• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Unijny projekt otacza ochroną zapylacze

    09.09.2011. 17:17
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Opublikowano wyniki dwóch nowych badań prowadzonych w ramach finansowanego ze środków unijnych projektu, którego celem jest znalezienie sposobów na ochronę europejskich zapylaczy i zapewnienie ciągłości świadczenia przez nich usług zapylania roślin uprawnych i kwiatów polnych.

    Projekt pt. STEP (Status europejskich owadów zapylających i trendy) otrzymał od Komisji Europejskiej dofinansowanie w wysokości 3,5 mln EUR z tematu "Środowisko" Siódmego Programu Ramowego (7PR).

    Populacje europejskich owadów zapylających, takich jak pszczoły miodne, dzikie pszczoły i wiele innych owadów, poważnie się kurczą. Utrata tej części różnorodności biologicznej kontynentu miałaby niebagatelne konsekwencje gospodarcze, bowiem dzikie pszczoły i owady odgrywają ogromną rolę w utrzymywaniu produktywności roślin uprawnych - 84% europejskich upraw wymaga zapylenia przez owady. Utrata europejskich owadów zapylających wiązałaby się z kolei poważnymi następstwami dla bezpieczeństwa dostaw żywności.

    Projekt STEP, który rozpoczął się w 2010 r. i ma być realizowany do 2015 r., koordynowany przez dr Simona Pottsa z Uniwersytetu w Reading w Wlk. Brytanii, gromadzi naukowców z 20 instytucji naukowych z Belgii, Bułgarii, Danii, Estonii, Finlandii, Francji, Grecji, Hiszpanii, Holandii, Niemiec, Polski, Serbii, Szwajcarii, Szwecji, Wlk. Brytanii i Włoch.

    "Projekt STEP pomaga nam pogłębić wiedzę na temat przyczyn spadku liczebności zapylaczy, wśród których można wymienić utratę siedliska, zmiany klimatu, choroby, gatunki inwazyjne i pestycydy. Pierwsze wyniki sugerują, że połączenie kilku z tych presji wywieranych na zapylacze prowadzi do masowej utraty pszczół dzikich i miodnych. Naszym długofalowym celem jest opracowanie sposobów zarządzania naszymi krajobrazami w taki sposób, by zapewnić ochronę dzikim zapylaczom i umożliwić im dalsze świadczenie usług zapylania z korzyścią dla każdego w Europie" - mówi dr Potts.

    Jeden z opublikowanych niedawno raportów z wyników badań prowadzonych w ramach projektu STEP sugeruje, że pszczoły miodne mogą nie mieć aż tak dużego znaczenia dla usług zapylania w Wlk. Brytanii, jak dotychczas sądzono. W artykule, który ukazał się w czasopiśmie "Agriculture, Ecosystems and Environment", autorzy raportu sprawdzają od dawna utrzymywane założenie, że pszczoły miodne odgrywają zasadniczą rolę w zapylaniu.

    "Usługi zapylania mają decydujące znaczenie dla produkcji rolnej w Wlk. Brytanii. W Wlk. Brytanii 20% areału upraw do 2007 r. było zajmowane rośliny wymagające zapylenia przez owady, takie jak rzepak czy jabłonie. Od dziesięcioleci zakładaliśmy, że pszczoły miodne zapewniały większość zapylania tych systemów przy bardzo ograniczonych dowodach na poparcie tej tezy" - wskazuje Tom Breeze, naczelny autor raportu.

    Porównując liczbę uli w Wlk. Brytanii z liczbą, jaka wedle badań naukowych jest wymagana do optymalizacji wydajności upraw, naukowcy odkryli, że kraj dysponuje w najlepszym przypadku jedną trzecią pszczół miodnych, których ponoć potrzebuje. W następstwie zestawienia tej statystyki z latami 80. XX w., kiedy kraj dysponował 70% swojego zapotrzebowania, naukowcy zaczęli się zastanawiać, które z pozostałych gatunków mogą zapewniać zapylanie w Wlk. Brytanii.

    "Można by sądzić, że tak ogromny deficyt pszczół miodnych spowoduje potężny spadek wydajności upraw" - mówi dr Potts. "Jednak analiza plonów tych upraw od lat 80. XX w. wykazuje stały wzrost. Częściowo należy przypisać to lepszym systemom produkcji, niemniej inne gatunki prawdopodobnie wypełniły lukę pozostawioną przez pszczoły miodne."

