne schorzenia. Liczba płytek krwi we krwi obwodowej wynosi powyżej 400 000/µl. Surowica krwi – produkt krzepnięcia krwi i retrakcji (rozpuszczania) skrzepu. Jej skład różni się znacząco od składu osocza. Płynna frakcja krwi pozbawiona krwinek, płytek krwi oraz fibrynogenu i czynników krzepnięcia (w przeciwieństwie do osocza surowica krwi nie krzepnie), w jej skład wchodzą natomiast rozpuszczalne produkty konwersji fibrynogenu w fibrynę oraz składniki uwalniane z płytek krwi. Nie można zatem powiedzieć, że w skład krwi wchodzi m.in. osocze, a w skład osocza m.in. surowica. Inhibitory receptora glikoproteinowego IIb/IIIa – grupa leków przeciwpłytkowych, działających na receptory powierzchniowe płytek GP IIb/IIIa, odgrywające istotną rolę w procesie agregacji płytek. Odkrycie tych leków było możliwe dzięki wyjaśnieniu patogenezy rzadkiej choroby genetycznej, trombastenii Glanzmanna, w której mutacje receptora IIb/IIIa powodują wrodzone upośledzenie zdolności agregacji płytek.

    Zespół szarych płytek (ang. grey platelet syndrome, GPS) – rzadka anomalia polegająca na zmniejszeniu liczby lub całkowitym braku ziarnistości α płytek krwi. Leki przeciwpłytkowe - grupa leków zmniejszających agregację płytek krwi i w ten sposób przeciwdziałających powstawaniu zakrzepów. Używane w zapobieganiu i leczeniu zakrzepów, przede wszystkim tętniczych, w których skrzeplina składa się głównie z płytek krwi zaczopowanych na niewielkiej ilości fibryny.

    Leki przeciwzakrzepowe, antykoagulanty – grupa leków spowalniających, utrudniających lub uniemożliwiających krzepnięcie krwi. Stosuje się je w profilaktyce zakrzepic różnego pochodzenia oraz w leczeniu istniejących zakrzepów w żyłach o powolnym przepływie krwi. Leki te są mało skuteczne w leczeniu i profilaktyce zakrzepów w tętnicach, które zwykle składają się głównie z czopów płytek krwi z niewielką zawartością fibryny. Indobufen (łac. Indobufenum) – organiczny związek chemiczny, lek hamujący agregację płytek krwi, stosowany w leczeniu chorób układu krążenia, w których istnieje ryzyko powstawania zatorów.

    Czynnik von Willebranda - niezbędny składnik krwi biorący udział w procesie krzepnięcia krwi. Jest konieczny do adhezji płytek do kolagenu w miejscu uszkodzonego naczynia. We krwi łączy się z czynnikiem VIII, chroniąc go przed przedwczesną degradacją. Ristocetyna - antybiotyk otrzymywany z Nocardia lurida dawniej stosowany w terapii zakażeń gronkowcowych. Obecnie nie używa się go w terapii klinicznej ze względu na toksyczność. Powoduje aglutynację płytek krwi i następowe krzepnięcie krwi. Te objawy uboczne wykorzystuje się w badaniach in vitro, na przykład do diagnozowania choroby von Willebranda czy zespołu Bernarda-Souliera. Aglutynacja płytek krwi spowodowana ristocetyną może zachodzić tylko przy obecności dużej ilości multimerów czynnika von Willebranda. Z chwilą gdy w badanej próbce nie ma wystarczającej ilości czynnika (lub receptora dla niego) nie uzyskuje się krzepnięcia.

    Fenomen bombajski, fenotyp Bombay – występowanie grupy krwi 0 (układ AB0) u osób mających geny odpowiedzialne za powstawanie grup A i B. Pomimo wystąpienia genów (oznaczanych zwykle jako I lub I) krew w kontakcie z surowicami wzorcowymi (służącymi do ustalania grupy krwi) nie ulega aglutynacji. Oprócz występujących zazwyczaj w osoczu osób z grupą krwi 0 przeciwciał anty-A i anty-B, w opisywanym fenotypie występują jeszcze przeciwciała anty-H.

    Zespół Kasabacha-Merritt (ang. Kasabach-Merritt syndrome, KMS) – rzadka choroba dotykająca głównie dzieci, w której nowotwór tkanki naczyniowej prowadzi do obniżenia ilości płytek krwi oraz niekiedy innych, potencjalnie groźnych dla życia zaburzeń krwawienia.

    Afereza – zabieg uzyskiwania koncentratu płytek krwi, białych krwinek lub krwinek czerwonych poprzez odseparowanie ich z krwi pełnej człowieka. Anagrelid – organiczny związek chemiczny, lek cytostatyczny, stosowany w leczeniu nadpłytkowości samoistnej. Próbowano również stosować anagrelid w leczeniu przewlekłej białaczki szpikowej. Anagrelid zsyntetyzowano pierwotnie jako lek antyagregacyjny. Jego zdolność do zmniejszania poziomu płytek krwi wykryto zupełnie przypadkowo, pod koniec lat 80. w trakcie prowadzenia badań nad jego skutecznością w hamowaniu agregacji trombocytów. Od 1997 roku anagrelid zarejestrowany jest w USA jako lek przeznaczony do leczenia nadpłytkowości samoistnej.

    Transfuzja krwi, przetoczenie krwi – zabieg polegający na przetaczaniu pewnej ilości krwi lub składników krwi. Ma na celu substytucję utraconych składników. Transfuzja krwi (przetoczenie krwi) – zabieg polegający na przetaczaniu pewnej ilości krwi lub składników krwi. Ma na celu substytucję utraconych składników.

    Dodano: 05.12.2011. 18:26  


    Najnowsze