• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Unijni naukowcy odkryli na Grenlandii najstarszy krater na Ziemi

    03.07.2012. 16:26
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Europejscy naukowcy okryli na Grenlandii krater o szerokości 100 kilometrów, który powstał w wyniku uderzenia masywnej asteroidy lub komety miliardy lat przed jakąkolwiek inną, znaną kolizją z Ziemią.

    Odnaleziono do tej pory zaledwie 180 kraterów uderzeniowych na Ziemi, ale ich odkrycie może ujawnić ukryte skarby - około 30% z nich zawiera znaczne zasoby minerałów lub ropy i gazu - jak wyjaśnia międzynarodowy zespół pod kierunkiem Adama A. Garde'a, starszego specjalisty ds. badań naukowych w Geological Survey of Denmark and Greenland (GEUS) w Kopenhadze. Odkrycia właśnie zostały opublikowane w czasopiśmie Earth and Planetary Science Letters.

    Spektakularne kratery na Księżycu powstały w następstwie zderzeń z asteroidami i kometami od 3 do 4 miliardów lat temu. Wczesna Ziemia ze znacznie większą masą grawitacyjną musiała doświadczać w owym czasie nawet większej liczby kolizji - ale dowody uległy z czasem erozji lub zostały przykryte przez młodsze skały. "Najstarszy znany dotąd krater na Ziemi powstał 2 mld lat temu i szanse na znalezienie jeszcze starszego uderzenia uznano za astronomicznie niewielkie" - wyjaśniają naukowcy.

    Niemniej zespół naukowców z GEUS, Uniwersytetu w Cardiff w Wlk. Brytanii, Uniwersytetu w Lund w Szwecji i z Instytutu Nauk Planetarnych w Moskwie zmienił to prawdopodobieństwo. Realizując szczegółowy program prac w terenie, finansowany przez GEUS i duńską fundację Carlsberga "Carlsbergfondet", zespół odkrył pozostałości gigantycznego uderzenia liczącego sobie 3 miliardy lat w okolicach regionu Maniitsoq w Zachodniej Grenlandii.

    Największy i najstarszy znany krater przed tymi badaniami - Vredefort o szerokości 300 km w Afryce Południowej - ma 2 miliardy lat i uległ znacznemu zniszczeniu w procesie erozji.

    Dr Iain McDonald z Wydziału Oceanografii i Geografii Uniwersytetu w Cardiff, który był członkiem zespołu, wyjaśnił, że nie było łatwo przekonać społeczność naukową o wadze takich prac badawczych, podkreślając jednak, iż przedsiębiorstwa dobrze zdawały sobie sprawę z potencjalnych korzyści związanych z odkryciem nowych kraterów. "Niemal trzy lata zabrało nam przekonywanie o tym naszych kolegów ze społeczności naukowej, podczas gdy przemysł górniczy okazał się znacznie bardziej otwarty" - stwierdził. "Kanadyjskie przedsiębiorstwo zajmujące się poszukiwaniami korzysta z modelu uderzeń w poszukiwaniach złóż niklu i platyny w Maniitsoq od jesieni 2011 r.".

    Dr McDonald stwierdził, że obok potencjalnych złóż minerałów, prace naukowe mają istotną wartość, gdyż "to pojedyncze odkrycie oznacza, że możemy badać wpływ powstawania kraterów na Ziemię w okresie o niemal miliard lat dłuższym niż to było dotychczas możliwe".

    Zespół podkreślił trudności, z jakimi wiążą się badania. "Poszukiwanie dowodów było znacznie utrudnione, gdyż nie ma już do odkrycia oczywistych kraterów w formie misy" - zauważają naukowcy. Wyjaśnili, że na przestrzeni 3 miliardów lat od uderzenia, teren uległ erozji, eksponując głębszą skorupę 25 km poniżej pierwotnej powierzchni. Wszystkie zewnętrzne części struktury uderzenia zostały usunięte, ale skutki intensywnej fali uderzeniowej przeniknęły głęboko do skorupy - znacznie dalej niż w przypadku któregokolwiek znanego krateru - pozostając widoczne.