    Drugi raport z badań prowadzonych w ramach projektu STEP wskazuje, że wiele owoców i warzyw bogatych w witaminy i minerały niezbędne w zdrowej diecie jest poważnie uzależnionych od pszczół i innych zwierząt zapylających.

    Nowy raport, opublikowany w czasopiśmie PLoS ONE, pokazuje że uprawy zapylane przez zwierzęta na świecie zawierają większość pobieranych z diety lipidów, witamin A, C i E oraz znaczną część minerałów - wapnia, fluorku i żelaza. Jakiekolwiek zagrożenie tych zwierząt zapylających ma oczywiste konsekwencje dla żywienia człowieka.

    Odkrycia zespołu pokazują, że w globalnej skali upraw kilka kluczowych witamin i innych substancji odżywczych powiązanych z obniżaniem zagrożenia nowotworami i chorobami serca występuje w przeważającej mierze w roślinach uprawnych zapylanych przez owady. W tej grupie znajdują się karotenoidy, likopen i ?-kryptoksantyna, które znaleźć można w jaskrawo czerwonych, pomarańczowych i żółtych owocach oraz warzywach. Inne ważne antyoksydanty, obejmujące kilka postaci witaminy E i ponad 90% dostępnej witaminy C, dostarczane są przez uprawy zapylane przez pszczoły i inne zwierzęta. Minerały niezbędne dla rozwoju kości i zębów występują w uprawach produkowanych z pomocą zapylaczy.

    Jeżeli chodzi o to, na ile zapylane uprawy objęte badaniami uzależnione są od zwierząt zapylających, naukowcy odkryli istnienie pewnych różnic, gdyż wiele z nich jest w stanie rozmnażać się za pośrednictwem alternatywnych mechanizmów, takich jak wiatr czy samozapylenie. Aczkolwiek mimo takich możliwości zespół jest przekonany, że 40% podstawowych substancji odżywczych zawartych w owocach i warzywach uległoby utracie bez pracy zapylaczy.

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Zespół masowego ginięcia pszczoły miodnej (ang. Colony Collapse Disorder, skrót CCD) − zespół chorobowy występujący masowo w koloniach pszczoły miodnej (Apis mellifera), objawiający się gwałtownym i masowym ubytkiem pszczół lotnych poza ulem, a w konsekwencji ginięciem większości chorych rodzin. Od roku 2003 napływały informacje z Europy i Ameryki o poważnych stratach wśród rodzin pszczelich. Jesienią 2006 nazwa Colony Collapse Disorder (CCD) została użyta po raz pierwszy w USA dla opisu masowego ginięcia pszczół. Zjawisko masowego ginięcia pszczół powoduje ogromne straty ekonomiczne w produkcji roślin oleistych, owoców i warzyw. Jego etiologia nie została wyjaśniona, ale wiąże się z nią wiele różnorodnych czynników. Zespół masowego ginięcia pszczół jest jedną z przyczyn globalnego trendu, który nazwano spadkiem liczby owadów zapylających. Oddziaływanie pestycydów na pszczoły: Oddziaływanie pestycydów na pszczoły różni się w zależności od substancji. Niektóre rodzaje pestycydów rozpylane są bezpośrednio na rośliny i mogą prowadzić do śmierci pszczół i innych owadów, które siadają na odsłoniętych partiach roślin. Pestycydy systemiczne, działające na poszczególne układy roślin, są bardziej trwałe i mogą utrzymywać się w liściach, nektarze, pyłku, owocach i innych częściach roślin, powodując śmierć owadów mających z nimi kontakt, w tym pszczół . Bombus – rodzaj owadów społecznych z rodziny pszczołowatych, obejmujący trzmiele i trzmielce (brzmiki) – duże owady (do 30 mm), gęsto owłosione, często jaskrawo ubarwione, ale zwykle z przewagą czerni lub też całkiem czarne. Mają bardzo duże znaczenie w gospodarce rolnej, ponieważ poszukując pyłku, którym się żywią zapylają wiele gatunków roślin uprawnych, polowych i szklarniowych, oraz dziko rosnących. Niektóre z nich są organizmami modelowymi w badaniach zachowania, fizjologii, strategii żerowania oraz ewolucji relacji społecznych wśród owadów.

    Pierzga – pokarm pszczół, który powstaje w wyniku fermentacji pyłku roślin owadopylnych (entomofilnych) albo wiatropylnych zbieranego przez pszczoły robotnice różnych gatunków pszczół. Z pyłku zebranego z kwiatostanów pszczoły formują na ostatniej parze odnóży obnóża. Po przyniesieniu do ula (gniazda) składają je do komórek plastra, a pszczoły ulowe (młode) ubijają je w komórce. W temperaturze ula (t = 35 °C) i warunkach beztlenowych zachodzi fermentacja mlekowa zgromadzonego pyłku. Pierzga jest gromadzona przy czerwiu. Pierzga jest zatem naturalnie przetworzonym przez pszczoły pyłkiem kwiatowym, który dodatkowo został wzbogacony wydzielinami organizmów pszczół. Pierzga jest pokarmem larw (czerwiu otwartego) i młodych pszczół. Nektar – wydzielina miodników (nektarników) roślin. Jest to wodny roztwór cukrów, głównie fruktozy i glukozy. Nektar wabi zwierzęta zapylające kwiaty (głównie owady), przez co odgrywa kluczową rolę w procesie rozmnażania roślin. Jego skład i intensywność wydzielania są zmienne u poszczególnych gatunków, o różnej porze dnia i w zależności od warunków pogodowych. Z nektaru pszczoły wytwarzają miód, który powstaje w wyniku zagęszczenia nektaru (odparowania znacznej części wody), rozłożenia sacharozy na cukry proste i zakonserwowania powstałej substancji niewielką ilością kwasu mrówkowego.

    Spadek ilości owadów zapylających (ang. pollinator decline) – zmniejszanie się liczebności owadów zapylających w wielu ekosystemach na całym świecie począwszy od końca XX wieku. Kłąb – otaczające matkę skupisko pszczół, w którym robotnice siedzą ciasno, trzymając się jedna drugiej i tylko nieznacznie zmieniają położenie względem siebie. Najbardziej ściśnięte są pszczoły w zewnętrznej części kłębu, w środku zaś tworzą biegnące w różnych kierunkach łańcuszki, ułożone luźniej. Zwarta otoczka sprawia, że ciepło produkowane przez pszczoły w części centralnej ulatnia się nieznacznie, dzięki czemu temperatura w kłębie jest w znacznym stopniu niezależna od temperatury otoczenia.

    Rośliny owadopylne – rośliny, których kwiaty zapylane są przez owady zapylające. Wykazują szereg przystosowań umożliwiających lub ułatwiających ten proces: Owady Polski: Liczba gatunków owadów (Insecta) występujących w Polsce nie jest dokładnie poznana. Na podstawie dotychczasowych opublikowanych danych można ją szacować na około 28–34 tysięcy gatunków. Dokładna liczba nie jest znana, ze względu na brak wystarczających badań faunistycznych w wielu grupach owadów. W najnowszym, całościowym zestawieniu Andrzejewskiego i Weigle (Różnorodność biologiczna Polski) wymieniana jest liczba 26 579 zarejestrowanych gatunków. Jednakże w niektórych grupach szacuje się większą liczbę gatunków, przykładowo wśród Hymenoptera opisano z Polski 6 tys., a szacuje się, że występuje 9 tys. Każdego roku opisywane są kolejne, nowe dla fauny Polski gatunki owadów. Liczba gatunków owadów występujących w Polsce zmienia się z trzech powodów:

    Błonkoskrzydłe, błonkówki (Hymenoptera) – rząd owadów obejmujący ponad 110 tys. gatunków występujących na całym świecie, z wyjątkiem rejonów polarnych. Najwięcej gatunków spotyka się w krajach tropikalnych. Do błonkówek należą m.in. pszczoły, osy, mrówki, pilarzowate, gąsieniczniki, bleskotki i trzpiennikowate.

    Trzmiel polny (Bombus agrorum) - gatunek z rodziny pszczołowatych. Zaliczany do pszczół miodnych, plemienia trzmiele (Bombini).

    Pszczoła olbrzymia (Apis dorsata Fabr.) – gatunek z rodzaju Apis (pszczoły miodne), żyjący dziko w strefie klimatu tropikalnego i subtropikalnego południowej Azji, od Filipin do Pakistanu. Bzygowate, bzygi (Syrphidae) – rodzina owadów z rzędu muchówek z wyglądu podobnych często do os, pszczół lub trzmieli (mimikra). Odgrywają ważną rolę w zapylaniu kwiatów. Występują licznie, zwłaszcza na nasłonecznionych leśnych polanach.

    Dodano: 09.09.2011. 17:17  


    Najnowsze