    Aczkolwiek z uwagi na fakt, że skutki uderzenia na tych głębokościach jeszcze nigdy wcześniej nie zostały zaobserwowane, zgromadzenie wszystkich kluczowych dowodów zabrało niemal trzy lata mozolnych prac. "Procedura przypominała nieco postępowanie Sherlocka Holmesa" - wyjaśnia dr McDonald. "Wyeliminowaliśmy wszystko co niemożliwe pod względem wszelkich konwencjonalnych procesów lądowych i pozostało nam gigantyczne uderzenie jako jedyne wyjaśnienie wszystkich faktów".

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Hess – krater leżący na południowej półkuli na niewidocznej z Ziemi stronie Księżyca. Brzeg krateru był niszczony przez późniejsze uderzenia, pozostawiając niską, zniszczoną w procesie erozji zewnętrzną ścianę. Płaskie wnętrze zostało pokryte nową nawierzchnią stworzoną przez strumienie lawy i nie posiada żadnych kraterów. Ta powierzchnia ma nieco ciemniejsze albedo niż okoliczny teren. Poincaré – duży krater, który znajduje się na południowej półkuli na niewidocznej z Ziemi stronie Księżyca. Większa część formacji jest bardzo zniszczona w procesie erozji i przez kolejne uderzenia, zostawiając tylko na zachodzie pozostałości oryginalnego zewnętrznego pierścienia. Lista kraterów uderzeniowych na Ziemi: Lista kraterów uderzeniowych na Ziemi. Główna lista zawiera wszystkie potwierdzone struktury pochodzenia impaktowego na Ziemi wymienione w bazie Earth Impact Database według stanu na dzień 12 czerwca 2013, o średnicy większej niż 10 km.

    Krater Bołtysz – krater uderzeniowy znajdujący się na Ukrainie w obwodzie kirowohradzkim, o średnicy około 24 km. W 2002 roku jego wiek został oszacowany na 65,17±0,64 mln lat przy pomocy datowania metodą argonowo-argonową, co oznacza, że Krater Bołtysz powstał w przybliżeniu w tym samym okresie, co kratery Silverpit oraz Chicxulub. Analizy palinologiczne oraz δ13C osadów wypełniających krater sugerują, że jest starszy od Chicxulub o co najmniej 2–5 tys. lat W historii geologicznej Ziemi uderzenie bolidu, które doprowadziło do powstania tej formacji odpowiada okresowi wymierania kredowego. Na Ziemi znajduje się szereg innych kraterów datowanych na ten sam okres. Ponieważ Bołtysz i Chicxulub nie powstały w tym samym czasie prawdopodobieństwo, że wywołały je fragmenty tego samego bolidu jest znikome. Krater Obołoń – krater uderzeniowy w obwodzie połtawskim na Ukrainie. Powstał najprawdopodobniej w środkowej jurze. Krater nie jest odsłonięty na powierzchni. Na jego obszarze wykonywane były wiercenia, które ujawniły obecność minerałów zmetamorfizowanych szokowo pod wpływem uderzenia, oraz stopionych skał. Duża zawartość chloru w tych skałach sugeruje, że w czasie uderzenia obszar ten pokrywało płytkie morze.

    Lista kraterów na Marsie: Lista nazwanych kraterów marsjańskich. Zawiera te z setek z tysięcy kraterów uderzeniowych na Marsie, które posiadają nazwy własne. Marsjańskie kratery mają nazwy pochodzące od znanych naukowców i autorów science fiction, lub jeśli są mniejsze niż 60 km średnicy, otrzymały nazwy miast na Ziemi. Na tej liście nie są uwzględnione wielkie baseny uderzeniowe Hellas, Argyre i Isidis Planitia, które nie posiadają morfologii typowej dla kraterów uderzeniowych. Krater w Zatoce Chesapeake – krater uderzeniowy znajdujący się u wschodnich wybrzeży Ameryki Północnej, który powstał w czasie kolizji bolidu z Ziemią ok. 35,5 mln lat temu w górnym eocenie. Jest jednym z najlepiej zachowanych kraterów uderzeniowych, które powstały na dnie morza, oraz drugim pod względem wielkości w USA. Jego średnica mierzona od krawędzi do krawędzi to 40 km, ale obszar bezpośrednich zniszczeń, ograniczony przez zewnętrzny pierścień ma średnicę 90 km. Osuwanie się osadów w kierunku środka krateru ukształtowało współczesny kształt Zatoki Chesapeake.

    Krater na Ziemi Wilkesa – hipotetyczny krater uderzeniowy znajdujący się pod lądolodem na antarktycznej Ziemi Wilkesa. Jego istnienie jest postulowane ze względu na ukształtowanie podłoża lądolodu, oraz obecność anomalii grawimetrycznej i magnetycznej na tym obszarze. Rozmiary tej struktury wskazują, że jest to jeden z największych (niepotwierdzonych) kraterów uderzeniowych na Ziemi, a postulowany czas jego powstania zbiega się z wymieraniem permskim, największym masowym wymieraniem w fanerozoiku. Przeszkodą w weryfikacji hipotezy impaktowego pochodzenia tej struktury jest jej położenie pod lądolodem, przez co próbki skał nie są dostępne. Krater Meteorytowy (lub Krater Barringera, ang. Meteor Crater) – krater uderzeniowy na obszarze Canyon Diablo hrabstwa Coconino stanu Arizona w Stanach Zjednoczonych, o średnicy 1200 metrów i głębokości 170 m. Ocenia się, że powstał około 50 tysięcy lat temu, w wyniku uderzenia meteorytu żelaznego o średnicy ok. 50 metrów (do dziś są znajdowane meteoryty w obszarze wielu kilometrów od krateru). Uważany za najlepiej zachowany krater na świecie, do czego przyczynił się pustynny klimat miejsca uderzenia. Erozja wodna niszczy go bardzo powoli, uboga roślinność nie stanowi zagrożenia, a erozja wiatrowa jest prawie niezauważalna.

    Vredefort – jeden z największych na Ziemi kraterów uderzeniowych, czerpiący swą nazwę od znajdującego się w pobliżu miasteczka Vredefort, położony w prowincji Wolne Państwo w Republice Południowej Afryki. Od 2005 wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

    Krater Śiwa (Shiva) – struktura dna oceanicznego na Morzu Arabskim, na zachód od wybrzeża Indii. Przypuszczalnie jest to krater uderzeniowy, największy spośród kraterów powstałych podczas wymierania kredowego, na przełomie kredy i paleogenu, i jeden z największych na Ziemi (obok - również niepotwierdzonego - krateru na Ziemi Wilkesa).

    Wielkie Bombardowanie – okres w początkowej historii Układu Słonecznego, tuż po uformowaniu się planet, około 3,8 do 4,1 miliarda lat temu, podczas którego powstała większość kraterów uderzeniowych na Księżycu. Z tego okresu pochodzi około 1700 kraterów księżycowych o średnicach powyżej 20 km. Uważa się, że proces ten musiał też zajść dla wszystkich ciał wewnętrznej części Układu Słonecznego. Orosir (gr. orosira – "pasmo górskie") – jeden z okresów paleoproterozoiku; trwał od 2,05 do 1,8 mld lat temu. W tym czasie dochodziło do intensywnych ruchów górotwórczych na praktycznie całej powierzchni Ziemi. Być może w tym czasie atmosfera ziemska wzbogaciła się w tlen (katastrofa tlenowa) w wyniku fotosyntezy przeprowadzanej przez sinice. Przypuszcza się, że w okresie orosiru (ok. 2023 mln lat temu) w Ziemię uderzyła wielka planetoida, tworząc krater Vredefort (w południowej Afryce) – największy potwierdzony krater uderzeniowy na Ziemi. Orosir jest młodszy od riaku, a starszy od stateru.

    Lista kraterów uderzeniowych w Ameryce Południowej: Lista kraterów uderzeniowych w Ameryce Południowej. Zestawienie obejmuje wszystkie potwierdzone struktury pochodzenia impaktowego w Ameryce Południowej wymienione w bazie Earth Impact Database według stanu na dzień 8 sierpnia 2013. W przypadku zgrupowań małych kraterów (jak Rio Cuarto w Argentynie) wymieniony jest największy z nich. Krater Silverpit – przykryta osadami morskimi formacja znajdująca się na dnie Morza Północnego w pobliżu wschodniego wybrzeża Wielkiej Brytanii. Został odkryty w roku 2002 podczas analizy danych sejsmicznych zebranych w czasie poszukiwania ropy naftowej. Niektórzy naukowcy uważają, że powstał on na skutek uderzenia w powierzchnię Ziemi ciała niebieskiego, ale zaproponowano również inne hipotezy.

    Dodano: 03.07.2012. 16:26  


    Najnowsze